Hậu quả khôn lường từ các lái xe nghiện ma túy

Nghị quyết 32/CP của Chính phủ nêu rõ biện pháp tịch thu vĩnh viễn giấy phép lái xe đối với lái xe nghiện ma túy. Chủ trương đã có, nhưng hiện nay vẫn chưa có cơ quan chức năng nào rà soát, nắm chính xác số lái xe nghiện.

Có thể nói, chưa bao giờ các loại hình vận tải phong phú đáp ứng nhu cầu của đông đảo người dân như hiện nay. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, đã xuất hiện nhiều mặt trái trong kinh doanh, vận tải như tình trạng lái xe phóng nhanh, vượt ẩu, xuống cấp đạo đức, gây nhiều vụ tai nạn giao thông thảm khốc, nhiều lái xe còn sa vào tệ nạn xã hội, nghiện hút...

Ðáng chú ý, lái xe nghiện hút ngày càng có dấu hiệu gia tăng. Lái xe khách, xe tải, xe container, xe của doanh nghiệp nhà nước và tư nhân không ít người mắc nghiện. Theo báo cáo của Ủy ban Quốc gia phòng, chống AIDS, phòng chống ma túy, mại dâm, tính đến cuối năm 2006 đã có 1.488 công nhân, viên chức nghiện ma túy. Trong đó, nhóm người có nguy cơ mắc nghiện cao là lái xe, công nhân giao thông vận tải.

Qua khảo sát sơ bộ, nắm tình hình thực tế, lực lượng CSÐT tội phạm ma túy công an các địa phương đều phát hiện các trường hợp lái xe nghiện hút. Ðiển hình như Quảng Ninh, năm 2001 phát hiện 87 lái xe nghiện, năm 2006 còn 22 lái xe nghiện ma túy. Nắm tình hình các xe khách chạy tuyến Lâm Ðồng đi các tỉnh phía bắc cho thấy, có một số phụ xe nghiện ma túy đã mang ma túy vào Lâm Ðồng bán kiếm lời.

Cục C17 khi triệt xóa tụ điểm ma túy ở phố Ðào Tấn (Hà Nội), đã phát hiện không ít lái xe taxi tới mua heroin về hít, điển hình là Nguyễn Thành Ðược đã bị bắt giữ. Tại vũ trường New Century, trong danh sách thống kê hơn 1.000 khách "lắc" đến vũ trường này tối 28-4, có 24 lái xe và hơn 300 người có phản ứng dương tính với ma túy.

Phòng PC17 Công an tỉnh Sơn La và Ðiện Biên cho biết, tình hình lái xe nghiện ma túy hoạt động trên địa bàn Tây Bắc nóng bỏng, đặc biệt là lái xe tải và đường dài. Nhiều vụ án khám phá thời gian qua, đối tượng nghiện ma túy còn chủ động thuê xe taxi, hoặc mua hẳn xe ô-tô để buôn ma túy như vụ Lỗ Hữu Khanh, một đối tượng nghiện nặng cầm đầu đường dây buôn bán 57 bánh heroin.

Tại Hải Phòng, nơi có cảng biển, với khoảng hơn 4.000 lái xe và phụ xe container, lâu nay vẫn có dư luận số lái xe nghiện chiếm tới một phần ba. Theo tìm hiểu của phóng viên, các bến bãi đỗ xe ở Hải Phòng không đủ chỗ chứa cho hơn 2.000 đầu xe container, các lái xe chờ lấy hàng thường vạ vật đỗ xe bên ngoài, dễ bị lôi kéo vào tệ nạn.

Ðảo một vòng quanh hiện trường các bãi đỗ xe ven đường, cạnh một số cảng lớn như khu vực 1, khu vực 3 Cảng Hải Phòng, Chùa Vẽ, Ðoạn Xá... sau mỗi đêm các lái xe chờ lấy hàng, chúng tôi chứng kiến nhiều xi-lanh được sử dụng để tiêm chích ma túy vứt lung tung. Lực lượng CSGT các địa phương qua tuần tra, kiểm soát cũng phát hiện nhiều trường hợp lái xe có biểu hiện nghiện nặng, môi thâm, tay chi chít vết chích, thậm chí còn biểu hiện đã nhiễm AIDS.

Trung tá Ðặng Văn Thanh- Phó trưởng phòng CSGT Hải Dương cho biết, lái xe sử dụng rượu bia, chạy quá tốc độ đã có máy đo, còn nghiện ma túy là dạng "ẩn", nên mặc dù ngay cả khi lái xe công khai thừa nhận mắc nghiện, mắt thường ai cũng nhìn thấy, nhưng muốn xử lý phải có bằng chứng pháp lý, trong khi  Nghị định 152/CP cũng chỉ nêu chung chung: "xử phạt người điều khiển ô-tô sử dụng rượu, bia mà trong máu, hoặc hơi thở có nồng độ cồn quá quy định hoặc sử dụng chất kích thích khác mà pháp luật cấm".

Trong đợt ra quân vừa qua xử lý lái xe xe container của Phòng CSGT Quảng Ninh, dù chưa "bắt tận tay, day tận trán", nhưng tại trạm thu phí Ba Chẽ, nhân viên thu phí cũng phát hiện nhiều kim tiêm vương vãi từ xe container vứt ra.

Phát hiện, khẳng định chính xác lái xe nghiện hút chỉ có biện pháp thử máu, nhưng thực tế khó khăn bởi khâu tuyển dụng "đầu vào", phần lớn các doanh nghiệp vận tải chỉ chú trọng tay nghề của lái xe, còn về sức khỏe căn cứ qua phiếu khám của bệnh viện, cơ sở y tế có thẩm quyền theo quy định.

Ông Lê Văn Hải, Phó Giám đốc Công ty taxi Thành Ðông (Hải Dương) cho biết, công ty có 87 xe taxi và 130 lái xe, khi tuyển lái xe cũng dựa vào giấy khám sức khỏe của bệnh viện trong hồ sơ người xin việc. Ba năm qua, từ khi công ty thành lập cũng chỉ phát hiện vài trường hợp nghi vấn nghiện hút và cho nghỉ việc luôn.

Quy định là thế, nhưng tình trạng khám sức khỏe theo kiểu chiếu lệ tại một số cơ sở y tế khiến không ít doanh nghiệp tuyển dụng phải lái xe nghiện ma túy. Ông Nghiêm Ðình An, Phó tổng Giám đốc Công ty cổ phần vận tải ô-tô số 2, thuộc Cục Ðường bộ Việt Nam cho biết, mỗi khi tuyển lái xe mới, đích danh nhân viên của công ty dẫn người xin việc làm đi khám sức khỏe để có kết quả "thực", kịp thời phát hiện, thanh loại lái xe sức khỏe yếu, nghiện ma túy.

Còn tại công ty liên doanh vận tải hỗn hợp Việt - Nhật số 2, việc tuyển lựa lái xe rất kỹ, đòi hỏi tiêu chuẩn khắt khe, như bắt buộc phải có kinh nghiệm lái xe ba năm trở lên, người xin việc phải bỏ chi phí đi xét nghiệm máu. Không ít trường hợp lái xe sau một thời gian mới dính nghiện, nhưng việc phát hiện kịp thời để ngăn chặn, xử lý cũng gặp nhiều khó khăn.

Tất cả những cơ sở vận tải mà chúng tôi từng tiếp xúc đều có chung câu trả lời là rất ít có cơ hội kiểm tra sức khỏe định kỳ cho lái xe, bởi đặc thù nghề nghiệp "trên từng cây số", việc phát hiện lái xe nào nghiện, chủ yếu tìm hiểu qua nắm tình hình dư luận từ các lái xe.

Ông Chu Thanh Bình, Phó Giám đốc Công ty cổ phần vận tải hành khách Hải Hưng cho biết, công ty quản lý lái xe khá chặt, chưa phát hiện trường hợp nào mắc nghiện. Tại công ty, có một phần ba số xe góp vốn liên doanh 100%, hằng tháng nộp thuế và lệ phí cho công ty, thì chủ xe chủ động tuyển lái xe qua sát hạch tay nghề thực tế và giấy khám sức khỏe của người xin việc. Công ty không tổ chức kiểm tra sức khỏe định kỳ cho lái xe được.

Thực tế cho thấy, với những lái xe các công ty, doanh nghiệp nhà nước, do có sự ràng buộc chặt chẽ với cơ quan, tâm lý sợ nếu phát hiện nghiện sẽ bị sa thải, thì tỷ lệ lái xe mắc nghiện thấp. Trong khi đó, mối quan hệ ràng buộc giữa chủ xe và lái xe ở các công ty tư nhân, cổ phần... thiên về hình thức, theo kiểu "góp gạo thổi cơm chung", hai bên cùng có lợi, nên việc áp dụng chế tài quản lý và xử lý lái xe khi phát hiện nghiện cũng khó khăn hơn nhiều.

Có chủ doanh nghiệp cho rằng, tự hạch toán kinh doanh nên chẳng dại gì mà tuyển dụng lái xe nghiện hút, bởi nhỡ chẳng may xảy ra tai nạn, thì lãnh đủ hậu quả. Tuy nhiên, có doanh nghiệp lại chỉ chú trọng tới doanh thu, tài sản phương tiện, tay nghề, thái độ phục vụ, chứ ít quan tâm đến vấn đề lái xe nghiện hút. Với những lái xe tư, xe dù, thì việc quản lý càng khó.

Tâm lý thông thường, chẳng chủ doanh nghiệp nào lại "vạch áo cho người xem lưng" công nhận lái xe đơn vị mình mắc nghiện bởi sợ ảnh hưởng đến thương hiệu, uy tín. Cũng chẳng lái xe nào tự thú nhận mình mắc nghiện hoặc tình nguyện đi cai nghiện, chỉ khi bị phát hiện mới chịu nhận.

Việc phát hiện và thanh loại lái xe mắc nghiện vô cùng phức tạp, tốn kém bởi đây là vấn đề nhạy cảm liên quan đến danh dự và quyền lợi của công dân. Thực tế, nếu thực hiện nghiêm khâu khám sức khỏe và khi đổi bằng lái sẽ phát hiện kịp thời lái xe nghiện hút. Trong đợt tuyển lái xe phục vụ Hội nghị APEC 14, qua khám sức khỏe đã phát hiện và kịp thời thanh loại 11 trường hợp lái xe nghiện ma túy, 2 trường hợp nhiễm AIDS. 

Lái xe là một nghề đặc biệt đòi hỏi an toàn tuyệt đối. CSGT nhiều địa phương cho biết, nhiều vụ TNGT nghiêm trọng xảy ra do lái xe đang lên cơn nghiền đói thuốc. Tại Hà Nội, một lái xe taxi nghiện ma túy đã phi xe qua lan can cầu, đâm xuống sông. Vụ tai nạn kinh hoàng xảy ra hồi 20 giờ ngày 19-9-2006 tại đường Cái Lân, Bãi Cháy, TP Hạ Long, lái xe Vi Ðình Tân trong khi điều khiển xe ô-tô lên cơn "vật" thuốc, không làm chủ tay lái, lao thẳng vào xe máy đi ngược chiều làm cả hai người trên xe máy chết tại chỗ.

Tại Trung tâm bảo trợ xã hội số 6 (Sóc Sơn, Hà Nội) có gần 1.000 học viên đang cai nghiện  nhưng theo con số thống kê sơ bộ, đã có khoảng 70 người từng là lái xe, chiếm tỉ lệ cao nhất trong nhóm học viên có nghề...

Dương Anh T (sinh năm 1978), nguyên lái xe của Công ty Vệ sinh môi trường đô thị Hà Nội từng nhiều năm liền  đạt danh hiệu lái xe an toàn thừa nhận nếu bị lệ thuộc vào ma túy, sớm muộn cũng gây tai nạn vì không có thuốc rất mệt khi điều khiển xe (trước đó, cuối tháng 8-2006, trên đường chở rác lên Sóc Sơn đã gây tai nạn).

Phạm Ðình Th trước đây từng là lái xe tải, và nhiều năm lái xe khách tuyến Hà Nội- Quảng Ninh có thâm niên nghiện đã 10 năm nay. Trên đường lái xe khách, tới những quán nước quen phải chui vào "hít" để tăng lực, nếu không lên cơn vật sẽ không thể nào lái nổi. Nhiều lái xe nghiện cho biết, dính nghiện nhiều nhất là lái xe tuyến Bắc- Nam, Tây Bắc và Hà Nội- Thái Nguyên.

Về nguyên nhân dẫn đến nghiện ma túy, nhiều lái xe thường ngụy biện như công việc nặng nhọc, xa gia đình, vợ con, môi trường phức tạp bạn bè nghiện hút, thường xuyên thức đêm lái xe... Ông Phạm Trọng Thịnh, Phó Chủ tịch Hiệp hội vận tải đường bộ Hải Phòng cho biết: Sức ép lớn về công việc khiến một số lái xe sử dụng ma túy để "giảm áp lực" là lý do giả tạo. Một số lái xe lúc thiếu thuốc thì tay lái loạng choạng, rất dễ xảy ra tai nạn. Cung đường hoàn toàn thuận lợi, vắng và đẹp, không bị khuất tầm nhìn mà lái xe vẫn tông xuống ruộng hoặc lao vào dải phân cách, gần như chắc chắn lái xe đó đã bị nghiện, không làm chủ tay lái khi thiếu thuốc.

Nhiều khi "phê" thuốc, lái xe đạt hưng phấn cao độ, phóng trên đường với tốc độ hơn 120 km/giờ (vượt quá tốc độ cho phép 200%) hoặc chạy theo quán tính, "không thèm" xử lý khi gặp khúc cua hoặc giảm tốc độ khi gặp các phương tiện khác.

Trong một dự án nghiên cứu về sức khỏe và những nguy cơ lây nhiễm HIV/AIDS của lái xe tải đường dài của Trung tâm Y tế lao động, Sở Y tế, Bộ GTVT cho thấy chỉ có 2/191 trường hợp thừa nhận đã từng dùng thuốc phiện. Khi phỏng vấn sâu, hầu hết lái xe cho rằng hiện tượng dùng chất gây nghiện không phổ biến trong đội ngũ lái xe tải đường dài

Hiện nay, con số lái xe nghiện ma túy vẫn còn là một "ẩn số". Thực tế, tất cả các cơ quan chức năng chưa có một đơn vị nào có số liệu thống kê chính xác về số lái xe nghiện ma túy. Ngay cả số liệu của cảnh sát điều tra tội phạm ma túy cũng không cụ thể.  Do đó, để giải quyết tận gốc tình trạng này đòi hỏi ý thức của mỗi lái xe, mỗi doanh nghiệp vận tải và sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành Công an - LÐTBXH - Y tế - GTVT.

Nhiều địa phương đã chỉ đạo các cơ quan chức năng phối hợp chặt chẽ, tăng cường kiểm tra phát hiện, xử lý kịp thời lái xe nghiện ma túy, như Hiệp hội Vận tải đường bộ Hải Phòng đã kiến nghị các đơn vị đào tạo lái xe cũng như chủ xe tuyển lựa đầu vào phải chặt chẽ, khám sức khỏe nghiêm ngặt, kể cả khi cấp lại bằng lái; phối hợp Cục Phòng chống tệ nạn xã hội định kỳ kiểm tra lái xe 3 - 6 tháng/lần, đồng thời, kiến nghị không bồi thường theo chế độ bảo hiểm đối với xe tai nạn mà lái xe bị nghiện...

UBND TP Hà Nội cũng chỉ đạo từ quý IV-2007, mỗi tháng liên ngành Công an - Y tế - Giao thông - Công chính sẽ một lần tổ chức kiểm tra đột xuất sức khỏe lái xe khách, taxi... phát hiện kịp thời lái xe nghiện. Làm kiên quyết và không ngừng nâng cao ý thức chấp hành luật lệ giao thông và phòng chống ma túy với các doanh nghiệp vận tải và lái xe, có như vậy tình trạng lái xe, phụ xe nghiện ma túy mới được đẩy lùi.