Trải qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, nơi đây trở thành “địa chỉ đỏ” - căn cứ chiến lược chở che cho nhiều cán bộ, lãnh đạo Đảng, Nhà nước.
Không còn cảnh hẻo lánh, nơi của muỗi mòng, đỉa vắt, nhà cửa thưa thớt, Miệt Thứ bây giờ có đường giao thông phẳng phiu, thuận tiện, dân cư đông đúc và là nơi nuôi trồng thủy sản nổi tiếng.
Miệt thứ không xa xôi
Sau giải phóng, Miệt Thứ gồm các huyện: An Biên, An Minh, Vĩnh Thuận và U Minh Thượng, tỉnh Kiên Giang (nay là An Giang) luôn phải đối mặt với thiên nhiên hà khắc. Mùa hạn mặn, đồng khô cỏ cháy; mùa mưa, lúa gieo xuống xác xơ. Dưới sông cá đầy, nhưng phương tiện đi lại chỉ độc chiếc xuồng ba lá, cá đánh bắt được nhưng chưa tới chợ đã ươn.
Ngày trước để về Miệt Thứ phải đi phà Tắc Cậu xuôi theo rạch Xẻo Rô mất nhiều thời gian. Sau này, Trung ương, tỉnh đầu tư xây dựng cầu Cái Lớn, Cái Bé thay phà Tắc Cậu; Quốc lộ 63, đường Xuyên Á chạy dài đến Cà Mau; đường thủy, đường bộ được xây dựng đồng bộ, cùng tư duy phát triển theo hướng thuận thiên đã giúp hình thành khu vực nuôi trồng thủy sản, nhờ đó đời sống bà con khá lên nhiều.
Từ phường Rạch Giá, chạy xe gắn máy theo Quốc lộ 63 hơn hai giờ đồng hồ, chúng tôi rẽ vào kinh xáng Cạnh Đền, thuộc xã Vĩnh Phong. Khung cảnh hoang vu ngày nào giờ đổi sang nhịp sống giao thương sôi động, nhà lầu, nhà tường chen chúc, phía sau là ao nuôi cua biển.
Tại các hàng quán, tiếng cười nói hòa cùng thanh âm thu mua cua náo nhiệt từ tờ mờ sáng. Ông Nguyễn Văn Hai (ấp Cạnh Đền 2) cầm xấp tiền bán cua hóm hỉnh chia sẻ: “Ngày xưa lội ruộng sợ đỉa vắt bám, còn bây giờ lội đạp trúng tôm cua!”.
Theo Quốc lộ 63 về xã Vĩnh Bình, sáng nào cũng tấp nập cảnh mua bán thủy sản, cá đồng. Men theo đường nhỏ vào sâu ấp Bình Phong là những căn nhà tường, kề cận là “ao tiền ao bạc”.
Ông Trương Hoàng Ngân, ấp Bình Phong kể lại thời kỳ gian truân, cả năm chỉ làm một vụ lúa, năng suất trúng lắm 700kg/công, cuộc sống bấp bênh theo sáu tháng nước mặn, sáu tháng nước ngọt.
Bước ngoặt diễn ra vào năm 2000 khi ông Ngân nuôi thử nghiệm tôm sú trên 2ha đất lúa. Vừa làm, vừa mò mẫm kỹ thuật, vụ tôm đầu tiên thắng lớn, ông Ngân quyết định chuyển hết 4ha đất lúa sang nuôi tôm.
Khi thu hoạch ao tôm, ông Ngân bắt được nhiều cua biển, tò mò ông Ngân mua cua giống thả và đâu ngờ mở thêm hướng canh tác mới.
Từ vài điểm nuôi tôm sú nhỏ lẻ, chính quyền đã quy hoạch thành vùng thủy sản rộng lớn tại ấp Bình Phong lên 528ha. Một cuộc chuyển đổi ngoạn mục ở quê nghèo, sau vài vụ trúng tôm, nhà tường thay nhà lá.
Nông dân xã Vĩnh Bình nhạy bén gắn kết mô hình kết hợp “1 vụ tôm-1 vụ lúa” xen canh cua biển. Sau vụ tôm, cây lúa gieo xuống hấp thụ toàn bộ chất thải hữu cơ tồn đọng, làm sạch môi trường đất. Ngược lại, gốc rạ lúa phân hủy tạo thành nguồn phù du, thức ăn tự nhiên giàu dinh dưỡng cho vụ tôm, cua tiếp theo. Nhờ đó, có tôm sạch, còn lúa không cần phân bón vẫn đạt năng suất hơn 800kg/công.
Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Vĩnh Bình Võ Thanh Xuân chia sẻ: “Sự phát triển vượt bậc này bắt nguồn từ chủ trương đúng đắn của Tỉnh ủy trong việc đổi mới phương thức sản xuất, gắn liền với Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Hệ thống thủy lợi nội đồng được đầu tư bài bản, nạo vét kênh rạch, rửa phèn, xổ mặn. Mạng lưới giao thông và điện lưới quốc gia phủ khắp đã tạo đòn bẩy để bà con ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, làm chủ quy trình canh tác đa tầng, đa con”.
Thương hiệu cua Miệt Thứ
Tại các xã ven biển Đông Hòa, Tân Thạnh, Đông Hưng, An Minh, Vân Khánh, Tây Yên, Đông Thái, người dân đang hối hả thả cua cho kịp dịp Tết. Tại ấp Xẻo Quau A (xã Đông Thái), ông Nguyễn Văn Hùng kiểm tra bầy cua giống cho biết: Từ tháng 10 âm lịch đến hết tháng 5 của năm sau, trùng vào các dịp lễ, Tết cho nên giá cua luôn ở mức cao.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tân Thạnh Lê Minh Chính cho biết: Hệ thống cống ngăn mặn dọc tuyến đê biển được tỉnh đầu tư đã kiểm soát nguồn nước giúp nghề nuôi cua biển bền vững.
Một trong những yếu tố làm nên chất lượng cua chính là nguồn thức ăn tự nhiên hoàn toàn sạch. Thay vì phụ thuộc vào thức ăn công nghiệp, người dân tận dụng nhuyễn thể như: nhau trâu, ốc đinh... cho cua ăn.
Nhờ độ mặn của dòng phù sa biển cộng thức ăn sạch, cua có thịt chắc, vị ngọt thơm đặc trưng. Và chất bùn đặc trưng của biển còn mở ra cho nghề nuôi sò huyết, giúp nhiều người đổi đời.
Điển hình cho khát vọng vươn lên từ gian khó là bà Thái Kim Hiền, ngụ ấp 9A, xã Tân Thạnh. Khởi nghiệp từ năm 2003 với số vốn ít ỏi, nhiều lần suýt trắng tay, sau hơn hai thập kỷ, bà đã có cơ ngơi rộng hơn 20ha và là người đầu tiên xây dựng thương hiệu sản phẩm OCOP sò huyết Kim Hiền.
Mô hình nuôi cá bống mú cùng sò huyết đem lại nhiều lợi thế. Cá ở tầng nước trên vừa làm sạch các tạp chất, kích thích tảo phát triển tạo lớp bã mùn hữu cơ cho tầng đáy. Nhờ đó, sò huyết hấp thụ nguồn dinh dưỡng sạch, lớn nhanh, cho thịt ngọt, không nhiễm mùi hôi bùn.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau Lê Hữu Toàn chia sẻ, Miệt Thứ là vùng kinh tế thủy sản trọng điểm. Diện tích nuôi tôm nước lợ toàn vùng đạt hơn 71.000ha (chiếm hơn 52% quy mô toàn tỉnh); trong đó, mô hình tôm-lúa chiếm vị trí chủ đạo với hơn 59.000ha, cho sản lượng tôm đạt 49.000 tấn/năm.
Hầu hết người nuôi kết hợp thả xen canh cua biển, cho sản lượng 26.000 tấn (chiếm hơn 80% sản lượng cua toàn tỉnh); sò huyết chiếm gần 7.500ha, cung ứng 24.000 tấn/năm.
Sản phẩm “Sò Tân Thạnh” được công nhận OCOP đã tạo nền tảng quan trọng để nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh của thủy sản địa phương. Cùng với đó, “Cua Miệt Thứ” và tôm sú sinh thái được thị trường đánh giá cao và hoàn toàn có tiềm năng xây dựng thương hiệu riêng trong tương lai, tạo nền tảng vững chắc để kiến tạo các chuỗi sản phẩm chất lượng cao, đón đầu xu hướng tiêu dùng xanh và an toàn.
Trong giai đoạn tiếp theo, tỉnh định hình chiến lược phát triển thủy sản theo hướng sinh thái tuần hoàn. Ngành nông nghiệp tập trung nâng chất lượng con giống, tăng cường kiểm soát môi trường, dịch bệnh.
Việc cấp mã số vùng nuôi, thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc chặt chẽ và thắt chặt liên kết chuỗi giá trị sẽ được đẩy mạnh triển khai, đồng thời, tăng cường liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, góp phần nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của sản phẩm địa phương.
