Giá cả chênh lệch gấp ba, bốn lần
Đêm 11-1, giá nhiều loại rau, củ, quả ở chợ đầu mối nông sản Tam Bình, quận Thủ Đức vẫn "đứng" ở mức thấp. Tiểu thương ở đây cho biết, dưa leo, cải bắp, bông cải, bầu, bí, cà chua, củ cải trắng, cải ngọt có giá sỉ chỉ khoảng 2.000-5.000 đồng/kg nhưng rất khó bán. Có mặt ở chợ lúc 6 giờ sáng, chúng tôi nhận thấy lượng rau xanh ở các sạp vẫn còn ngổn ngang, nhiều chủ sạp bắt đầu hạ giá, cố bán cho hết hàng. Theo chị Minh, chủ sạp Cái Em, giá dưa leo hồi đêm còn bán được 3.000 đồng/kg, nhưng đến sáng chỉ còn 2.000 đồng/kg; củ cải trắng từ 3.500 đồng/kg cũng phải hạ xuống 3.000 đồng/kg. "Buồn nhất là bông cải trắng, bầu, bí, su su, cải dưa...phải giảm nửa giá mới "đẩy" được hết hàng"- chị Minh rầu rĩ.
Tình trạng rau, củ, quả giảm giá sâu đã diễn ra hơn một tuần nay ở chợ đầu mối nông sản Tân Xuân (Hóc Môn), Bình Điền (quận 8). Mặc dù vậy, qua khảo sát tại các chợ lẻ, chúng tôi nhận thấy: Tuy hàng hóa ở các sạp khá phong phú, sản lượng tăng hơn ngày thường, nhưng giá vẫn không hề rẻ chút nào. Sáng chủ nhật, 12-1, bà Sử, nhà ở khu phố 3, phường Linh Trung, quận Thủ Đức ghé chợ Bắc Ninh mua một ký củ cải trắng với giá 8.000 đồng, một ký dưa leo giá 10.000 đồng. So với chợ đầu mối, giá mỗi thứ đều cao gấp ba, bốn lần. Là người thường cập nhật thông tin giá cả, bà Sử biết giá rau xanh đang khá rẻ, nên phàn nàn với người bán thì được chủ sạp giải thích: "Bán giá cao để bù hao hụt, chi phí xăng dầu, thuê nhân công vận chuyển, phí chợ...". Tại một số chợ trung tâm như Tân Định, Thái Bình (quận 1), chợ Bà Chiểu (Bình Thạnh)..., giá một số loại rau ăn lá như cải thìa, cải ngọt, cải thảo, nhất là cải bắp trắng cũng có mức giá chênh lệch từ 3.000 đến 7.000 đồng/kg so với chợ đầu mối.
Không chỉ có mặt hàng rau xanh, giá gà trắng công nghiệp bán ra tại trại gà trong tuần qua giảm về mức 19.500 đồng/kg vào ngày 10-1 nhưng giá tại các chợ lẻ vẫn ở mức cao. Sáng 11-1, tiểu thương chợ Bắc Ninh, Thủ Đức vẫn bán thịt gà công nghiệp nguyên con ở mức 50.000 đồng/kg, cánh gà 80.000 đồng/kg, đùi góc tư 70.000 đồng/kg. Mức giá này cũng đang được tiểu thương các chợ khu vực nội thành duy trì. Theo tính toán của một số cơ sở kinh doanh sản phẩm gia cầm, với giá gà lông về đến lò mổ khoảng 21.000 đồng/kg, chỉ cần cộng thêm 6.000 đồng/kg chi phí giết mổ (điện, nước, nhân công, mặt bằng...) là tính được giá sản phẩm sau giết mổ. Các chủ lò mổ bán sỉ cho tiểu thương chợ lẻ ở mức 30.000 đồng/kg là đã có lời khoảng 3.000 đồng/kg. Tiểu thương bán lẻ đến tay người dùng khoảng 32.000-35.000 đồng/kg là phù hợp, chứ không thể nào có giá vô lý lên tới 48.000-50.000 đồng/kg như hiện nay. "Khoảng cách giữa giá sỉ và lẻ ngày càng giãn ra. Trong lúc người chăn nuôi đang gánh lỗ hơn 10.000 đồng/kg thì tiểu thương lại kiếm lời đến 20.000 đồng/kg là quá bất công"- ông Nguyễn Văn Ngọc, chủ trại gà ở huyện Vĩnh Cửu, Đồng Nai bức xúc.
Tương tự, anh Nguyễn Ngọc Khoa, chủ trại gà đẻ ở Trảng Bom, Đồng Nai cho biết, ngày 12-1, các đại lý kinh doanh trứng gia cầm trên địa bàn TP Hồ Chí Minh thông báo giá trứng trung bình chỉ có 16.000 đồng/chục. Theo anh Khoa, trứng gà đang có dấu hiệu khó bán, giá bắt đầu giảm vì thương lái giải thích càng gần Tết, người lao động về quê nhiều, thị trường tiêu thụ giảm sút. Thế nhưng, giá bán lẻ khi đến tay người tiêu dùng lại vẫn cao ngất ngưởng. Hiện, giá trứng gà loại một tại các chợ lẻ trên địa bàn thành phố dao động từ 2.200 đến 2.400 đồng/quả; giá tại các siêu thị phổ biến ở mức 2.500 đồng/quả, nghĩa là cao hơn 40-60% so với giá bán của người chăn nuôi.
Người sản xuất, người tiêu dùng chịu thiệt
Một số HTX sản xuất rau xanh tại TP Hồ Chí Minh cho biết, sản lượng rau vụ Tết tăng từ 30 đến 40% so với thời điểm các tháng giữa năm. Điều này đồng nghĩa với việc giá rau bán ra thị trường sẽ giảm mạnh từ 20 đến 30%. Từ vùng chuyên canh lớn ở tỉnh Lâm Đồng, ông Đỗ Văn Giáp, một nhà vườn ở xã Ka Đôn, huyện Đơn Dương, cho biết, hầu hết các loại rau ăn lá ở đây đang... rẻ như "bèo", chỉ dao động từ 300 đến 2.000 đồng/kg. "Một ký su su chỉ bán được 300 đồng, một ký cải bắp giá 1.500 đồng, còn cà chua chỉ 4.000 đồng/kg. Tháng Tết là tháng mà nhà vườn chúng tôi chịu lỗ nhiều nhất"- ông Giáp nói.
Những nông dân sản xuất rau như ông Giáp hay nuôi gà như ông Ngọc, ông Khoa hẳn sẽ rất "sốc" khi biết được người tiêu dùng đang phải trả tiền cao gấp nhiều lần cho các khâu trung gian để mua sản phẩm của họ. Một ký su su tại vườn ở huyện Đơn Dương có giá chỉ 300 đồng, tốn khoảng 200 đồng/kg phí vận chuyển về chợ đầu mối Tam Bình, Thủ Đức, nhưng thương lái ở đây bán sỉ đến 2.000 đồng, mỗi ký họ bỏ túi tiền lời đến 1.500 đồng. Tiểu thương chợ lẻ cũng chỉ phải tốn thêm vài trăm đồng phí vận chuyển, nhưng khi bán đến tay người tiêu dùng thì có giá đến 6.000 đồng/kg, lời gần 4.000 đồng/kg. "Chúng tôi phải đầu tư vốn, chịu rủi ro, lăn lộn với cây rau, cây màu ba, bốn tháng trời lại chịu thua lỗ. Ở khâu trung gian chỉ cần mua đi bán lại cũng có thể kiếm lời mấy trăm phần trăm như vậy thì thật là bất công"-ông Giáp bức xúc.
Rõ ràng, việc tiểu thương chợ lẻ, kể cả hệ thống siêu thị, không chịu giảm giá thực phẩm đã đẩy thêm khó khăn cho người sản xuất gánh chịu. Một khi nhà bán lẻ không chịu giảm giá sẽ khó có thể kích thích tiêu dùng vì người dân hay có tâm lý "sợ" giá cao. Sức tiêu thụ không tăng cũng đồng nghĩa với việc đầu ra của sản phẩm bị kìm hãm. Qua khảo sát, tiểu thương các chợ lẻ cũng thường than do giá quá cao nên chợ vắng khách. "Người tiêu dùng chỉ đi mua rau chủ yếu vào buổi sáng, từ sau 11 giờ thì thưa vắng hẳn, buổi chiều chẳng mấy người mua. Do vậy, lượng rau từ hơn 100 kg/ngày trước đây nay chỉ còn chừng 70 - 80 kg, mà ngày nào cũng còn thừa cả chục ký. Bây giờ, bảo tui giảm giá nữa thì lấy đâu tiền lời"- một tiểu thương phân tích. Bà Thành, chủ sạp rau ở chợ đầu mối nông sản Tam Bình, quận Thủ Đức cũng cho biết: So với chợ đầu mối, giá chợ lẻ khi tăng thì điều chỉnh rất nhanh, nhưng khi giảm thì lại diễn ra từ từ vì tiểu thương thường có tâm lý "neo" giá càng lâu càng có cơ hội để kiếm lời cao.
Cách biện hộ trên khó có thể chấp nhận được, vì giá thực phẩm từ nơi sản xuất đến tay người dùng chỉ phải qua tối đa ba khâu trung gian lại "đội" giá lên gấp ba, bốn lần. Nhiều người chăn nuôi còn cho rằng, sở dĩ xảy ra tình trạng thực phẩm chợ lẻ không chịu giảm giá còn do hiện nay các thương lái đang toàn quyền định giá mua sản phẩm từ các trang trại cũng như tại các nhà vườn. Còn tiểu thương chợ lẻ và siêu thị lại quyết định giá bán cho người tiêu dùng. Giá tăng hay giảm đều do hai "mắt xích" này quyết định. Do đó, để giám sát chỉ còn cách ban quản lý các chợ lẻ, lực lượng quản lý thị trường phải cập nhật sát sao diễn biến giá cả từ nơi sản xuất, yêu cầu người bán thực hiện nghiêm túc việc điều chỉnh giá cho phù hợp. Hiện nay, tại hầu hết các chợ lẻ, mặc dù tiểu thương có thực hiện niêm yết giá nhưng lại chưa có cơ quan nào giám sát, đối chiếu xem mức giá này có hợp lý so với giá sỉ hay không. Vì vậy mới xảy ra tình trạng: Trong khi người sản xuất thường xuyên gánh lỗ thì người tiêu dùng lại phải trả giá đắt và chỉ có khâu phân phối ở giữa là hưởng lợi cao nhất.
