Ðồng bào Hoa trong những năm tháng lịch sử

Từ Tết Mậu Thân

Năm 1967, đồng chí Hà Tăng là Ðảng ủy viên Ban Hoa vận (thuộc Khu ủy Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Ðịnh). Ðồng chí nhớ lại: "Trước Tết Mậu Thân, bộ phận giao liên Ban Hoa vận đã chuyển vào nội thành một số lượng lớn vũ khí, gồm 72 tiểu liên AK, 2.000 viên đạn, hai súng B40 và 12 quả đạn B40, 12 thủ pháo dù, 600kg thuốc nổ TNT và C.4, 20 quả lựu đạn, 12 trái mìn chống tăng AT, tám khẩu súng K54 cùng nhiều truyền đơn, tài liệu phục vụ cho cuộc tổng công kích".

Lịch sử Ban Hoa vận ghi rõ, hai giờ sáng mùng hai Tết Mậu Thân năm 1968 lực lượng vũ trang giải phóng miền nam, trong đó có quân và dân Sài Gòn-Gia Ðịnh đồng loạt tiến công đánh chiếm các cơ quan, căn cứ quân sự đầu não của địch. Cùng thời điểm, hơn 60 chiến sĩ người Hoa chia thành ba mũi tiến công bót Hòa Hòa (Ty Cảnh sát đặc biệt ở Chợ Lớn của địch, nơi giam giữ chiến sĩ cách mạng và đồng bào yêu nước). Mũi đầu tiên, các chiến sĩ trèo qua bờ tường Trường Tự Do-Thái Bình Dương, tiến sát phía đối diện bót Hòa Hòa. Các chiến sĩ đã ném lựu đạn rồi bắn hàng loạt súng cá nhân nhằm đánh lừa sự tập trung, thu hút hỏa lực địch. Mũi thứ hai chiếm lĩnh mái nhà cao phía sau bót và tiến công bằng lựu đạn, súng ngắn. Mũi thứ ba là lực lượng chủ công. Các chiến sĩ thuộc mũi này được phân công nhiệm vụ chính là dùng thuốc nổ phá bức tường bên hông bót để giải cứu những người bị giam. Ðịch đã xây hai lớp tường kiên cố, các chiến sĩ đã kích nổ hai khối mìn DH10 và DH5 nhưng vẫn không thủng được bức tường. Ðến bốn giờ sáng, địch cho hàng trăm lính trang bị vũ khí đầy đủ đến cứu viện bót Hòa Hòa. Trước sự chênh lệch về lực lượng, quân ta rút lui, 13 chiến sĩ bị địch bắt. Trong trận này, đồng chí Lý Phong và Lý Cảnh Hớn đã bị địch bắt, đánh đập dã man rồi bắn chết.

Cũng vào sáng mùng hai Tết, chính quyền Sài Gòn hèn hạ đưa ba cán bộ bị chúng bắt đi thủ tiêu, uy hiếp quần chúng. Ðó là đồng chí Trần Văn Kiểu, Khu ủy viên Sài Gòn-Gia Ðịnh; đồng chí Lê Thị Riêng, Phó Chủ tịch Hội LHPN giải phóng miền nam và đồng chí Phùng Ngọc Anh, cán bộ vũ trang Ban Hoa vận. Ba đồng chí đó bị giam ở Tổng nha Cảnh sát Sài Gòn và bị tra tấn, hành hạ dã man nhưng vẫn kiên quyết không khai, giữ vững khí tiết cách mạng. Rạng sáng mùng hai, địch dồn ba đồng chí lên xe đưa đi thủ tiêu. Ba chiến sĩ cách mạng cất tiếng hát vang bài Quốc tế ca: "Vùng lên hỡi các nô lệ ở thế gian...". Ðến đoạn bùng binh Tổng Ðốc Phương (quận 5), địch xả súng bắn xối xả vào ba đồng chí. Ðồng chí Trần Văn Kiểu và Lê Thị Riêng đã anh dũng hy sinh. Ðồng chí Phùng Ngọc Anh vượt qua làn đạn trong gang tấc.

Ðồng chí Hà Tăng cho biết: "Tết Mậu Thân năm 1968, lực lượng vũ trang và chính trị của Ban Hoa vận huy động hơn 300 cán bộ, chiến sĩ tham gia chiến đấu. Tại địa bàn Chợ Lớn, đội vũ trang Hoa vận thực hiện 40 trận đánh tiêu diệt nhiều sinh lực và cơ sở vật chất của địch, 52 đồng chí đã anh dũng hy sinh".

Ðến mùa Xuân đại thắng

Bước vào chiến dịch Hồ Chí Minh mùa xuân 1975, Ðảng ủy Ban Hoa vận thành lập các ban khởi nghĩa ở các quận có đông người Hoa, gồm quận 5, 6, 10, 11 và sử dụng Bệnh viện An Bình làm sở chỉ huy tiền phương. Ðồng chí Nghị Ðoàn được giao phụ trách các ban khởi nghĩa, nhớ lại: "Nhiệm vụ của các ban là lập kế hoạch cụ thể, để ứng phó linh hoạt, kịp thời các tình huống có thể xảy ra khi quân và dân ta nổi dậy tiến công trong lòng nội đô, bố trí lực lượng chiếm lĩnh các công sở, cơ sở quân sự, kho tàng của địch. Mặt khác, lãnh đạo của các ban phải tiếp nhận và vận chuyển vũ khí, khí tài đến sát các mục tiêu được phân công, tiếp nhận truyền đơn, vận động các cơ sở may cờ cách mạng, bố trí lực lượng liên lạc, cứu thương và lực lượng tiếp quản, điều hành công việc sau khi tiếp quản".

Ngay từ sáng sớm 30-4-1975, các quận có đông bà con người Hoa phối hợp với lực lượng vũ trang cách mạng tập hợp số thanh niên người Hoa trốn lính để bổ sung cho lực lượng tại chỗ. Các lực lượng này đã triển khai nổi dậy tiến công vào các cơ quan hành chính, quân sự của địch ở quận và phường. Hồi ký của đồng chí Hồng Tôn Như, Trưởng Ban khởi nghĩa quận 5 còn thể hiện: "Chúng tôi chiếm và làm chủ ở ba xóm lao động Nguyễn Trãi - Huỳnh Mẫn Ðạt - An Dương Vương và Xóm Cải. Tại những khu vực được giải phóng, lực lượng cách mạng đã tiếp quản hàng trăm khẩu súng các loại của địch. Lấy vũ khí ấy trang bị cho các đội tự vệ của thanh niên người Hoa mới thành lập, nhanh chóng triển khai phương án phối hợp tiến công đánh chiếm các cơ quan đầu não địch đóng trên địa bàn quận". Ðồng chí Dư Huệ Liên, một cán bộ cách mạng lão thành người Hoa nhớ lại thời khắc sáng 30-4-1975: Một cánh quân theo đường Ðồng Khánh kéo đến bao vây chiếm lĩnh Ty Cảnh sát quận 5. Một cánh quân khác tiếp chiếm Tòa Hành chính quận và Câu lạc bộ sĩ quan. Sau khi làm chủ hai cơ quan quan trọng của địch, Ban Khởi nghĩa bố trí lực lượng đến chốt giữ, bảo vệ các kho tàng dọc bến sông đường Hàm Tử và Lê Quang Liêm.

Ở quận 6, Ban khởi nghĩa do đồng chí Hà Tăng, Quách Anh và Ngô Tú Thanh phụ trách đã phá kho vũ khí trang bị cho quần chúng. Những thanh niên người Hoa trốn lính thuộc khu vực Bình Tây được tập hợp lại thành đại đội và trang bị hơn 200 súng các loại kéo đến khống chế các nhân viên cảnh sát, bảo vệ, kiểm soát các phòng làm việc và kéo cờ Cách mạng lên nóc tòa nhà Hành chính. Chính quyền cách mạng cũng điều phối lực lượng vũ trang đến bảo vệ an ninh chợ Bình Tây, kịp thời ngăn chặn mưu đồ của tàn quân địch và côn đồ đốt chợ cướp phá gây rối loạn. Mặt khác, chính quyền phái một tiểu đội Hoa vận vũ trang tiến chiếm Ðồn Cây Mai, nơi có cơ quan tình báo của Mỹ trú đóng. Ðồng chí Hứa Khánh Phát, Trưởng Ban Khởi nghĩa quận 11 ngày ấy đã chủ động chỉ đạo lực lượng vũ trang người Hoa bao vây, chiếm lĩnh trụ sở hành chính các phường, thành lập chính quyền cách mạng lâm thời của phường, dùng loa tuyên truyền các chủ trương, chính sách...

Phong trào đấu tranh cách mạng của bà con người Hoa Sài Gòn-Chợ Lớn và các tỉnh Nam Bộ trong giai đoạn từ những năm 1960 đến 1975 có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng, cho thấy vai trò, những đóng góp của đồng bào vào sự nghiệp cách mạng, là một dấu son trong truyền thống bất khuất của cả dân tộc Việt Nam.