Phát biểu tại Tuần lễ Hành động vì khí hậu London, đang diễn ra tại Anh, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres nhấn mạnh, nhìn từ bên ngoài, khủng hoảng biến đổi khí hậu và khủng hoảng chủ quyền năng lượng không có mối liên hệ với nhau. Tuy nhiên, về bản chất, hai thách thức này đều bắt nguồn từ một nguyên nhân: Sự phụ thuộc quá mức vào nhiên liệu hóa thạch trong thời gian dài. Theo nhà lãnh đạo Liên hợp quốc, nhiên liệu hóa thạch không chỉ đang tàn phá hành tinh, mà còn bắt nhiều nền kinh tế làm “con tin”.
Lượng khí thải từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch tiếp tục tăng cao đã làm trầm trọng thêm tình trạng biến đổi khí hậu, khiến mục tiêu giữ nhiệt độ Trái Đất không tăng quá 1,50C so với thời kỳ tiền công nghiệp có thể trở nên bất khả thi. Thư ký điều hành Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) Simon Stiell cho rằng, đợt nắng nóng gay gắt đang thiêu đốt châu Âu là một trong những hệ quả của tình trạng ô nhiễm do sử dụng nhiên liệu hóa thạch.
Trong khi đó, sự phụ thuộc quá mức vào năng lượng từ than đá, dầu mỏ và khí đốt cũng đặt các nền kinh tế vào tình thế bấp bênh và trở nên mong manh trước xung đột địa chính trị. Cuộc xung đột tại Trung Đông đã phơi bày điểm yếu cố hữu này. Khi nguồn cung “vàng đen” từ Trung Đông gián đoạn do Eo biển Hormuz bị phong tỏa, gần như ngay lập tức, nhiều nền kinh tế rơi vào thế bị động.
Đợt nắng nóng gay gắt đang thiêu đốt châu Âu là một trong những hệ quả của tình trạng ô nhiễm do sử dụng nhiên liệu hóa thạch.
Thư ký điều hành Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) Simon Stiell
Tình trạng thiếu hụt nguồn cung nhanh chóng làm đứt gãy chuỗi cung ứng, đẩy chi phí logistics và vật tư đầu vào tăng mạnh, tạo áp lực trực tiếp lên hoạt động sản xuất tại nhiều quốc gia. Mô hình phát triển dựa trên nhiên liệu hóa thạch đã không còn phù hợp và năng lượng tái tạo trở thành giải pháp hiệu quả giúp các nước vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu.
Theo Liên hợp quốc, giá năng lượng tái tạo đã giảm mạnh trong 10 năm qua. Kể từ năm 2010, chi phí điện mặt trời giảm gần 90%, điện gió trên đất liền giảm hơn 70%, trong khi công nghệ lưu trữ bằng pin giảm tới 95%. Chi phí sản xuất năng lượng tái tạo giảm mạnh tạo đòn bẩy thúc đẩy thế giới tự tin tiến vào kỷ nguyên năng lượng sạch. Hơn nữa, chuyển đổi năng lượng cũng là bước đi tất yếu để các nước hiện thực hóa mục tiêu tự chủ nguồn cung.
Tổng Thư ký Antonio Guterres khẳng định, nguồn năng lượng tái tạo mở ra con đường dẫn đến một nền an ninh năng lượng bền vững, bởi dù bối cảnh địa chính trị thế giới liên tục chịu cú sốc lớn, “không ai có thể cấm vận ánh mặt trời và cũng không ai có thể phong tỏa được gió”.
Với nỗ lực không ngừng của các nước, năng lượng sạch đang dần chiếm ưu thế. Kết quả nghiên cứu do tổ chức nghiên cứu khí hậu Ember (Anh) công bố cho thấy, sản lượng điện từ năng lượng tái tạo đã đáp ứng toàn bộ mức tăng nhu cầu điện của thế giới trong năm 2025. Trên phạm vi toàn cầu, năng lượng tái tạo chiếm 34% tổng sản lượng điện trong năm 2025, vượt qua tỷ trọng 33% của than đá.
Dù là yêu cầu cấp thiết, việc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo còn đối mặt một số thách thức. Trước hết, quá trình này không đồng đều khi diễn ra mạnh mẽ ở các nước phát triển nhưng vẫn khá trì trệ ở một số khu vực, trong đó có châu Phi. Dù nắm giữ tới 60% tiềm năng năng lượng mặt trời của thế giới, các nước châu Phi chỉ nhận được 2% trong tổng số vốn đầu tư cho năng lượng sạch toàn cầu. Ngoài ra, khi chưa có khả năng tự cung ứng năng lượng sạch, nhiên liệu hóa thạch vẫn là lựa chọn của nhiều nước, nhất là khi khí hậu ngày càng nóng lên khiến nhu cầu sử dụng điện tăng cao. Một số quốc gia vẫn phải đối mặt với bài toán cân bằng giữa mục tiêu giảm phát thải và yêu cầu bảo đảm nguồn cung năng lượng trong ngắn hạn.
Tổng Thư ký Liên hợp quốc nhấn mạnh, thế giới đang đứng trước cơ hội lịch sử để thoát khỏi sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, cùng những biến động mạnh mẽ trên thị trường năng lượng thời gian qua là lời nhắc nhở rằng quá trình chuyển đổi cần được đẩy nhanh hơn, không chỉ vì mục tiêu khí hậu mà cả an ninh năng lượng.
