Hình thành thói quen đội mũ bảo hiểm

Hành trình 15 năm

Giờ đây, "ngồi lên xe là đội mũ bảo hiểm (MBH)" đã trở thành chuyện bình thường đối với rất nhiều người sử dụng mô-tô, xe máy (gọi chung là xe máy). Ðây là kết quả của một quá trình dài và trải qua không ít "sóng gió". 

Trong điều 34 Ðiều lệ trật tự ATGT đường bộ và trật tự ATGT đô thị được ban hành kèm theo Nghị định số 36/CP ngày 29-5-1995 của Chính phủ đã quy định: "người ngồi trên xe mô-tô phải đội MBH". Luật Giao thông đường bộ ban hành tháng 6-2001 đã giao "việc đội MBH đối với người điều khiển, người ngồi trên xe mô-tô hai bánh, xe mô-tô ba bánh, xe gắn máy do Chính phủ quy định". Trước đó, Nghị quyết phiên họp tháng 2-2001 của Chính phủ đã đưa ra thời hạn cụ thể: "thực hiện bắt buộc đội mũ bảo hiểm đối với mọi người khi đi mô-tô, xe máy từ tháng 6-2001", Bộ Giao thông vận tải đã ban hành thông tư hướng dẫn thực hiện. Tiếp theo, trong Nghị quyết 13/CP tháng 11-2002, Chính phủ yêu cầu: "cảnh sát giao thông phải kiên quyết xử phạt những người điều khiển và ngồi trên mô-tô, xe máy không đội MBH trên những đoạn đường bắt buộc đội MBH"... Do nhiều nguyên nhân, chủ yếu là chưa thông suốt về nhận thức, nên việc thực hiện quy định đội MBH bị buông xuôi. Song, các hoạt động tuyên truyền giáo dục vẫn có tác dụng nhất định và một số bài học đích đáng đã được rút ra.

Nghị quyết 32/CP tháng 6-2007 về một số giải pháp cấp bách kiềm chế tai nạn và ùn tắc giao thông là một mốc hết sức quan trọng: trong đó quy định "Từ ngày 15-12-2007, người đi mô-tô, xe gắn máy trên tất cả các tuyến đường bắt buộc phải đội MBH". Với sự chỉ đạo quyết liệt, tổ chức thực hiện chu đáo, quy định đội MBH được thực hiện trên phạm vi toàn quốc, mở đầu việc hình thành thói quen mới của hầu hết người tham gia giao thông. Tuy nhiên, phải đến giữa năm 2010, khi một số văn bản hướng dẫn Luật Giao thông đường bộ (sửa đổi) được ban hành, trong đó bổ sung chế tài đối với hai đối tượng "người ngồi trên xe đạp điện và trẻ em từ 6 đến 14 tuổi" thuộc diện bắt buộc đội MBH, thì tập quán đội MBH được định hình trên phạm vi rộng hơn.

Củng cố thói quen tốt

Ðể xây dựng nếp văn hóa trong giao thông, trước hết phải từng bước đưa việc chấp hành luật giao thông trở thành nhu cầu tự thân, thói quen tự giác của tuyệt đại đa số người tham gia giao thông. Trong đó có hai việc phải làm: củng cố những thói quen tốt đã hình thành và khắc phục một số thói quen tùy tiện, thay bằng thói quen mới phù hợp các quy định bảo đảm trật tự ATGT. Nhằm thúc đẩy quá trình nói trên, yếu tố quan trọng hàng đầu là cách kết hợp công tác tuyên truyền, giáo dục và xử lý nghiêm minh các vi phạm, coi việc xử lý nghiêm minh cũng là một cách giáo dục, thông qua phương thức răn đe. Ðối với không ít người tham gia giao thông, tập quán ATGT được hình thành từ chỗ bắt buộc phải chấp hành, dần dần trở thành thói quen và đến một lúc nào đó bày tỏ thái độ không đồng tình đối với người vi phạm...

Quá trình định hình thói quen đội MBH cho thấy, sự trục trặc thường xảy ra khi có sự "lệch pha" giữa quy định pháp luật, tuyên truyền và giáo dục, chế tài, khâu tổ chức thực hiện: Giai đoạn 1995-2001, có quy định nhưng chưa có chế tài, dư luận xã hội chưa đồng thuận, rất ít người chấp hành. Giai đoạn 2002-2007, có quy định bắt buộc, có chế tài nhưng khâu xử lý không nghiêm, phần lớn người tham gia giao thông vẫn đi xe máy đầu trần, dù không ít người biết đội MBH là có lợi cho bản thân. Thời kỳ 2007 đến giữa năm 2010, trẻ em từ 6 đến 14 tuổi thuộc diện phải đội MBH nhưng lại nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của chế tài xử phạt hành chính, dẫn đến tình trạng "xôi đỗ" trong thực hiện đội MBH của đối tượng này... Hiện nay, với quy định và chế tài chặt chẽ hơn, tuyên truyền và giáo dục thuyết phục hơn, xử lý triệt để hơn, đang góp phần thúc đẩy quá trình định hình thói quen đội MBH của người tham gia giao thông bằng xe máy...

Ðể tiếp tục củng cố thói quen đội MBH, cần phát huy bài học về cách kết hợp chặt chẽ giữa công tác tuyên truyền, giáo dục và cưỡng chế, tập trung vào một số yêu cầu sau: Với ý thức "những gì tốt đẹp nhất dành cho trẻ em", cần phối hợp với nhà trường, các bậc phụ huynh tạo nếp cho các cháu từ 6 đến 14 tuổi đội MBH khi ngồi trên xe máy, đồng thời định hình vững chắc thói quen này cho các cháu lúc trưởng thành. Ðể tránh sự "nhờn luật", phải khắc phục tình trạng không đội MBH khi đi xe máy ban đêm, nơi đường vắng, đội mũ nhưng không cài quai, nhất là với đối tượng thanh, thiếu niên. Loại dần việc sử dụng mũ MBH kém chất lượng, thay bằng loại mũ hợp chuẩn, trước hết là MBH dành cho trẻ em, như: tăng cường quản lý thị trường, đổi mũ hoặc tặng mũ bảo đảm chất lượng cho học sinh và các cháu thuộc diện gia đình khó khăn, thông tin rộng rãi các loại MBH đạt chuẩn về chất lượng để người tiêu dùng biết và lựa chọn...