Đồng chí Ngô Gia Tự - người cộng sản kiên cường, bất khuất

Năm 1926, ở tuổi 18, Ngô Gia Tự tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và tích cực hoạt động, xây dựng những cơ sở cách mạng đầu tiên ở Bắc Ninh, Bắc Giang.

Ngô Gia Tự và nhiều đồng chí của Hội đã sớm nhận thấy nhu cầu đưa cán bộ được giác ngộ chủ nghĩa Mác - Lê-nin vào phong trào đấu tranh của công nhân Việt Nam để gắn công tác của Hội với phong trào công nhân và vận động cách mạng trong công nhân.

Ngày 28 và 29-9-1928, Hội nghị Kỳ bộ Bắc Kỳ của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên họp tại nhà Ngô Gia Tự (xã Tam Sơn, Từ Sơn, Bắc Ninh). Hai chiến sĩ trẻ xuất sắc Ngô Gia Tự và Nguyễn Ðức Cảnh khởi xướng chủ trương Vô sản hóa, đưa cán bộ của Hội vào hoạt động trực tiếp tại các nhà máy, hầm mỏ, đồn điền.

Chủ trương này được thông qua và triển khai ngay sau đó đã thúc đẩy phong trào đấu tranh của công nhân phát triển. Những hội viên Thanh Niên chủ yếu là trí thức tiểu tư sản, học sinh, giáo viên đã rời thành thị cùng sống và làm việc với công nhân để hiểu được tâm nguyện của họ, đẩy mạnh công tác tuyên truyền cách mạng. Cũng qua sự hòa mình nếm trải đó mà mỗi cán bộ cách mạng nhận rõ mình hơn, tự rèn luyện để toàn tâm toàn ý chiến đấu hy sinh vì lợi ích giai cấp, lợi ích dân tộc.

Cho đến đầu năm 1929, sự hoạt động mạnh mẽ của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở Bắc Kỳ và sự phát triển của phong trào đấu tranh đòi hỏi phải có sự lãnh đạo của một tổ chức mới mang lập trường giai cấp công nhân, có cương lĩnh và phương pháp hoạt động cách mạng đúng đắn.

Tháng 3-1929, đồng chí Ngô Gia Tự cùng những đồng chí của mình trong Kỳ bộ Thanh niên Bắc Kỳ và Tỉnh bộ Hà Nội: Trần Văn Cung, Nguyễn Ðức Cảnh, Trịnh Ðình Cửu, Ðỗ Ngọc Du... bí mật thành lập chi bộ cộng sản đầu tiên tại nhà số 5D phố Hàm Long (Hà Nội).

Ðầu tháng 5-1929, Ðại hội  Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên họp tại Hương Cảng (Trung Quốc). Ðồng chí Ngô Gia Tự đại diện cho Ðoàn đại biểu Kỳ bộ Thanh niên Bắc Kỳ đã đưa vấn đề thành lập Ðảng Cộng sản ra thảo luận trước Ðại hội. Nhưng chủ trương đó không được chấp nhận.

Sau khi từ Hương Cảng trở về nước, đồng chí Ngô Gia Tự lại lao vào cuộc đấu tranh với bầu nhiệt huyết của một nhà cách mạng trẻ tuổi nhưng đã có lập trường kiên định, nhãn quan chính trị sáng suốt và nhạy bén.

Ngày 28-5-1929, đồng chí Ngô Gia Tự trực tiếp chỉ đạo cuộc đấu tranh của hơn 200 công nhân xưởng Avia - hãng sửa chữa ô-tô lớn nhất Ðông Dương lúc đó. Cuộc bãi công đã trở thành ngọn lửa làm bùng cháy phong trào công nhân ở Hải Phòng, Nam Ðịnh, công nhân mỏ than ở Hòn Gai, công nhân Vinh, Bến Thủy; của nông dân các tỉnh chung quanh Hà Nội như Phúc Yên, Bắc Ninh, Nam Ðịnh, Thái Bình... Ðây là cuộc đấu tranh có quy mô  lớn và có ý thức giai cấp rõ rệt nhất của phong trào công nhân nước ta trong quá trình tiến tới thành lập Ðảng cộng sản. Tên tuổi đồng chí Ngô Gia Tự gắn liền với sự kiện nổi bật đó (1).

Từ tháng 6-1929, đồng chí Ngô Gia Tự cùng với các đồng chí của mình đã có những cống hiến to lớn trong quá trình vận động thành lập Ðông Dương Cộng sản Ðảng, tiền thân của Ðảng Cộng sản Việt Nam sau này.

Tháng 7-1929, Trung ương Ðông Dương Cộng sản Ðảng cử  đồng chí Ngô Gia Tự vào Nam Kỳ vận động các tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên Nam Kỳ chuyển thành các Chi bộ Ðông Dương Cộng sản Ðảng. Ðồng chí vừa vận động thành lập Ðảng, vừa trực tiếp ''vô sản hóa'' ở Sài Gòn, làm phu đẩy xe than, làm công nhân khuân vác. Ðồng chí tranh thủ mọi điều kiện, mọi cơ hội để tuyên truyền, giác ngộ công nhân và các tầng lớp nhân dân lao động đi theo con đường cách mạng giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp.

 Ngay sau khi thành lập Ðông Dương Cộng sản Ðảng Nam Kỳ, đồng chí Ngô Gia Tự đã chọn Nhà máy đóng tàu Ba Son (Sài Gòn), đồn điền Cao-su Phú Riềng (Bình Dương) và xã Vĩnh Kim (Tiền Giang) để chỉ đạo điểm việc xây dựng chi bộ Ðảng Cộng sản.

Dưới sự lãnh đạo của Ðông Dương Cộng sản Ðảng Nam Kỳ và của đồng chí Bí thư Xứ ủy Ngô Gia Tự, phong trào cách mạng ở Nam Kỳ dâng lên mạnh mẽ. Lực lượng công nhân dần dần trở thành lực lượng chính trị to lớn trong sự nghiệp đấu tranh chống thực dân Pháp, giải phóng dân tộc.

Sau ngày thành lập Ðảng, đồng chí Ngô Gia Tự được Hội nghị thống nhất các tổ chức Cộng sản ở Nam Kỳ (24- 2- 1930) bầu làm Bí thư Chấp ủy lâm thời Ðảng bộ Ðảng Cộng sản Việt Nam ở Nam Kỳ. Chấp hành quyết nghị của Hội nghị thành lập Ðảng về việc thống nhất các tổ chức Cộng sản ở Nam Bộ, đồng chí đã ký quyết nghị chấp nhận Ðông Dương Cộng sản Liên đoàn gia nhập Ðảng Cộng sản Việt Nam.

Ở cương vị lãnh đạo chủ chốt - Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ, đồng chí Ngô Gia Tự thường xuyên xuống cơ sở mở những lớp bồi dưỡng ngắn ngày để nâng cao nhận thức chính trị, cổ vũ tinh thần quyết tâm chiến đấu vì sự nghiệp cách mạng của Ðảng; nghệ thuật vận động quần chúng và công tác củng cố, phát triển tổ chức đảng cho cán bộ, đảng viên.

Phong trào cách mạng ở Nam Kỳ đang dâng lên thì đêm 31-5-1930, đồng chí Ngô Gia Tự bị địch bắt ở xóm Phú Am (Thị Nghè, Sài Gòn) khi đang thảo truyền đơn.

Trải qua nhiều nhà tù ở Sài Gòn, Bắc Ninh, Hà Nội, bị giam cầm, tra tấn dã man, nhưng đồng chí Ngô Gia Tự vẫn giữ vững khí tiết ý chí bất khuất, tuyệt đối trung thành với Ðảng.

Tháng 5- 1933, đồng chí Ngô Gia Tự bị Tòa án thực dân Pháp kết án chung thân và đày đi Côn Ðảo. Ở đây đồng chí bị thực dân Pháp coi là "tù chính trị hạng đặc biệt nguy hiểm''. Trước sự  tra tấn, đày ải dã man của kẻ thù, đồng chí vẫn kiên cường nêu cao ý chí chiến  đấu, tham gia tuyệt thực phản đối chế độ hà khắc của nhà tù thực dân, nhiều lần đồng chí đã lấy thân mình chịu đòn thay, giành việc nặng nhọc, nguy hiểm thay cho đồng chí của mình.

Ðồng chí được tín nhiệm cử vào Ban chi ủy chi bộ nhà tù.

Thực hiện chủ trương "biến nhà tù thành trường học cộng sản", đồng chí luôn tranh thủ mọi thời gian để cống hiến cho Ðảng, tận dụng mọi cơ hội để dạy văn hóa, lý luận cách mạng, nâng cao nhận thức, xây dựng niềm tin vào thắng lợi tất yếu của cách mạng Việt Nam cho đồng chí của mình.

 Ở trong tù đồng chí đã cùng với đồng chí Hà Huy Giáp và một số đồng chí khác dịch nhiều tác phẩm kinh điển của Chủ nghĩa Mác - Lê nin: Tuyên ngôn Ðảng Cộng sản, Tư bản, Làm gì?...; tổ chức viết báo, nghiên cứu những đặc điểm của giai cấp công nhân Việt Nam, rút kinh nghiệm về đường lối lãnh đạo của Ðảng.

Là người có trình độ lý luận sắc sảo và hoạt động thực tiễn phong phú, bài giảng của đồng chí thường ngắn gọn, dễ nhớ, dễ hiểu và có sức thuyết phục.

Sau này đồng chí Lê Văn Lương còn nhớ lại: "Anh giải thích các vấn đề một cách rõ ràng dễ hiểu làm cho chúng tôi dễ tiếp thu, dù tất cả chúng tôi đều lần đầu tiên được học lý luận đường lối cách mạng..." (2)

Nhờ được trang bị lý luận đấu tranh cách mạng nên các cuộc đấu tranh của các chiến sĩ cộng sản chống lại chế độ nhà tù tàn bạo của thực dân Pháp diễn ra có tổ chức, có phương pháp, có sự thống nhất cao cả về tư tưởng và hành động.

Trong lao tù tấm gương dũng cảm, kiên cường, bất khuất trước kẻ thù của đồng chí Ngô Gia Tự và các chiến sĩ cộng sản đã cảm hóa được nhiều người ở đảng phái khác nhận ra lý tưởng cộng sản, tự nguyện gia nhập và chiến đấu dưới ngọn cờ vẻ vang của Ðảng ta.

Cuối năm 1934, chi bộ nhà tù Côn Ðảo tổ chức cho đồng chí Ngô Gia Tự vượt ngục bằng thuyền cùng với các đồng chí Nguyễn Hới, Lê Quang Sung, Nguyễn Văn Hanh, Tô Chấn... Chuyến vượt ngục không thành, đồng chí anh dũng hy sinh.

Năm ấy, đồng chí Ngô Gia Tự mới 26 tuổi, độ tuổi tràn đầy sức lực, đang nở rộ tài năng, trí tuệ cống hiến cho Ðảng, cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Lịch sử Ðảng Cộng sản Việt Nam, lịch sử cách mạng Việt Nam ghi nhận đồng chí Ngô Gia Tự là một trong những người tham gia cuộc vận động thành lập Ðảng.

Nhớ về đồng chí Ngô Gia Tự, chúng ta nhớ về một tấm gương của một chiến sĩ cộng sản hết mực trung thành với Ðảng, với dân,  một trí tuệ sắc sảo và nhạy bén, một tấm gương đấu tranh kiên cường bất khuất với kẻ thù và một tấm lòng tràn ngập tình cảm yêu thương đồng chí, đồng bào.

NGÔ VƯƠNG ANH

-------

(1) Xưởng Avia nay là Công ty Ngô Gia Tự thuộc Bộ Giao thông vân tải (16 Phan Chu Trinh, Hà Nội).

(2) Lê Văn Lương - Nhân ngày thành lập Ðảng nhớ anh Ngô Gia Tự - Tạp chí Lịch sử Ðảng - Số 1, 1990, tr 9.