Đề xuất rút gọn quy trình trở thành luật sư từ 4 bước xuống 2 bước

Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ năm, chiều 27/8, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Luật sư (sửa đổi).

Giảng viên luật có thể trở thành luật sư

Trình bày tờ trình tại phiên họp, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật gồm 6 chương, 36 điều, giảm 56 điều so với Luật Luật sư hiện hành.

Một trong những nội dung trọng tâm là xây dựng đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, bảo đảm kỷ luật, kỷ cương trong hành nghề. Theo đó, dự thảo Luật bổ sung tiêu chuẩn về bản lĩnh chính trị, có đạo đức tốt và liêm chính; bắt buộc bồi dưỡng hằng năm về nhận thức chính trị, chuyên môn; đồng thời cho phép giảng viên luật có thể trở thành luật sư.

Dự thảo cũng đề xuất rút gọn quy trình trở thành luật sư từ 4 bước xuống còn 2 bước. Cụ thể, việc gia nhập Đoàn luật sư và đăng ký tập sự được gộp thành thủ tục gia nhập Đoàn luật sư để tập sự; kiểm tra kết quả tập sự và cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư được gộp thành kỳ thi quốc gia cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư. Hội đồng thi do cơ quan quản lý nhà nước chủ trì, có sự tham gia của Liên đoàn Luật sư Việt Nam, cơ quan tiến hành tố tụng và các chuyên gia.

Bên cạnh đó, dự thảo cho phép luật sư tập sự thực hiện một số hoạt động theo sự phân công, giám sát của luật sư hướng dẫn và được khách hàng đồng ý; bổ sung hành vi bị nghiêm cấm, tăng trách nhiệm xã hội và minh bạch quyền, nghĩa vụ của luật sư với khách hàng; quy định rõ các trường hợp thu hồi Chứng chỉ, Giấy đăng ký hoạt động.

Điểm nổi bật nữa trong dự thảo là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số trong lĩnh vực luật sư. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được giao quyết định thành lập Đoàn luật sư, chi nhánh Đoàn luật sư; phê duyệt đề án tổ chức đại hội, phương án nhân sự và phê chuẩn kết quả đại hội. Cơ sở dữ liệu luật sư được xây dựng dưới dạng điện tử, có giá trị pháp lý trong giao dịch, tố tụng và các hoạt động khác; hợp đồng dịch vụ pháp lý và hoạt động tư vấn có thể được thực hiện qua phương tiện điện tử.

Cần thuyết minh rõ hơn cơ sở tổ chức kỳ thi quốc gia về luật sư

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành Luật.

Về tiêu chuẩn và điều kiện hành nghề của luật sư, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành việc bổ sung yêu cầu “có bản lĩnh chính trị vững vàng”, “kiên quyết bảo vệ công lý, liêm chính và trung thực”, nhưng đề nghị tiếp tục làm rõ trong dự thảo nghị định để bảo đảm áp dụng thống nhất. Có ý kiến cho rằng, việc quy định tiêu chuẩn “kiên quyết bảo vệ công lý, liêm chính và trung thực” tương tự một số chức danh tư pháp trong bộ máy nhà nước cần được nghiên cứu kỹ hơn.

Đối với đề xuất sửa tiêu chuẩn “có bằng cử nhân luật” thành “có bằng cử nhân luật hoặc thạc sĩ luật hoặc tiến sĩ luật”, cơ quan thẩm tra cho biết còn có các loại ý kiến khác nhau và đề nghị đánh giá kỹ tác động để lựa chọn phương án phù hợp.

Thường trực Ủy ban cũng đề nghị quy định cụ thể ngay trong dự thảo Luật các trường hợp được miễn, giảm thời gian tập sự hành nghề luật sư. Đây là quyền lợi trực tiếp của người tập sự, cần được luật hóa để bảo đảm công khai, minh bạch và thống nhất với các luật khác.

Đối với kỳ thi quốc gia về luật sư, cơ quan thẩm tra nhận thấy đây là mô hình cần thiết để đánh giá đầu vào, góp phần hình thành đội ngũ luật sư chất lượng cao. Tuy nhiên, Chính phủ cần thuyết minh rõ hơn cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn; đồng thời cân nhắc quy định trong Luật các nguyên tắc về cơ quan chủ trì, cơ quan tham gia và yêu cầu đối với nội dung kỳ thi.

Lượng hóa tiêu chuẩn về bản lĩnh chính trị bằng các tiêu chí có thể đánh giá được

Thảo luận tại phiên họp, các ý kiến cơ bản tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Luật sư, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát một số quy định mới để vừa nâng cao chất lượng đội ngũ, vừa bảo đảm tính độc lập trong hành nghề và phát huy trách nhiệm tự quản của tổ chức xã hội-nghề nghiệp của luật sư.

Đối với tiêu chuẩn và điều kiện hành nghề của luật sư, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng nếu tiêu chuẩn mang tính định tính cao, không được hướng dẫn rõ, có thể dẫn đến cách hiểu, áp dụng khác nhau. Do đó, đề nghị cụ thể hóa tiêu chuẩn “bản lĩnh chính trị vững vàng” bằng các tiêu chí có thể đánh giá được gắn với quy trình minh bạch như: không có tiền án cố ý liên quan đến an ninh; cam kết tuân thủ quy tắc đạo đức nghề nghiệp; không lợi dụng thông tin hành nghề xâm phạm lợi ích quốc gia.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý kỳ thi quốc gia, nếu được tổ chức, phải thực chất, tránh học thuộc lòng, chú trọng kỹ năng tranh tụng và đạo đức nghề nghiệp, bảo đảm đánh giá cả kiến thức lý luận và năng lực thực hành.

Cùng với yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tạo điều kiện hình thành các tổ chức hành nghề luật sư có quy mô lớn, chuyên nghiệp, đủ khả năng cạnh tranh quốc tế; tăng cường bảo vệ quyền hành nghề, thúc đẩy chuyển đổi số và tiếp tục phân định rõ giữa quản lý nhà nước với tự quản nghề nghiệp. Dự thảo cũng cần được tham vấn rộng rãi với giới hành nghề, doanh nghiệp, chuyên gia và nhà khoa học trước khi trình Quốc hội.

Góp ý về chế định “luật sư tập sự”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị nghiên cứu kỹ và thận trọng việc cho phép người tập sự thực hiện hoạt động nghề nghiệp theo pháp luật tố tụng. Hoạt động tố tụng, nhất là tố tụng hình sự, liên quan trực tiếp đến quyền con người và quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự; trong khi các luật tố tụng hiện hành chưa ghi nhận tư cách tham gia tố tụng của luật sư tập sự. Việc mở rộng phạm vi hoạt động nếu chưa được quy định đồng bộ có thể làm phát sinh rủi ro về chất lượng chuyên môn, trách nhiệm pháp lý và thiếu tính khả thi khi áp dụng.

Phát biểu kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Luật sư, đánh giá hồ sơ dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét sau khi tiếp thu, hoàn thiện. Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đổi mới phải có tính kế thừa, bảo đảm khả thi, hiệu quả; đồng thời xây dựng đội ngũ luật sư chuyên nghiệp, vững vàng về bản lĩnh chính trị, trong sáng về đạo đức, giỏi chuyên môn và đáp ứng yêu cầu hội nhập.