Gian nan phòng, chống lao ở Bà Rịa - Vũng Tàu

Có mặt tại Khoa Lao, Trung tâm Y tế TP Vũng Tàu, chúng tôi gặp người bệnh Trần Văn Tấn, ngụ tại phường 4, TP Vũng Tàu. Khó ai nghĩ rằng người đàn ông này mới ở tuổi 60, do bệnh lao đã làm cho sức khỏe gần như cạn kiệt. Ông Tấn cho biết, khi chưa bị nhiễm lao, sức khỏe rất tốt, ông làm nghề đi biển, quanh năm, suốt tháng lênh đênh trên tàu cá. Ông Tấn chưa từng đi khám sức khỏe bao giờ cho đến khi ông cảm thấy mệt mỏi, suy kiệt rồi mới đến bệnh viện kiểm tra. Kết quả là ông bị lao phổi. Điều trị gần hai năm thì ông Tấn không đủ tiền để tiếp tục mua thuốc cho nên đành bỏ giữa chừng. Đến nay, sau gần 16 năm, bệnh tái phát nhưng lần này, các bác sĩ kết luận, ông đã bị lao kháng thuốc. Sau 19 tháng điều trị liên tục, sức khỏe của ông Tấn cũng đỡ hơn nhưng không thể làm được những công việc nặng.

Trường hợp người bệnh Nguyễn Kim Quế, ở phường Rạch Dừa, TP Vũng Tàu cũng đáng thương không kém, khi bệnh lao đã “vắt kiệt” toàn bộ sức khỏe và tinh thần của chị. Phát hiện bị nhiễm lao từ năm 2005 nhưng vì kinh tế gia đình khó khăn nên chị không tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ. Dừng thuốc một thời gian dài, khi bệnh tái phát thì bác sĩ kết luận chị đã bị lao kháng thuốc. Đang trong giai đoạn nuôi con nhỏ, thế nên khó khăn lại chồng chất khó khăn với gia đình chị Quế.

Bác sĩ Ngô Thị Nguyệt, phụ trách Khoa Lao, Trung tâm phòng, chống bệnh xã hội tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, cho biết: Phần lớn những người mắc bệnh lao đều là những người nghèo, không ít trường hợp là người lang thang, không nơi nương tựa, nay chỗ này, mai chỗ khác, rất khó có thể quản lý, điều trị dứt điểm theo đúng liệu trình dẫn đến lao kháng thuốc. Đặc biệt, công tác phòng, chống lao trong các trại giam, nhà tạm giữ, trung tâm cai nghiện, lao động xã hội... còn nhiều khó khăn do thiếu cán bộ chuyên trách. Trong khi đó, tỷ lệ bệnh lao, lao kháng thuốc, lao/HIV trong khu vực này thường rất cao. Đồng thời tình hình di biến động dân cư cũng gây ảnh hưởng không nhỏ đến công tác thu dung và quản lý đối với người bệnh lao.

Cùng với cán bộ y tế xã Phước Tân, huyện Xuyên Mộc, chúng tôi đến thăm gia đình ông Nguyễn Minh Khải, bà Phạm Thị Liên tại ấp Thạnh Sơn 3. Đây là một trong những gia đình mà cả hai vợ chồng đều bị nhiễm lao kháng thuốc. Cả hai ông, bà đang được theo dõi và phát thuốc điều trị tại nhà. Cách đây hai năm, khi bà Liên bị bệnh tiểu đường biến chứng, được gia đình đưa lên Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch, TP Hồ Chí Minh kiểm tra, lại phát hiện thêm bị bệnh lao kháng thuốc. Trong quá trình chăm sóc bà Liên, ông Khải cũng bị lây nhiễm. Do hoàn cảnh gia đình khó khăn mà mỗi tháng cần tới năm triệu đồng để chi trả tiền thuốc điều trị, cho nên hai ông bà xin chuyển về điều trị tại Trung tâm y tế huyện Xuyên Mộc để được hưởng chế độ hỗ trợ điều trị từ chương trình phòng, chống lao Dự án Quỹ toàn cầu vòng 9 phòng, chống lao tại Việt Nam (gọi tắt là Dự án PATH) tài trợ. Rất mừng, sau 25 tháng điều trị, đến nay vợ chồng ông Khải đã gần hết bệnh. Đều đặn, hằng tháng, ông bà đến trạm y tế xã nhận thuốc với sự tư vấn của các bác sĩ. Bác sĩ Ngô Văn Tuyết, Tổ trưởng tổ lao, Trung tâm Y tế huyện Xuyên Mộc, cho biết: Người mắc bệnh lao thường nghèo, kinh tế khó khăn, không có người nuôi dưỡng, chăm sóc. Nhưng cũng đáng quan tâm là tình trạng người bệnh bị phân biệt, kỳ thị vẫn diễn ra ở nơi này, nơi khác, làm ảnh hưởng không nhỏ đến việc phát hiện và điều trị cho người bệnh.

Tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu nằm trong khu vực B2 (khu vực các tỉnh Đông và Tây Nam Bộ) là vùng có dịch tễ bệnh lao cao. Theo thống kê, trung bình mỗi năm địa phương khám và điều trị cho khoảng 1.500 người bệnh, trong đó, tỷ lệ tử vong chiếm khoảng 4,5%. Dù được sự quan tâm của các cấp chính quyền và mục tiêu đề ra là phát hiện hơn 80% số người bệnh lao mới, điều trị khỏi cho hơn 90% số người bệnh, tuy nhiên, dịch tễ lao trên địa bàn tỉnh vẫn giảm chậm, con số tử vong do lao hằng năm vẫn chiếm tỷ lệ cao. Điều đó cho thấy mục tiêu loại trừ bệnh lao khỏi cộng đồng vẫn là một thách thức lớn. Bởi trên thực tế hiện vẫn còn nhiều bệnh nhân lao trong cộng đồng chưa được phát hiện. Bác sĩ Ngô Thị Nguyệt cho biết thêm: Bệnh lao và lao kháng thuốc chủ yếu lây truyền qua đường hô hấp, nên tất cả những người tiếp xúc với người bệnh đều có nguy cơ mắc bệnh nếu việc thực hiện phòng, chống lây nhiễm không bảo đảm và công tác quản lý sàng lọc người tiếp xúc chưa tốt. Thực tế, đến thời điểm hiện nay, trên địa bàn tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đã phát hiện 69 trường hợp lao kháng thuốc. Nhưng ngành y tế mới chỉ quản lý và điều trị được 49 trường hợp, các trường hợp còn lại, do nhiều lý do, vẫn chưa được điều trị kịp thời.