Giao thông thủy tại đây đã và đang dần đi vào nền nếp, góp phần xây dựng vùng biên giới Gia Lai vững mạnh, ổn định cả về kinh tế, xã hội lẫn quốc phòng-an ninh.
Vai trò của vận tải thủy trên Sê San
Sông Sê San đoạn chảy qua hai xã Ia O và Ia Krái từ lâu được xem là tuyến giao thông thủy nội địa huyết mạch, kết nối các cụm dân cư, tạo điều kiện cho người dân đi lại, buôn bán và vận chuyển hàng hóa. Cứ mỗi ngày, tại bến đò A Sanh (xã Ia Krái), hàng chục chuyến tàu, phà chở đầy nông sản, hàng hóa, phương tiện xe máy, xe tải cùng cư dân tất bật ngược xuôi. Những chiếc thuyền độc mộc, phà sắt, đò gỗ do chính tay người dân chế tác trở thành phương tiện mưu sinh quen thuộc giữa dòng nước.
“So với đi bộ vòng qua đường bộ, đi đò thuận tiện hơn nhiều, giúp việc trao đổi hàng hóa giữa các làng hai bên sông trở nên dễ dàng, nhất là vào mùa thu hoạch”, anh Puih Tưng, người làng Nú, tâm sự với chúng tôi khi vừa cập đò đầu buổi sáng. Anh cho biết, hiện bến đò A Sanh có khoảng 12 tàu tham gia chuyên chở, song đa phần chủ phương tiện và người lái đều học lỏm kinh nghiệm lẫn nhau mà chưa được đào tạo chuyên môn.
Theo thống kê từ Ủy ban nhân dân xã Ia Krái, toàn đoạn sông Sê San qua xã dài tới 27 km, với 72 phương tiện thủy nội địa chủ yếu là đò, thuyền nhỏ hoạt động thường xuyên. Phần lớn các phương tiện này do người dân tự đóng, thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật, không có đăng kiểm, giấy phép hoặc hồ sơ đăng ký đầy đủ. Thực tế này đặt ra không ít thách thức trong công tác quản lý, bảo đảm an toàn giao thông cũng như bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Ia O Phan Đình Thắm chia sẻ: “Hoạt động giao thương trên sông là sinh kế chính của nhiều hộ gia đình. Gần đây, bên cạnh vận chuyển khách, buôn bán, nhiều chủ tàu bắt đầu liên kết phát triển du lịch trải nghiệm sông nước, phục vụ khách tham quan các thắng cảnh tự nhiên của dòng Sê San. Chính vì vậy, bảo đảm an toàn giao thông đường thủy là yêu cầu cấp bách, vừa phục vụ phát triển kinh tế, vừa bảo vệ tính mạng cho cư dân”.
Thực tế, với địa hình Tây Nguyên phức tạp, nhiều khu vực tuyến đường bộ chưa hoàn chỉnh, giao thông thủy nổi lên như một giải pháp vận tải có chi phí thấp, phù hợp với điều kiện địa phương, đồng thời tăng cường kết nối cộng đồng các làng xã vùng biên giới.
Hiệu quả từ sự vào cuộc của chính quyền và nhận thức cộng đồng
Mặc dù còn nhiều khó khăn, song những năm gần đây, chính quyền địa phương đã chủ động phối hợp cùng các ngành chức năng triển khai đồng loạt các giải pháp nhằm chuẩn hóa hoạt động vận tải thủy nội địa, siết chặt công tác quản lý, bảo đảm an toàn giao thông trên sông.
Công tác kiểm soát chất lượng phương tiện cũng được chú trọng. “Chủ tàu nào không đủ điều kiện đăng kiểm, chúng tôi kiên quyết yêu cầu chỉnh sửa lại thiết kế, bảo đảm không gây nguy hiểm khi vận hành. Đến nay, đa số các chủ phương tiện đều ý thức được tầm quan trọng của việc tuân thủ quy định về tải trọng, bảo đảm không chở quá số người, hàng hóa và cập nhật dự báo thời tiết hàng ngày để phòng tránh rủi ro”, đồng chí Phan Đình Thắm nhấn mạnh.
Tại xã Ia Krái, mô hình phối hợp giữa chính quyền, lực lượng công an xã và đồn biên phòng được vận hành thường xuyên: kiểm tra phương tiện, lồng ghép tuyên truyền pháp luật về giao thông đường thủy, tặng áo phao miễn phí cho bà con, tiến hành đánh số phương tiện, hướng dẫn người dân kỹ thuật đóng tàu phù hợp… Quan trọng hơn, xã mạnh dạn kiến nghị mở lớp đào tạo, cấp chứng chỉ chuyên môn để người lái tàu được hợp pháp hóa, bảo đảm tiêu chuẩn an toàn.
Sự chuyển biến mạnh mẽ còn đến từ cộng đồng khi chính người dân chủ động nâng cao nhận thức về an toàn giao thông đường thủy. Nếu như trước đây, việc mặc áo phao được xem nhẹ, thì nay, hình ảnh mỗi hành khách đều trang bị áo phao, tuân thủ hướng dẫn của chủ đò đã trở thành thói quen. Anh Ksor Truyền (làng Dom, xã Ia Krái) chia sẻ: “Bây giờ lên đò, không ai dám chủ quan. Chủ đò bắt buộc phải mặc áo phao. Ngày mưa gió, người ta chủ động khuyên khách không nên đi, chỉ khi an toàn mới rời bến”.
Cùng quan điểm, bà Ksor Plơnh (làng Jrăng Blo) cho hay: “Nhờ tuyên truyền nhiều, ai cũng thấy mặc áo phao là việc quan trọng. Chủ đò chịu khó dừng chuyến khi có mưa to, gió lớn, bà con cảm thấy yên tâm hơn mọi năm”. Chính sự đồng thuận, chủ động của người dân và nỗ lực bền bỉ của chính quyền địa phương đã tạo nên những chuyển biến tích cực, từng bước đưa hoạt động vận tải thủy vào nền nếp.
Bên cạnh những mô hình địa phương chủ động, tỉnh Gia Lai cũng vào cuộc với các bước đi nhất quán, nhằm hiện đại hóa, chuyên nghiệp hóa vận tải thủy nội địa. Theo Sở Xây dựng Gia Lai, sự phối hợp với Cục Đăng kiểm Việt Nam đã giúp rà soát, kiểm tra, cấp giấy chứng nhận đăng ký cho 21 phương tiện đủ điều kiện hoạt động trên các tuyến sông trọng điểm. Đồng thời, các ngành liên quan triển khai đăng kiểm 60 phương tiện tại huyện Ia Grai (cũ), hướng dẫn chủ tàu sửa đổi kết cấu phù hợp tiêu chuẩn kỹ thuật.
Đặc biệt, trước nhu cầu đào tạo lái đò bài bản của người dân, Cục Đường thủy nội địa Việt Nam phối hợp cùng Trường Cao đẳng Giao thông Đường thủy II mở các lớp chiêu sinh, cấp chứng chỉ chuyên môn cho người dân điều khiển phương tiện thủy. Nhờ vậy, đội ngũ người điều khiển tàu thuyền ngày càng chuyên nghiệp, góp phần giảm thiểu rủi ro, củng cố niềm tin của người dân đối với vận tải đường sông.
Hiệu quả mang lại rất rõ nét: từ thực tế kiểm tra, đa phần phương tiện sau khi được hướng dẫn đã tuân thủ quy cách đóng tàu, cấu trúc phà sắt, thuyền nhỏ đều được gia cố an toàn. Tỷ lệ người dân sử dụng áo phao khi qua sông tăng mạnh, số vụ tai nạn giảm rõ rệt so với thời kỳ trước.
Tuyến giao thông thủy nội địa sông Sê San đã, đang và sẽ tiếp tục giữ vai trò “mạch sống” kết nối các cộng đồng cư dân vùng biên giới tỉnh Gia Lai, góp phần trực tiếp vào vận chuyển, giao thương, phát triển kinh tế-xã hội, đồng thời tạo nền tảng cho bảo đảm quốc phòng-an ninh.
Những bước tiến đạt được nhờ sự chung sức của các cấp chính quyền, ngành chức năng và đặc biệt là nhận thức đang ngày càng nâng cao của người dân trong việc chuẩn hóa, bảo đảm an toàn giao thông đường thủy xứng đáng được ghi nhận. Những chuyển biến đó sẽ là tiền đề vững chắc để tiếp tục duy trì hệ thống vận tải thủy lành mạnh, hiện đại hơn nữa, để nơi biên cương Tây Nguyên không chỉ là điểm tựa an ninh của Tổ quốc mà còn là nơi hội tụ nhịp sống kinh tế năng động, tràn đầy hi vọng vào tương lai phát triển bền vững.
