Hoạt động khoa học và công nghệ - tiếng nói từ cơ sở

Hiệu quả  hoạt động KH và CN trên vùng đất Thái Bình

Trong buổi làm việc với đoàn cán bộ nghiên cứu khảo sát của Ban Khoa giáo T.Ư, đồng chí Lê Minh, Giám đốc Sở KH và CN Thái Bình, cho biết: Hoạt động KH và CN của tỉnh Thái Bình trong những năm qua đã có nhiều chuyển biến tích cực, đóng góp có hiệu quả vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Hoạt động KH và CN đóng vai trò ngày càng quan trọng đối với việc chuyển từ kinh tế thuần nông sang kinh tế có cơ cấu công nghiệp,  nông nghiệp và thương mại dịch vụ hợp lý.

Tỉnh đã đưa vào cơ cấu giống cây trồng hàng trăm giống lúa có năng suất cao, chất lượng tốt, phù hợp điều kiện sinh thái của địa phương. Sở KH và CN đã kết hợp Viện Nghiên cứu ngô T.Ư xây dựng hoàn thiện quy trình sản xuất hạt ngô lai F1 (chất lượng giống đạt và vượt tiêu chuẩn TCN 10); ứng dụng có kết quả công nghệ nuôi cấy mô tế bào, công nghệ ghép mắt để nhân nhanh các giống cây ăn quả như: nhãn Hương Chi, vải, xoài, ổi Ðài Loan. Ðược sự giúp đỡ của Chính phủ Ðan Mạch, tỉnh đã xây dựng nhà máy chế biến hạt giống cây trồng.

Do ứng dụng đồng bộ các tiến bộ KH và CN ở cả ba khâu "con giống, thức ăn, nuôi dưỡng", nên lĩnh vực chăn nuôi của tỉnh Thái Bình đã phát triển mạnh cả về số lượng và chất lượng, nhiều giống mới được đưa vào sản xuất đại trà. Ðiều đáng nói là, mặc dù chăn nuôi phát triển mạnh nhưng tình trạng ô nhiễm môi trường được hạn chế tối đa, thông qua việc xây dựng các hầm khí bi-ô-ga. Những hầm khí này vừa có tác dụng xử lý phế thải trong chăn nuôi, vừa  tạo ra năng lượng tiết kiệm than, điện, dầu cho các hộ dân. Thái Bình hiện có hơn 300 hầm khí bi-ô-ga.

Một trong những lĩnh vực hoạt động KH và CN phát huy hiệu quả đó là lĩnh vực nuôi trồng thủy sản. Ðến nay, tỉnh Thái Bình đã tự sản xuất được một số giống thủy - hải sản có giá trị kinh tế cao như tôm sú, cá trê lai, cá rô-phi đơn tính, cá chim trắng. Tại cuộc  tọa đàm giữa Ban Khoa giáo T.Ư với Tỉnh ủy Thái Bình về "giải pháp thúc đẩy  KH và CN phục vụ phát triển kinh tế - xã hội  ở địa phương, đại diện Sở Thủy sản báo một tin  vui: Sau mười năm nghiên cứu, các cán  bộ  khoa học ngành thủy sản phối hợp các viện nghiên cứu ở T.Ư nhân giống thành công cá bớp. Kết quả này mở ra một triển vọng phát triển ngành thủy sản của Thái Bình.

Từ năm 2002 đến nay, UBND tỉnh đã tập trung chỉ đạo các cấp, ngành có liên quan thực hiện Chương trình xây dựng các mô hình ứng dụng đồng bộ các tiến bộ KH và CN về giống cây, giống con mới, có giá trị kinh tế cao phục vụ chuyển đổi cơ cấu kinh tế của huyện. Kết quả việc thực hiện chương trình nói trên là tỉnh đã xây dựng được nhiều mô hình sản xuất, kinh doanh có hiệu quả kinh tế cao như: mô hình ứng dụng tiến bộ KH và CN để trồng hoa hồng xuất khẩu tại thị trấn Hưng Hà, mô hình trồng khoai tây Hà Lan xuất khẩu tại các xã Nguyên Xá, Song An (huyện Vũ Thư), Ðồng xuân, Thăng Long (huyện Ðông Hưng)...; mô hình nuôi thâm canh tôm sú đạt năng suất hơn 5 tấn/ ha/vụ trên vùng đất chuyển đổi ở huyện Tiền Hải và Thái Thụy.

Trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp, dịch vụ, hoạt động KH và CN cũng gặt hái được nhiều thành công. Nhiều công nghệ mới đã được ứng dụng vào sản xuất như: công nghệ lò nung tuy-nen, sản xuất gạch ốp lát của I-ta-li-a;... Hiện nay, Thái Bình có 30 doanh nghiệp áp dụng mã số mã vạch cho hơn 100 sản phẩm; có 14 doanh nghiệp của tỉnh được cấp chứng chỉ ISO 9000 và một doanh nghiệp được cấp chứng chỉ HACCP (doanh nghiệp chế biến thực phẩm đầu tiên của khu vực phía bắc được cấp chứng chỉ này).

Tiếng nói từ cơ sở

Qua tiếp xúc với các lãnh đạo Sở KH và CN, Giáo dục và Ðào tạo, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chủ tịch UBND một số huyện cũng như lãnh đạo tỉnh ủy và UBND tỉnh Thái Bình, chúng tôi ghi nhận một điều:  hoạt động KH và CN ngày càng "lan tỏa" vào từng ngành, từng cấp, đã và đang mang lại hiệu quả tích cực cho sự phát triển từng lĩnh vực. Tuy vậy những "rào cản" về cơ chế, chính sách, năng lực KH và CN đang làm chậm lại tốc độ ứng dụng KH và CN vào sản xuất và đời sống.

Một thực tế cho thấy: Cơ chế chính sách ứng dụng tiến bộ KH và CN, chính sách thu hút nguồn nhân lực cho hoạt động KH và CN của tỉnh chưa có tác động thật  sự như là một động lực thúc đẩy hoạt động KH và CN. Tỉnh đã ban hành chính sách ưu đãi, thu hút và sử dụng nhân tài nhưng cán bộ KH và CN có trình độ cao về công tác tại tỉnh rất ít, bên cạnh đó vẫn còn tình trạng "chảy máu chất xám".

Giám đốc Sở Y tế Nguyễn Ðình Ðáng cho biết: Trong ba năm qua, ngành y tế đã có 43 bác sĩ xin chuyển ra tỉnh ngoài. Ngược lại trong tám năm qua không có dược sĩ đại học đào tạo chính quy xin về tỉnh công tác. Hiện ngành y tế Thái Bình còn thiếu 30 bác sĩ xã là  người địa phương, 50 bác sĩ tuyến huyện và hàng chục dược sĩ đại học.

Ông Bùi Quang Thanh, Bí thư Huyện ủy Quỳnh Phụ, nêu kiến nghị: Từ năm 2000 trở về trước, kinh phí đầu tư cho cấp huyện về lĩnh vực KH và CN chỉ khoảng 20 triệu đồng/năm. Năm 2001 trở lại đây kinh phí đầu tư cho  hoạt động KH và CN hằng năm từ 200 đến 250 triệu đồng, nhưng chủ yếu tập trung vào các đề tài ứng dụng tiến bộ KH và CN trong sản xuất nông  nghiệp và bảo vệ  môi trường, chưa đầu tư kinh phí cho các hoạt động quản lý KH và CN cấp huyện và cơ sở, do vậy chưa động viên, khuyến khích đội ngũ cán bộ KH và CN phát huy khả năng của mình. Việc xây dựng mạng lưới cán bộ khoa học cấp cơ sở đang có nhiều "nút" ách tắc. Ðể gỡ "nút" cần sự giúp đỡ  không chỉ của các bộ phận có chức năng của tỉnh mà cả ở trung ương. 

Sau khi đi  tìm hiểu hoạt động KH và CN ở một số địa phương ôngÐỗ Nguyên Phương, Trưởng ban Khoa giáo T.Ư, cho chúng tôi biết: Bộ KH và CN và Bộ Nội vụ đã có thông tư liên bộ quy định nhiệm vụ quản lý nhà nước về KH và CN ở cấp huyện và hướng dẫn sắp xếp công chức chuyên trách quản lý KH và CN trong UBND huyện. Còn tuyến xã thì hoàn toàn không có cán bộ theo dõi về KH và CN. Ðiều băn khoăn lớn nhất của chúng tôi là ở địa bàn huyện, xã, nơi mà các tiến bộ KH và CN trực tiếp đi vào hoạt động sản xuất, kinh doanh tới từng hộ dân lại thiếu hoặc không có người làm nhiệm vụ tham mưu cho lãnh đạo Ðảng và chính quyền địa phương để chỉ đạo hoạt động KH và CN, cũng như việc theo dõi quản lý các hoạt động chuyển giao công nghệ, dịch vụ tại cơ sở. Ở Thái Bình, lực lượng cán bộ KH và CN của tỉnh mất cân đối về ngành nghề. Cán bộ KH và CN trong ngành giáo dục và đào tạo, y tế chiếm hơn 60%, trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp 4,5% trong sản xuất nông nghiệp 11%. Số cán bộ có trình độ đại học ở xã, phường (dưới 2%).

Ông Trần Xuân Thành, Chủ tịch UBND huyện Thái Thụy, nêu ý kiến: Ðội ngũ cán bộ chuyên môn kỹ thuật cấp huyện hiện nay vừa thiếu về số lượng, vừa hạn chế về chuyên môn, nghiệp vụ. Nguyên nhân là chưa được đào tạo lại, điều kiện học thêm, tiếp xúc tiến bộ kỹ thuật rất hạn chế. Do vậy đề nghị tỉnh có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn và quản lý KH và CN cho đội ngũ  nói trên.

Huyện, xã, phường là một trong những "địa chỉ" tiếp nhận tiến bộ kỹ thuật. Do vậy, ý kiến phản hồi từ cơ sở trong quá trình triển khai hoạt động, cũng như tiếp nhận tiến bộ KH và CN sẽ là những kinh nghiệm quý để các cấp, các ngành có liên quan hoàn chỉnh, đổi mới cơ chế quản lý hoạt động KH và CN, nhất là ở địa phương.