Có nhiều nguyên nhân dẫn tới giá sắt thép tăng cao, trước hết do tình trạng cung không đáp ứng cầu. Viện sắt, thép quốc tế (IISI) cho biết sản lượng sắt thép thô trên thế giới năm 2003 đạt khoảng 943 triệu tấn. Trung Quốc đứng đầu thế giới về sản lượng sắt thép, năm qua sản xuất được 220,1 triệu lấn, tăng 21,2% so với năm 2002. Nhật Bản sản xuất được 110,5 triệu tấn, tăng 2,6%. Đứng thứ 3 là Mỹ, sản xuất được 91,4 triệu tấn, nhưng sản lượng giảm 0,2% so với năm trước.
Các bang sản xuất thép chủ yếu của Mỹ là Ohio, Indiana, Tây Virginia và Pennsylvania. Do giá lao động cao và không có sự cải thiện đáng kể trong công nghệ sản xuất, nên ngành thép Mỹ khó cạnh tranh với thép nhập khẩu. Để bảo hộ sản xuất thép trong nước, Chính phủ Mỹ đã tăng thuế thép 30%, hy vọng cứu vãn ngành sản xuất thép trong nước, nhưng lại dẫn đến tình trạng thiếu thép trong xây dựng và thiếu thép cho các ngành sản xuất. Năm 2003 nhu cầu tiêu thụ thép của Mỹ khoảng 112 triệu tấn, trong đó nhập khẩu khoảng 21 triệu tấn, tiêu thụ thép tại Mỹ chiếm khoảng 10% lượng thép tiêu thụ toàn cầu.
Tại châu Âu và châu Á, nhu cầu sắt thép cũng tăng mạnh, nhất là ở Trung Quốc, nước tiêu thụ khoảng 1/4 tổng mức tiêu thụ sắt thép thế giới. Riêng năm 2003 Trung Quốc đã tiêu thụ tăng 38 triệu tấn, bằng mức tiêu thụ thép hằng năm của Canada và Mexico. Các nhà phân tích cho biết, dấu hiệu biến động giá sắt thép có từ tháng 7-2001, để có nguyên liệu sản xuất, các công ty sắt thép đã đổ xô đi tìm nguồn cung cấp quặng sắt, than cốc và sắt, thép vụn...
Ngoài mất cân bằng về cung cầu, khó khăn lớn hiện nay là khâu nguyên liệu thiếu trầm trọng. Giá nguyên liệu quặng, than cốc, sắt thép vụn tăng trong quý IV-2003 và sẽ tăng mạnh trong cả năm 2004. Hiện nay, khoảng 1/3 lượng thép sản xuất trên thế giới và khoảng 1/2 lượng thép sản xuất tại Mỹ sử dụng nguyên liệu sắt thép vụn. Trong những tháng qua, giá sắt thép vụn tăng mạnh do khan hiếm tại thị trường Mỹ, nước cung cấp nguồn sắt thép vụn lớn nhất thế giới. Giá sắt thép vụn loại 1 tại Mỹ đã tăng từ 77 USD/tấn đầu năm 2001 lên 156 USD/tấn tháng vào 12-2003 và hiện nay có lúc lên đến 300 USD/tấn. Các nhà sản xuất và tiêu thụ sắt thép tại Mỹ đang xem xét khả năng đề nghị Bộ Thương mại Mỹ hạn chế xuất khẩu sắt, thép vụn...
Nguyên liệu than cốc cũng đang trở nên khan hiếm. Từng là nước xuất khẩu than cốc lớn nhất thế giới, hiện nay Trung Quốc đã giảm xuất khẩu mặt hàng này do nhu cầu trong nước tăng. Xuất khẩu than cốc từ Nhật Bản sang thị trường Mỹ cũng giảm. Giá quặng sắt cũng ở mức cao trong vòng 13-14 năm nay, do quặng sắt khan hiếm. Năm qua, Trung Quốc đã phải nhập 150 triệu tấn quặng sắt, tăng 40 triệu tấn so với các năm trước, dự kiến năm 2004, Trung Quốc có thể nhập tới 180 triệu tấn quặng sắt.
Các nhà kinh tế nhận xét sự phát triến không cân bằng giữa sản xuất thép và khai thác quặng, cũng tạo ra cuộc khủng hoảng về thép. Sản lượng thép thế giới tăng 25% trong năm năm qua, nhưng sản xuất nguyên liệu không bắt kịp đà tăng trưởng về sản lượng. Giá dầu mỏ tăng cũng đẩy giá chi phí vận chuyển nguyên liệu và sắt thép tăng lên. Còn một nguyên nhân khác khiến giá sắt thép tăng đột biến là do các nhà cung cấp sản phẩm thép lợi dụng tình trạng cung không đáp ứng cầu đã ép khách hàng phải trả thêm phụ phí, làm cho giá thép biến động. Nhiều công ty kinh doanh nguyên liệu sản xuất và kinh doanh thép đã mua vào nhiều và bán ra hạn chế, chờ giá cao hơn mới tung hàng ra kiếm lời, tạo thêm sự rối loạn thị trường sắt thép.
Tại Hàn Quốc, tình trạng thiếu hụt thép đang ở mức trầm trọng. Giá nguyên liệu và giá sắt vụn tăng đáng kể. Bộ Thương mại, công nghiệp và năng lượng nước này đã quyết định hạn chế xuất khẩu sắt vụn và thép thành phẩm nhằm làm dịu tình trạng thiếu thép trong nước. Lệnh cấm này có hiệu lực từ ngày 8-3 năm nay. Chính phủ cũng có các biện pháp ngăn chặn các công ty kinh doanh đầu cơ, tích trữ sắt thép, làm trầm trọng thêm thị trường khan hiếm thép. Các cơ quan chức năng quản lý thị trường đã tiến hành các cuộc kiểm tra đối với các nhà nhập khẩu bị nghi ngờ đã bán nguyên liệu thô với giá cao hơn so với giá nhập khẩu hoặc tìm mọi cách trì hoãn việc vận chuyển, phân phối hàng. Các nhà kinh tế Hàn Quốc dự báo, giá thép trong nước và trên thị trường thế giới còn tăng.
Giải thích về tình trạng khan hiếm thép, Bộ Công nghiệp Thái-lan cho rằng các nhà kinh doanh thép đã đầu cơ, tích trữ hàng. Chính phủ Thái-lan không dễ dàng hạ nhiệt "cơn sốt" sắt thép, vì đây là vấn đề toàn cầu. Bộ Thương mại nước này quyết định, nếu giá thép tiếp tục cao, hoạt động nhập khẩu thép sẽ được tự do để đáp ứng nhu cầu trong nước. Tại Việt Nam, từ ngày 1-3, thuế phôi thép nhập khẩu giảm xuống còn 0% sau khi giảm 3-5% ngày 27-2. Giá thép ở Việt Nam đã leo đến mức cao nhất từ trước tới nay, gần 9 triệu đồng (576 USD)/tấn, do giá thép trên thị trường thế giới tăng mạnh.
