Về xã Sơn Thủy (Thanh Thủy, Phú Thọ), nhiều người dân vẫn nhắc đến sự việc sập hầm khiến một người chết xảy ra tại khu 6 của xã vào ngày 13-4. Vụ sập hầm xảy ra vào khoảng 9 giờ sáng tại một hầm cao lanh trái phép của gia đình anh Nguyễn Văn Long, làm vợ anh là chị Bùi Thị Sen chết tại chỗ, còn anh Long thì bị thương nặng.
Theo UBND xã Sơn Thủy, đây là hầm khai thác cao lanh do người dân tự ý đào đất trong khuôn viên vườn đồi của gia đình để khai thác, cho nên rất khó kiểm soát. Đến khi sự việc sập hầm xảy ra xã mới biết. Vụ việc đau lòng nêu trên đã gióng lên một hồi chuông cảnh báo cho những ai có ý định khai thác cao lanh thổ phỉ, đồng thời cũng khẳng định, hoạt động này vẫn tồn tại dai dẳng và chưa thể chấm dứt, khi các đầu nậu thu mua cao lanh thổ phỉ vẫn đang hoạt động.
Không chỉ khai thác cao lanh trái phép, mà kể cả khai thác có phép cũng đã để lại một hệ lụy khôn lường. Đó là tình trạng tàn phá đất rừng đang diễn ra nghiêm trọng. Nhiều diện tích đất đồi rừng bị đào bới nham nhở, nhiều doanh nghiệp sau khi khai thác xong không hoàn thổ, khiến đất đồi bị ảnh hưởng nhiều năm không thể khôi phục được.
Tại xã Thạch Khoán, huyện Thanh Sơn, thời gian gần đây xuất hiện tình trạng một số cá nhân, đơn vị núp bóng mua đất rừng phát triển lâm nghiệp, nhưng thực chất là khai thác cao lanh. Theo UBND xã Thạch Khoán, hiện nay trên địa bàn xã có khoảng năm đơn vị được cấp phép khai thác khoáng sản và phát triển các dự án nông, lâm nghiệp. Do chức năng, nhiệm vụ của xã có hạn, cho nên việc kiểm soát hoạt động của các đơn vị này rất khó khăn, mới để xảy ra tình trạng núp bóng để khai thác khoáng sản trái phép.
Đơn cử như Công ty cổ phần đầu tư thương mại Huy Hoàng được cấp 99.000 m2 với thời hạn 49 năm tại xã Thạch Khoán để xây dựng khu chăn nuôi gia súc, gia cầm tập trung kết hợp với trồng rừng. Quy mô của dự án là sẽ trồng bảy héc-ta rừng nguyên liệu, chăn nuôi 3.000 con lợn, 5.000 con gà cựa… Thế nhưng, sau khi được cấp đất, doanh nghiệp này không thực hiện dự án theo đúng cam kết, mà thay vào đó doanh nghiệp này lại tập trung máy móc, phương tiện đào bới tan hoang một quả đồi để khai thác cao lanh. Điều đáng nói, trong đăng ký kinh doanh đầu tư của doanh nghiệp này với ngành nghề chủ yếu là khai thác đá, cát sỏi, cao lanh, quặng sắt… mà không liên quan đến trồng rừng.
Không chỉ làm mất đất đồi, rừng, khai thác cao lanh còn khiến xô lũ làm mất đất canh tác nông nghiệp vốn đã ít ỏi của người dân vùng cao. Ngoài ra, tình trạng ô nhiễm môi trường, đường giao thông xuống cấp, xe quá tải hoành hành cũng làm người dân mất ăn, mất ngủ.
Tại khu vực đất sản xuất nông nghiệp của khu Tràng Suối, Đồng Giếng, Láng Đồng, xã Thạch Khoán, đã bị xô lũ làm mất hơn ba héc-ta đất trồng lúa, khiến toàn bộ diện tích này phải chuyển sang trồng các loại cây khác kém hiệu quả. Người dân đã nhiều lần kiến nghị nhưng đến nay hai đơn vị được cấp phép khai thác cao lanh trên địa bàn xã vẫn chưa đền bù, khiến người dân rất bức xúc.
Có thể nói, dù khai thác cao lanh có phép hay không phép thì hệ lụy của nó còn kéo dài sau nhiều năm. Hàng trăm héc-ta đất đồi rừng sau khi bị đào bới khai thác vẫn là một vùng đất chết, mà người gánh chịu hậu quả chính là những người dân quanh năm sinh sống, thu nhập từ những quả đồi, thửa ruộng đó. Nếu không có sự quản lý chặt chẽ của tỉnh thì chỉ một thời gian ngắn nữa, người dân sẽ không còn đất sản xuất và những quả đồi "chết" sẽ xuất hiện ngày càng nhiều.
“Trong thời gian tới, ngành sẽ phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát việc khai thác cao lanh trên địa bàn tỉnh. Quan điểm của tỉnh là sẽ xử lý thật nặng, thậm chí rút giấy phép nếu phát hiện tổ chức, cá nhân nào vi phạm”.
NGUYỄN VĂN HẬU
Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Phú Thọ
“Có cầu thì phải có cung, vấn đề ở chỗ vai trò của các cơ quan chức năng Nhà nước sẽ quản lý như thế nào khi mà tình trạng mua bán cao lanh trái phép vẫn đang diễn ra, chẳng lẽ người dân khai thác cao lanh rồi đắp đống trong nhà?”.
ĐINH VĂN HÙNG
(Huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ)
“Thẩm quyền của chính quyền địa phương có hạn cho nên rất khó kiểm soát. Chúng tôi cũng chỉ kiểm soát được số doanh nghiệp đang khai thác trên địa bàn, chứ họ khai thác như thế nào chúng tôi đâu được biết”.
PHÙNG VĂN VIỆT
Chủ tịch UBND xã Thạch Khoán, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ
