Khắc phục những bất cập trong phát triển Khu kinh tế Dung Quất

Theo đánh giá mới đây của UBND tỉnh Quảng Ngãi, Khu kinh tế Dung Quất đang trong giai đoạn tăng tốc đầu tư, phát triển toàn diện, đến nay đã có 125 doanh nghiệp đăng ký đầu tư, với tổng vốn hơn 8 tỷ USD. Nhiều dự án lớn có vốn đầu tư hàng tỷ USD đang trong giai đoạn thi công cao điểm như: Nhà máy lọc dầu Dung Quất, Nhà máy đóng, sửa tàu thủy, Nhà máy chế tạo thiết bị công nghiệp nặng Doosan, Nhà máy luyện cán thép Tycoons, Cảng quốc tế Gemadpt. Dự kiến đến cuối năm 2007, sẽ có khoảng 40 dự án hoàn thành đi vào sản xuất, kinh doanh.

Ði trên "đại công trường" Dung Quất lúc này, chúng tôi bắt gặp hàng nghìn cán bộ, kỹ sư, công nhân và chuyên gia nước ngoài đang thi đua lao động sôi nổi. Mặc dù đang mùa mưa lũ, nhưng trên công trường, các đơn vị vẫn tổ chức thi công ngày, đêm. Tại Nhà máy lọc dầu Dung Quất, các nhà thầu thường xuyên bố trí lực lượng lao động thi công liên tục ba ca/ngày, bảo đảm đạt tiến độ đề ra. Theo đồng chí Trương Văn Tuyến, Trưởng ban Quản lý dự án Nhà máy lọc dầu Dung Quất, hiện nay gói thầu quan trọng EPC 1+4 và 2+3 đã hoàn thành công tác thiết kế; mua sắm vật tư, thiết bị đạt hơn 98%, có 21/25 thiết bị quan trọng đã được tập kết về công trường; khối lượng xây dựng hoàn thành hơn 70%. Gói thầu 5A (đê chắn sóng), nhà thầu  vượt tiến độ đề ra, đã hoàn thành thân đê chắn sóng đến cao độ +3,7mét, bảo đảm chịu được những con sóng lớn ngay trong mùa mưa, bão này. Gói thầu 5B (Cảng xuất sản phẩm), đơn vị thi công cơ bản hoàn thành gói số 3 và đang bàn giao để tiến hành lắp đặt đường ống công nghệ, các hệ thống điện, tự động hóa của Cảng xuất sản phẩm. Ban Quản lý hiện đã hoàn tất công tác tuyển dụng và đào tạo gần 2.000 kỹ sư vận hành, chuẩn bị đủ điều kiện đến giữa năm 2008 đưa nhà máy vào chạy thử.

Ðến thăm Nhà máy đóng tàu Dung Quất, chúng tôi thấy các kỹ sư, công nhân đang thi công nước rút ngày đêm trên công trường ụ khô số 1 và các phân xưởng đóng tàu. Bí thư Ðảng ủy Công ty công nghiệp tàu thủy Dung Quất Lê Lộc nói: Ðây là đợt thi đua nước rút, cố gắng hoàn thành các chỉ tiêu sản xuất trong năm 2007. Toàn nhà máy có 1.500 công nhân, kỹ sư đang tập trung thi công, phấn đấu xong ụ khô số 1 vào đầu năm tới. Các phân xưởng sản xuất cũng đã ký kết thi đua, bảo đảm đóng tàu đúng tiến độ, đạt chất lượng cao và quyết tâm bàn giao những con tàu cho khách hàng đúng hợp đồng. Ðến cuối năm 2008, nhà máy sẽ bàn giao cho chủ hàng những con tàu chở dầu 104 nghìn DWT, xà-lan 18 nghìn DWT và tàu kéo 2 x 1.200 CV,... để phục vụ Nhà máy lọc dầu Dung Quất. Ngoài hàng chục dự án đang được triển khai xây dựng thì các dự án lớn như: Nhà máy chế tạo thiết bị công nghiệp nặng Doosan, Cảng quốc tế Gemadept và Nhà máy luyện cán thép Tycoons vừa khởi công cũng được bố trí hàng trăm thiết bị chuyên dụng và hàng nghìn công nhân lao động, phấn đấu hoàn thành các hạng mục công trình đúng kế hoạch đề ra.

Tuy nhiên, ngoài lợi thế trong giai đoạn tăng tốc thu hút đầu tư với những dự án lớn, Khu kinh tế Dung Quất cũng bộc lộ nhiều bất cập trong quá trình phát triển. Trước hết, công tác quy hoạch, giải phóng mặt bằng và đầu tư cơ sở hạ tầng kỹ thuật, xã hội còn yếu kém, chưa đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư. Lực lượng tham gia thi công trên công trường hiện có khoảng 22 nghìn lao động, trong khi đó các công trình tiện ích phát triển chậm. Một số công trình hạ tầng xã hội xây dựng còn đơn sơ, chưa theo kịp tốc độ đầu tư của Khu kinh tế Dung Quất. Hiện nay, hệ thống thương mại - dịch vụ đang ở tình trạng tự phát. Các nhà hàng, khách sạn nhỏ, lẽ, chưa có nhà đầu tư lớn vào cuộc. Nhiều người dân ở các khu tái định cư trên địa bàn Dung Quất thiếu việc làm, đời sống khó khăn, đã lấn chiếm đất trong vùng quy hoạch để làm lều quán. Có người trước đây đã được tái định cư nay trở về quê cũ lấy lại đất để làm ăn sinh sống. Ðến Dung Quất lúc này, chúng tôi thấy tình trạng một số hộ dân lấn đất làm lều quán đang diễn ra rất phức tạp. Ði dọc trục đường chính ở các xã Bình Trị, Bình Thuận, Bình Hải (huyện Bình Sơn), lều quán dựng lên san sát. Chính quyền địa phương thì bất lực, buông xuôi.

Vấn đề nhà ở cho công nhân tại Khu kinh tế Dung Quất cũng rất bức xúc. Hàng chục nghìn lao động từ khắp mọi miền của đất nước về đây tham gia xây dựng công trình nhưng không có nơi ăn ở ổn định. Mỗi nhà thầu bố trí nhà ở cho công nhân theo cách riêng. Có đơn vị làm lán trại cho công nhân ở, ăn tập trung, nhưng có nhà thầu lại "khoán trắng" cho công nhân tự lo liệu chỗ ăn, ở. Mỗi người một cách, tự thân vận động tìm nơi thuê nhà để tạm trú trong thời gian lao động trên công trường. Ðây chính là môi trường nảy sinh ra nhiều vụ trộm cắp, ẩu đả trong thời gian gần đây, làm xôn xao dư luận xã hội. Hầu hết các vụ trộm cắp, đánh nhau chủ yếu giữa một số công nhân với nhau hoặc với thanh niên địa phương. Trung tá Nguyễn Thanh Trang, Phó Giám đốc Công an tỉnh Quảng Ngãi cho biết: Do công trường rộng lớn, việc quản lý lao động chưa kinh nghiệm, thiếu chặt chẽ của các nhà thầu đã dẫn đến tình trạng trộm cắp, đánh nhau. Một số nhà thầu tổ chức thi công trong giai đoạn cao điểm, tập trung nhiều loại vật tư, thiết bị quan trọng, nhưng bảo vệ chưa tốt nên một số công nhân ý thức kém đã lấy trộm, đưa ra ngoài bán. Nhiều vụ công nhân gây gổ đánh nhau với lực lượng bảo vệ công trình làm mất trật tự xã hội. Tính từ đầu tháng 5-2007 đến nay, tại Khu kinh tế Dung Quất đã xảy ra khoảng hơn 30 vụ trộm cắp, ẩu đả khá phức tạp, trong đó có nhiều vụ đánh nhau tập thể, có hành vi côn đồ, đã được Công an huyện Bình Sơn điều tra khởi tố...

Ðiều đáng lo ngại hiện nay là nhiều tuyến đường giao thông ở Khu kinh tế Dung Quất xây dựng không đạt chất lượng, đang xuống cấp nghiêm trọng, không bảo đảm an toàn cho các phương tiện vận tải nặng hoạt động phục vụ thi công các công trình. Tuyến đường Dung Quất - Bình Long dài khoảng 25 km, sau ba năm thi công nâng cấp mở rộng, đến nay vẫn chưa hoàn thành, gây nhiều khó khăn cho công tác phục vụ vận chuyển các thiết bị siêu trường, siêu trọng đến công trường xây dựng Nhà máy lọc dầu Dung Quất. Ðiều bất hợp lý là trong khi các loại phương tiện và người tham gia giao thông đã tăng lên gấp nhiều lần so với cách đây 5 năm, thì hạ tầng giao thông ở Khu kinh tế Dung Quất vẫn đứng yên tại chỗ, thường xuyên gây ách tắc. Thiếu tá Ðỗ Thuận, Phó trưởng Ðồn công an Dung Quất cho biết: Với lượng xe tải hoạt động hiện nay khoảng hơn 5 nghìn chiếc và khoảng 22 nghìn người tham gia giao thông hằng ngày là quá lớn, trong khi đó việc đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông lại chưa được coi trọng. Một số tuyến đường hiện nay hư hỏng, chưa khắc phục xong vẫn đưa vào sử dụng. Hậu quả là nhiều vụ tai nạn giao thông rất đau lòng xảy ra trên địa bàn. Từ đầu năm 2007 đến nay đã xảy ra khoảng 20 vụ tai nạn giao thông, làm chết và bị thương 20 người.

Người dân sống trong Khu kinh tế Dung Quất cũng đang lo lắng về môi trường, rác thải ảnh hưởng trong khu vực dân cư. Giám đốc Sở Tài nguyên - Môi trường Quảng Ngãi Nguyễn Tăng Bính cho biết: Với lượng rác thải phát sinh ở Khu kinh tế Dung quất, mỗi năm trung bình khoảng 16 nghìn tấn và có thể tăng gấp đôi trong năm tiếp theo, nếu không xử lý tốt vấn để rác thải, nước thải và chất thải rắn đối với các dự án thì trong tương lai không xa, Dung Quất phải trả giá đắt cho nạn ô nhiễm môi trường. Hiện nay, nhiều nhà máy, xí nghiệp đã đi vào sản xuất, nhưng khu công nghiệp lại chưa hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải và chất thải rắn độc hại, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, làm ảnh hưởng đến sức khỏe người dân và người lao động... Hàng trăm hộ dân ở thôn Phước Thiện, xã Bình Hải, huyện Bình Sơn (gần khu đô thị Vạn Tường - Dung Quất) phải sống chung với mùi hôi thối bốc lên từ các đống rác thải. Hằng ngày, tại khu vực gần cột mốc di tích Vạn Tường đã có những đống rác vứt bừa bãi, tồn đọng lâu ngày làm ảnh hưởng đến môi trường khu dân cư. Nhiều người dân ở đây nói: Cả thôn Phước Thiện có hàng nghìn người dân, nhưng Công ty phát triển cơ sở hạ tầng Dung Quất chỉ đặt một thùng rác, hằng tháng thu gom một lần nên rác đổ tóe tung ra đường. Bà Hà Thị Quy, ở gần khu vực sông Trà Bồng, xã Bình Ðông phàn nàn: Suốt tháng, quanh năm gia đình tôi phải đóng cửa để hạn chế những cơn gió thốc đưa mùi hôi khó chịu vào nhà. Gần Nhà máy đóng tàu Dung Quất, công nhân thuê nhà trọ ngày càng đông, rác thải lại đem trút xuống mé chân cầu Trà Bồng, làm ô nhiễm môi trường chung quanh...

Vấn đề xử lý rác thải ở đây cũng có những phức tạp. Cách đây vài năm, Dự án khu xử lý chất thải rắn tập trung ở xã Bình Nguyên, huyện Bình Sơn được triển khai xây dựng nhằm xử lý rác thải cho Khu kinh tế Dung Quất. Dự án này có diện tích xây dựng hơn 30 ha, tổng vốn đầu tư gần 30 tỷ đồng (trong đó giai đoạn 1 là 10 ha). Các hạng mục công trình xử lý rác được lắp đặt thiết bị và công nghệ tiên tiến, bảo đảm các yếu tố về vệ sinh môi trường. Sau nhiều năm xây dựng ì ạch, cho đến đầu tháng 9 vừa qua mới đưa vào hoạt động. Phó Giám đốc Công ty Môi trường đô thị Quảng Ngãi Tôn Tài Quyết nói: Trước đây, Ban quản lý Khu kinh tế Dung Quất có văn bản thống nhất giao công ty  đảm nhận việc thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn trên địa bàn từ tháng 8-2006, nhưng đến tháng 1-2007 thì  lại có công văn giao cho Công ty TNHH 243 thực hiện việc này. Tuy nhiên, Công ty này đã không thực hiện. Bởi thế, công ty chúng tôi phải triển khai thu gom rác thải để xử lý. Hằng ngày, xe chuyên dụng của công ty đi hơn 50 km từ thành phố Quảng Ngãi đến Dung Quất để vận chuyển rác về bãi rác Nghĩa Kỳ, huyện Tư Nghĩa xử lý. Trong khi khu xử lý rác thải ở Bình Nguyên rất gần với Khu kinh tế Dung Quất lại không được sử dụng. Có thể nói, trong quá trình thu hút đầu tư, phát triển Khu kinh tế Dung Quất vẫn còn những nghịch lý cần phải có chính sách bổ sung, điều chỉnh kịp thời.