Giữ vườn măng cụt Lái Thiêu

Không chỉ lo mất đi những vườn cây ăn trái đặc sản, phần lớn nông dân trồng măng cụt ở Lái Thiêu còn trăn trở với nguy cơ ngày càng lớn về sự mai một những nếp sống, nét văn hóa Nam Bộ đặc trưng đã hình thành và tồn tại hơn 170 năm bên dòng sông Sài Gòn.

Đối mặt nhiều áp lực, khó khăn

Vụ măng cụt năm nay, vợ chồng chị Trần Thị Lâm Trưng (khu phố An Sơn, phường Thuận An) vừa được mùa, vừa được giá, trái không chín rộ thành một đợt mà kéo dài ra ba đợt, cho nên giá bán khá cao.

Chị Trưng cho biết, gia đình đang chăm sóc khoảng 1,5ha măng cụt hơn 30 tuổi do cha mẹ chồng để lại.

Tổng sản lượng măng cụt của vụ mùa này đạt khoảng 5 tấn, với giá bán bình quân hơn 80.000 đồng/kg, tổng doanh thu hơn 400 triệu đồng. Tuy nhiên, sau khi trừ hết những chi phí liên quan, lợi nhuận còn khoảng 100 triệu đồng.

Do vậy, để bảo đảm kinh tế cho gia đình và lo cho hai đứa con đang tuổi ăn học, vợ chồng chị Trưng phải làm thêm công việc buôn bán khác.

Chị Trưng chia sẻ thêm: Nếu chỉ trông chờ vào măng cụt thì gia đình không đủ sống, bây giờ có muốn chuyển đổi cây trồng cũng gặp khó đủ bề.

Gia đình ông Nguyễn Công Chinh (khu phố An Hòa, phường Thuận An) từng có gần 3.000m² đất trồng măng cụt. Tuy vậy, gần 2.000m² đã bị giải tỏa, chặt bỏ hết cho dự án đường Vành đai 3.

Không những vậy, gia đình ông Chinh lại càng thấp thỏm hơn khi vườn măng cụt còn lại tiếp tục rơi vào phạm vi các quy hoạch phát triển kinh tế khác.

Ông Chinh cho biết, phải đến 20 tuổi cây măng cụt mới cho thu hoạch trái với năng suất cao và ổn định. Vì vậy, với tình trạng quy hoạch như hiện nay, gần như người nông dân không dám đầu tư bài bản cho vườn cây, không dám trồng cây mới…

Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp An Sơn (phường Thuận An) Trần Văn Viễn cho biết thêm: Vài năm gần đây, nhiều vườn măng cụt đã bị ảnh hưởng bởi dự án đường Vành đai 3. Việc thi công dự án đã gây tắc nghẽn dòng nước lưu thông từ sông Sài Gòn vào vườn cây, ngập úng cục bộ khi mưa to…, khiến khá nhiều cây măng cụt bị chết khô.

Theo ước tính sơ bộ, gần 50ha vườn măng cụt bị xóa sổ để lấy mặt bằng cho dự án, và khoảng 7ha măng cụt bị chết khô do ảnh hưởng hoạt động thi công xây dựng.

Bên cạnh đó, diện tích măng cụt cũng bị thu hẹp khi người dân chặt bỏ để trồng các loại cây ăn trái nhanh cho thu hoạch và mang lại hiệu quả kinh tế ngắn hạn cao hơn như sầu riêng, dâu, mít tố nữ…, hoặc người dân chuyển đổi đất nông nghiệp sang hoạt động thương mại, dịch vụ có lợi nhuận cao hơn.

Cùng với đó, uy tín của “măng cụt Lái Thiêu” bị ảnh hưởng do hàng nhái, hàng giả, trộn lẫn vào.

Hợp tác mật thiết với du lịch sinh thái

Theo ông Trần Văn Viễn, măng cụt Lái Thiêu có những đặc điểm rất riêng, không giống bất cứ măng cụt ở các vùng khác: Vỏ mỏng, ruột trắng, không bị sượng, vị ngọt thanh pha lẫn vị chua nhẹ chứ không ngọt gắt.

Do vậy, măng cụt Lái Thiêu loại 1 thường có giá cao gấp đôi so với măng cụt loại hai, măng cụt ở các vùng khác hoặc nhập khẩu. Cây măng cụt là sinh kế và là một nét văn hóa miệt vườn sông nước đặc trưng của vùng đất Thuận An xưa nói riêng và tỉnh Bình Dương cũ nói chung.

Chính quyền cần có những giải pháp hiệu quả để bảo vệ, duy trì và giữ gìn loại cây này trên chính mảnh đất Thuận An xưa, nhất là khu vực xã An Sơn cũ (được xem là vùng lõi của măng cụt Lái Thiêu chính gốc).

Đối với những đề xuất, nguyện vọng của phần lớn nhà vườn măng cụt, Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Thuận An Nguyễn Thanh Sơn cho biết: Phường và các đơn vị chức năng liên quan đang bồi thường, hỗ trợ những hộ dân có cây măng cụt bị chết do ảnh hưởng hoạt động thi công của dự án đường Vành đai 3.

Tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ khoảng 10 tỷ đồng, chủ yếu giúp người dân trồng lại cây măng cụt mới.

Về hỗ trợ cây giống, phân bón, vật tư nông nghiệp, phường sẽ kiến nghị và làm việc với ngành nông nghiệp thành phố để xây dựng chính sách mới, thay thế Quyết định số 63/2016/QĐ-UBND ngày 20/12/2016 của Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Dương trước đây (quy định về chính sách hỗ trợ giữ và phát triển vườn cây ăn quả đặc sản tỉnh Bình Dương giai đoạn 2017-2021).

Đồng chí Nguyễn Thanh Sơn chia sẻ, hiện tại, diện tích măng cụt trên địa bàn còn khoảng hơn 220ha, giảm rất nhiều so với trước đây. Theo quy hoạch và định hướng phát triển kinh tế-xã hội, phường Thuận An sẽ giữ ổn định diện tích măng cụt khoảng 175ha.

Hệ thống thủy lợi sẽ được đầu tư phát triển để bảo đảm nguồn nước sông Sài Gòn tưới tiêu cho các vườn cây thuận lợi, đúng yêu cầu của kỹ thuật trồng và chăm sóc loại cây này.

Đầu tháng 7 vừa qua, phường Thuận An đã được Ủy ban nhân dân thành phố cấp 500 tỷ đồng từ ngân sách đối với công tác xây dựng cơ bản trong nhiệm kỳ 2026-2031.

Trong nguồn vốn đó, phường sẽ dành ra khoảng 280 tỷ đồng để cải tạo, nâng cấp, kiên cố hệ thống thủy lợi, rạch, mương, cống ngăn thủy triều…, giúp các vườn cây măng cụt phát triển ổn định hơn.

Nhằm cụ thể hóa nghị quyết Đại hội Đảng bộ phường Thuận An nhiệm kỳ 2025-2030, Đảng ủy phường đề ra chương trình hành động đột phá, phát triển các đô thị vệ tinh, hoạt động kinh tế ven sông Sài Gòn với mô hình du lịch sinh thái gắn với nhà vườn, sông nước theo kiểu “trên bến dưới thuyền”…

Ủy ban nhân dân phường đã làm việc với Tổng công ty Du lịch Sài Gòn (Saigontourist) để cùng hợp tác đầu tư xây dựng mô hình du lịch sông nước và sinh thái.

Cây măng cụt được xem là đặc sản phải giữ gìn, bảo tồn, và các vườn măng cụt là thành phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển mới.