“Giải mã” tàu cổ ở Hưng Yên

Xuất xứ và giá trị con tàu

Từ khi con tàu cổ được phát hiện, trục vớt và di chuyển về Bảo tàng Hưng Yên, vấn đề đặt ra và thu hút sự quan tâm đặc biệt của các nhà khoa học, nhà quản lý về xuất sứ, giá trị của con tàu cổ.

Với mục đích trên, Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch tỉnh Hưng Yên đã thành lập Hội đồng khoa học Bảo tàng để tiếp thụ những ý kiến, đánh giá của các nhà khoa học đầu ngành về các lĩnh vực bảo tàng, khảo cổ, văn hóa tiền sử.

Tiến sĩ Phạm Quốc Quân, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Việt Nam cho rằng: “Căn cứ vào các hiện vật thu được từ con tàu cổ, có thể khẳng định, đây là tàu nước ngoài sang buôn bán ở Việt Nam có niên đại vào khoảng nửa cuối thế kỷ XIX”.

Theo Thạc sĩ Triệu Văn Hiển, Giám đốc Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, con tàu cổ ở Hưng Yên là hiện vật đặc biệt quý hiếm, có thể coi là “Bảo vật quốc gia”. Đến thời điểm này, chưa có tỉnh nào, đơn vị nào tìm kiếm được con tàu cổ như thế.

Các hiện vật khai quật được có giá trị nhiều mặt về giá trị lịch sử, giá trị văn hóa và đặc biệt là phù hợp với đặc điểm tự nhiên và xã hội của tỉnh Hưng Yên, nơi có Phố Hiến-một thương cảng lớn trong lịch sử. Ông Hiển cho biết thêm: “Niên đại con tàu cổ này vào nửa cuối thế kỷ XIX.”

Đánh giá về công nghệ sản xuất con tàu, Tiến sĩ Nguyễn Đình Chiến, Phó Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Việt Nam cho hay: “Đây là con tàu được sản xuất bởi công nghệ của các nước phương Tây. Tuy nhiên, để xác định được là của nước nào cần có sự tham khảo tư vấn của các nhà nghiên cứu lịch sử hàng hải nước ngoài.”

Đồng quan điểm với ý kiến của Tiến sĩ Nguyễn Đình Chiến, Tiến sĩ Nguyễn Việt-Giám đốc Trung tâm Tiền sử Đông - Nam Á cho rằng: “Để đánh giá chi tiết về những vấn đề khoa học có liên quan đến con tàu cổ như nước sản xuất, xưởng sản xuất, hành trình, nguyên nhân bị đắm…thì cần phải nghiên cứu nhiều tư liệu khác nhau, đặc biệt cần có sự hỗ trợ của các chuyên gia về hàng hải nước ngoài.”

Sau khi tham khảo các ý kiến của các nhà khoa học, Thạc sĩ Phạm Trung Hiếu, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Hưng Yên, Chủ tịch Hội đồng Khoa học Bảo tàng tỉnh Hưng Yên, cho hay: “Dựa trên cơ sở của hàng trăm hiện vật thu được cùng xác tàu, các nhà khoa học đều thống nhất ý kiến cho rằng nhiều khả năng đây là tàu buôn, không phải tàu chiến. Những khối củi và củ nâu được tìm thấy trong khoang tàu là minh chứng rõ nhất cho nhận định này.

Con tàu cổ vừa được tìm thấy có thể coi là dấu tích của thời kỳ hậu Phố Hiến, nơi đã từng được mệnh danh là một thương cảng lớn, buôn bán sầm uất trong lịch sử. Đó sẽ là một minh chứng sinh động chứng minh giá trị lịch sử, giá trị văn hoá đích thực của địa danh Phố Hiến xưa”.

Ông Phạm Trung Hiếu cho biết thêm: “Những hiện vật được tìm thấy trên tàu như mỏ hàn, compa, cờlê, cào than, vịt dầu, chân vịt, đèn cặp mạn… đều có xuất xứ từ phương Tây, không phải do người châu Á sản xuất. Do đó các chuyên gia đã kết luận tàu được sản xuất bởi công nghệ của các nước phương Tây".

Các chuyên gia và Hội đồng khoa học của Bảo tàng Hưng Yên đã có những đánh giá chung, thống nhất về niên đại của con tàu là vào khoảng nửa cuối thế kỉ XIX.

Mới đây, một số chuyên gia về hàng hải của Hàn Quốc đã đến tham quan, tìm hiểu và lấy mẫu gỗ của con tàu về để nghiên cứu. Việc này cũng đã mở ra nhiều triển vọng để các nhà khoa học, các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước đến tìm hiểu và có những phát hiện mới về giá trị của con tàu cổ.

Đề xuất các phương án bảo quản con tàu

Theo Thạc sĩ Phạm Trung Hiếu, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Hưng Yên, vấn đề bảo quản lâu dài con tàu cổ để phục vụ cho việc nghiên cứu, phục dựng và trưng bày khá phức tạp và được tiến hành ở nhiều bước.

Giai đoạn đầu, Bảo tàng tỉnh xây dựng lán bảo quản xác tàu. Các hiện vật thu được cùng xác tàu sẽ được phân loại theo chất liệu để lập hồ sơ khoa học và có phương án bảo quản phù hợp với tính chất của từng loại, chủ yếu là gỗ, kim loại, sành sứ.

Trên tàu còn giữ lại được một số hiện vật quý, có giá trị lịch sử và là cơ sở quan trọng để các nhà khoa học thẩm định, nghiên cứu chính xác niên đại, nơi sản xuất tàu như chiếc đèn cặp mạn, hệ thống máy móc vẫn còn khá nguyên vẹn với nhiều phương tiện kèm theo như chân vịt, cào than, vịt dầu, mỏ hàn…

Tiến sĩ Nguyễn Việt, Giám đốc Trung tâm Tiền sử Đông - Nam Á đề xuất: “Cần xây dựng mái che toàn bộ thân tàu, bảo đảm độ ẩm hơn 120% tránh sự co ngót do môi trường. Đối với các hiện vật nhỏ có thể dùng túi nhựa bọc kín giữ ẩm thường xuyên.”

Theo Thạc sĩ Triệu Văn Hiển, Giám đốc Bảo tàng cách mạng Việt Nam, tỉnh Hưng Yên cần phải tiến hành xây dựng dự án để bảo tồn con tàu. Trước mắt, cần tập trung bảo quản bước đầu cho xác tàu cũng như các hiện vật khác; tiếp đến lập hồ sơ khoa học, tiến hành phục chế cho các hiện vật.

Ông Nguyễn Ngọc Nghiệp, chuyên viên Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hưng Yên cho rằng: “Do con tàu nằm sâu dưới lòng sông nhiều năm, khi trục vớt lên bờ sẽ có sự thay đổi về môi trường. Vì vậy, cần tiến hành giữ độ ẩm thường xuyên bảo đảm chống sự co ngót do môi trường.

Về phương pháp bảo quản có thể áp dụng kỹ thuật nuôi trồng nấm để bảo đảm độ ẩm không khí trong nhà bảo quản. Về lâu dài cần tiến hành xây dựng dự án để bảo tồn vĩnh viễn con tàu phục vụ nghiên cứu, trưng bày của bảo tàng.”

Trước mắt, con tàu cổ và các hiện vật thu được trên con tàu đang được bảo quản tại Bảo tàng tỉnh Hưng Yên. Tuy nhiên, việc bảo quản con tàu và các hiện vật mới chỉ được bảo quản thô sơ. Việc thực hiện các phương án bảo quản hiệu quả rất cần sự quan tâm của các cấp, các ngành.

Từ những ý kiến đánh giá của các nhà khoa học, có thể thấy, con tàu cổ ở Hưng Yên bước đầu được xác định có giá trị nhiều mặt. Để có những ý kiến, kết luận cuối cùng về con tàu này vẫn còn nhiều bí ẩn rất cần được các nhà khoa học, chuyên gia hàng hải trong và ngoài nước “giải mã”

Khi có kết luận cuối cùng về xuất xứ, giá trị con tàu cổ này, chúng tôi sẽ tiếp tục thông tin đến bạn đọc.

TẠ QUANG DŨNG