Nhiều năm qua, giải thưởng này đã có tác dụng lớn trong việc góp phần phát hiện, bồi dưỡng giúp sinh viên làm quen với phương pháp NCKH và có cơ hội vận dụng những kiến thức đã được trang bị ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Bạn Nông Thị Quỳnh Trâm dân tộc Tày, Trường Ðại học Sư phạm (Ðại học Thái Nguyên) - người vừa đoạt giải nhất năm nay với công trình "Tính dân tộc trong tiểu thuyết Tháng năm biết nói" của nhà văn Vi Hồng cho biết: đối với sinh viên, tham gia hoạt động NCKH chính là một hình thức học tập có hiệu quả. Qua nghiên cứu mỗi đề tài, sinh viên sẽ trưởng thành, tự tin hơn để chủ động, sáng tạo trong học tập và tham gia các hoạt động thực tiễn sau này. Chính vì vậy, số lượng sinh viên tham gia NCKH ngày càng đông.
Nếu như năm đầu tiên (1990), khi Bộ GD-ÐT tổ chức xét và trao giải thưởng chỉ có 18 cơ sở đào tạo tham gia với 62 công trình dự thi, thì năm 2004 đã có 83 đơn vị (trong đó có chín cơ sở đào tạo bán công và dân lập) tham gia dự thi với 505 công trình thuộc 12 nhóm ngành: khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật, khoa học giáo dục, khoa học y dược... Trong 15 năm qua đã có 4.069 công trình NCKH của sinh viên tham gia dự thi và 3.004 công trình đã đoạt giải. Ðến nay đã có 246 cơ sở đào tạo được nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ và Bộ GD-ÐT.
Ðiều đáng mừng hơn cả là hoạt động NCKH của sinh viên không chỉ hiện nay không còn bó hẹp trong các trường đào tạo công lập, mà đã lan rộng ra nhiều cơ sở đào tạo bán công, dân lập khác như: Viện ÐH Mở Hà Nội, Trường ÐH dân lập Ngoại ngữ - Tin học TP Hồ Chí Minh, Trường ÐH dân lập Hồng Ðức... Giải thưởng ngày càng được đánh giá cao, kể cả tính thực tiễn áp dụng vào đời sống. Qua "sân chơi" này, nhiều sinh viên đã định hướng rõ rệt tương lai của mình, đồng thời khẳng định được chỗ đứng vững vàng trong xã hội. Không ít sinh viên có quá trình học tập và nghiên cứu khoa học trong nhà trường tốt đã được giữ lại làm sinh viên, nghiên cứu viên tại các viện nghiên cứu, làm công tác quản lý ở các cơ quan, đơn vị sản xuất kinh doanh.
Ðể tạo đà cho sinh viên trong lĩnh vực NCKH từ năm 2001 Bộ GD-ÐT có "Chính sách ưu tiên khen thưởng" cho những sinh viên chịu trách nhiệm chính của công trình giải nhất được đánh giá đặc biệt xuất sắc, có đủ điều kiện về kết quả học tập và trình độ ngoại ngữ được nhận học bổng đi du học nước ngoài. Ðến nay, Bộ GD-ÐT đã có quyết định cử 13 sinh viên đi đào tạo thạc sỹ và tiến sỹ tại các nước phát triển.
Nhận xét về tác dụng của phong trào này, bạn Kim Hy Quang Trường ÐH Bách Khoa TP Hồ Chí Minh cho rằng: trên lớp, sinh viên được học lý thuyết khá nhiều. Qua việc đầu tư nghiên cứu, sinh viên sẽ nhận được những kiến thức thực sự hơn là kiến thức mà học bằng cách thuộc lòng. Góp phần vào thành công của các công trình NCKH của sinh viên một phần không nhỏ phải kể đến là sự hướng dẫn tận tình, đầy tâm huyết của đội ngũ giảng viên, các nhà khoa học và cán bộ quản lý. Ðã có rất nhiều người bỏ không ít công sức, trí tuệ, thậm chí cả kinh phí để giúp đỡ sinh viên.
GS, TSKH Ðặng Như Tại, Trường ÐH Khoa học Tự nhiên (Ðại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá: phương thức NCKH là phương pháp giáo dục đào tạo trong tình hình hiện nay, nhằm khắc phục lối truyền thụ kiến thức một chiều, rèn luyện tư duy sáng tạo cho sinh viên. Tôi cho rằng ngay từ năm thứ hai, các trường nên tổ chức giới thiệu cho các em biết về hệ thống các bộ môn, các nhóm nghiên cứu trong khoa, để từ đó các em học sinh lựa chọn được hướng đi của mình.
PGS. TS Trần Văn Lộc cũng cho rằng: NCKH của sinh viên là bức tranh phản ánh rõ nét nhất hoạt động đào tạo và khoa học công nghệ của nhà trường. Phát triển, nâng cao chất lượng NCKH của sinh viên và kết hợp với đào tạo tài năng trẻ là một vấn đề quan trọng, cần được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo đặc biệt là đội ngũ giáo viên. Nhận thức rõ vai trò quan trọng từ việc hoạt động NCKH của sinh viên đến nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường, nhiều năm qua, các trường ÐH, CÐ đã tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên NCKH như: cơ sở thí nghiệm, trang thiết bị, tài liệu và nguồn kinh phí.
Theo báo cáo của các trường đại học khối kỹ thuật, hàng năm mỗi trường chi khoảng 200 đến 500 triệu đồng cho NCKH của sinh viên và khối các trường đại học sư phạm là 200 đến 300 triệu đồng. Mới đây, qua 15 năm tổ chức xét và trao giải thưởng, để các cấp quản lý và cơ sở đào tạo có căn cứ triển khai công tác, đồng thời khuyến khích thúc đẩy phong trào NCKH của sinh viên trong học đường, Bộ Giáo dục - Ðào tạo (Bộ GD-ÐT) đã ban hành "Quy chế về nghiên cứu khoa học của sinh viên trong các trường đại học và cao đẳng".
Tuy vậy, vẫn còn những vấn đề cần sớm được giải quyết để tạo "sân chơi" rộng rãi cho mọi sinh viên. Ðó là, tỷ lệ sinh viên tham gia NCKH còn thấp, chất lượng của một số đề tài chưa cao, chưa bám sát được yêu cầu của xã hội, các đề tài có khả năng chuyển giao ứng dụng vào thực tế chưa nhiều. Nguyên nhân là do một số cơ sở đào tạo điều kiện vật chất, trang thiết bị thí nghiệm, thư viện còn thiếu và hạn chế dẫn đến nhiều công trình còn nặng về tính lý thuyết. Ðể khắc phục các điểm yếu và tiếp tục đẩy mạnh công tác NCKH của sinh viên, các cơ quan chức năng cần sớm đưa ra những chính sách đủ mạnh để động viên các giảng viên, các nhà khoa học và sinh viên tích cực tham gia hoạt động NCKH như hỗ trợ kinh phí, sử dụng trang thiết bị thí nghiệm... Ðồng thời, Ban tổ chức cần tạo ra nhiều hình thức hoạt động khoa học phong phú, đa dạng và nhiều loại đề tài thu hút đông đảo sinh viên tham gia liên tục trong suốt quá trình đào tạo.
NCKH là con đường nhiều chông gai và vất vả. Công việc này đòi hỏi mỗi sinh viên khi nghiên cứu phải thật sự đam mê, chuyên cần và sáng tạo. Kết quả có thể thành công, nhiều hoặc ít, nhưng ý nghĩa quan trọng nhất mà mỗi bạn sinh viên đạt được chính là sự tự tin, sự chủ động trong công việc. Ðó chính là nền tảng vững chắc giúp sinh viên có thể biến quá trình đào tạo của nhà trường thành quá trình tự đào tạo sau này.
