Đổi mới phương pháp giáo dục gắn với đổi mới cách đánh giá

Ðổi mới phương pháp giáo dục

Ðược thành lập tháng 10-1951, Trường đại học Sư phạm (ÐHSP) Hà Nội là một trong những cơ sở đào tạo đại học về khoa học cơ bản đầu tiên của đất nước, nơi hội tụ tên tuổi của nhiều học giả nổi tiếng và những giáo sư đầu ngành. Nền tảng của một trường đại học khoa học lớn đã sớm làm nên tầm vóc của một  trường ÐHSP đào tạo giáo viên chất lượng cao.

Nhưng những thăng trầm thời cuộc cùng những quan niệm không đúng khiến trường biến dần thành "chuyên môn hóa" đào tạo giáo viên. Lại thêm những chính sách về sư phạm chưa đúng tầm đã khiến trường không thu hút được học sinh giỏi. Chất lượng giáo dục phổ thông một thời gian dài và kể cả đến tận bây giờ còn là hệ lụy của chất lượng đào tạo các trường sư phạm một thời thiếu cái nhìn chiến lược.

Rẽ ngoặt mang tính chất quan trọng và quyết định, được tính từ cuối thập kỷ 90, với chính sách khuyến khích học sinh vào sư phạm, cùng nhiều chủ trương lớn xây dựng nhà trường thành trường sư phạm trọng điểm.

Những yếu tố mang tính chất quyết định - một đội ngũ giảng viên đông đảo với 24 giáo sư và 115 phó giáo sư, 227 tiến sĩ và tiến sĩ khoa học có trình độ chuyên môn cao  cùng tiềm năng xây dựng các chương trình giáo trình sư phạm, biên  soạn sách giáo khoa, đào tạo  sinh viên sư phạm chất lượng cao, đặc biệt, là cơ sở đào tạo sau đại học và nghiên cứu khoa học cơ bản, ứng dụng khoa học giáo dục, hợp tác quốc tế, khẳng định vị thế một trường ÐHSP trọng điểm. Vị thế này càng bộc lộ rõ trong công cuộc đổi mới giáo dục phổ thông, với tư thế là "máy cái", nhà trường đã có sự chuyển hướng tích cực  về đổi mới phương pháp giáo dục và đào tạo ở tất cả các khoa đào tạo.

Theo TS Nguyễn Xuân Thành, sự đổi mới phương pháp đào tạo của Khoa Vật lý  thể hiện ở việc đổi mới phương tiện dạy học, như thiết kế, chế tạo các thiết bị thí nghiệm, xây dựng giáo trình điện tử. Từ đó, khoa có sự đổi mới về phương pháp giảng dạy vật lý, tăng cường hoạt động tự học của sinh viên, dành nhiều thời gian thảo luận và tập giảng trên lớp. Sinh viên được định hướng nghiên cứu khoa học từ năm thứ nhất đến năm thứ ba theo hai hướng: thiết kế, chế tạo và cải tiến thiết bị thí nghiệm dùng trong dạy học vật lý ở trường phổ thông; xây dựng các phần mềm hỗ trợ dạy học ở trường phổ thông.

Còn theo PGS, TS Trần Văn Ba, việc đổi mới phương pháp ở Khoa Sinh - Kỹ thuật nông nghiệp được xác định theo phương châm biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo theo hai đối tượng. Người dạy sử dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề hoặc tạo tình huống có vấn đề; hướng dẫn sinh viên chia nhóm học tập  dự giờ sinh viên thảo luận, trình bày kiến thức hỗ trợ đọc, tổng hợp, đưa ra được các nhận xét đúng, sai; sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học, tăng tính hấp dẫn và cập nhật các thông tin mới. Ðặc biệt khoa đã xây dựng được một  ngân hàng đề thi  ở 27/37 môn học...

Nâng cao vị thế nghề sư phạm

 Mặc dù vậy, nếu so với yêu cầu mục tiêu đào tạo của một trường sư phạm trọng điểm, trong tiến trình hội nhập và phát triển, nhà trường đang phải đối diện khá nhiều thách thức đặt trong mối quan hệ chung với ngành đại học. Mới đây, trong cuộc làm việc giữa Bộ trưởng Giáo dục và Ðào tạo Nguyễn Thiện Nhân với nhà trường, ý kiến nhiều giảng viên, cán bộ quản lý rất đáng chú ý.

Các thầy giáo Nguyễn Hữu Long (khoa Tâm lý giáo dục),  Dương Duy Bằng (khoa Lịch sử), đồng tình với chủ trương chống tiêu cực trong giáo dục của ngành, và cho rằng giải pháp gốc rễ vẫn là   phải nâng cao chất lượng đào tạo, tạo ra sản phẩm con người có chất lượng thật, bằng nhiều giải pháp  lớn. Ðó là xem xét lại chương trình đào tạo hiện khá lạc hậu; giảm chỉ tiêu đào tạo tiến sĩ để nâng cao chất lượng lĩnh vực này; xem xét và xây dựng đội ngũ giảng viên hiện quá bất cập, không đồng bộ về cơ cấu, trình độ, tuổi tác, tạo sự hẫng hụt lớn; có quy chế sinh hoạt học thuật tổ bộ môn, vì đây là vấn đề còn hạn chế, liên kết giữa các trường đại học để xây dựng những đề tài nghiên cứu khoa học lớn, có tầm cỡ, giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra; trao quyền tự chủ gắn với tự chịu trách nhiệm hơn nữa cho các trường đại học.

GS Ðinh Quang Báo (nguyên Hiệu trưởng nhà trường), các thầy giáo Nguyễn Quang Uẩn (khoa Tâm lý giáo dục), Nguyễn Văn Bính (Phó hiệu trưởng) cho rằng: Nhà trường như một hệ thống giáo dục và đào tạo thu nhỏ, việc xây dựng trường sư phạm trọng điểm phải thật sự "trọng điểm" về mục tiêu, chương trình, quản lý, lấy khâu tuyển sinh làm khâu "đột phá". Do đó, không nên xao lãng các chính sách khuyến khích học sinh giỏi vào sư phạm, cho dù Nhà nước chủ trương sinh viên đóng học phí, có vậy mới tạo nên nhiều thế hệ giáo viên giỏi, góp phần quyết định nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông sau này.

Ðổi mới phương pháp phải gắn với đổi mới cách đánh giá

Trao đổi ý kiến và chia sẻ những khúc mắc, tâm tư của đội ngũ, giảng viên, cán bộ quản lý, sinh viên nhà trường, Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân, đại diện các bộ phận chức năng của Bộ Giáo dục và Ðào tạo nhấn mạnh đổi mới phương pháp giáo dục gắn với đổi mới cách đánh giá phải coi là giải pháp căn bản, tích cực nhất, vừa góp phần nâng cao chất lượng đào tạo sư phạm, vừa góp phần chống tiêu cực trong giáo dục.

Thực tiễn nhà trường tham gia bồi dưỡng giáo viên phục vụ công cuộc đổi mới giáo dục cho thấy, nhà trường phải đi sâu hơn nữa vấn đề đổi mới phương pháp. Nhiều giáo viên cốt cán phản ánh cách bồi dưỡng của các giảng viên sư phạm vẫn thiên về nguyên lý, lý thuyết, khiến họ được bồi dưỡng đổi mới phương pháp nhưng vẫn không biết phải đổi mới phương pháp ra sao. Việc đổi mới phương pháp giáo dục vừa phải đáp ứng yêu cầu  mục tiêu đào tạo vừa phù hợp thực tiễn. Nhà trường sư phạm phải tham gia hướng dẫn đổi mới phương pháp giáo dục giúp giáo viên các vùng khó khăn, hoàn cảnh học có thể còn thiếu thốn, nhưng phương pháp dạy phải theo tinh thần đổi mới và hiện đại. Ðiều này vẫn có thể làm được. Nhưng đổi mới phương pháp muốn đạt hiệu quả cần gắn với đổi mới cách đánh giá và đây cũng là giải pháp cấp bách nâng cao chất lượng giáo dục, bởi học gì thi nấy.

 Trường có tới 27 trung tâm nghiên cứu, cần có sự quy hoạch lại các trung tâm, tập trung vào việc nghiên cứu và ứng dụng đổi mới phương pháp, đổi mới cách đánh giá, xây dựng ngân hàng đề thi theo hướng "mở" để tác động và điều chỉnh cách dạy, cách học của thầy và trò nhà trường sư phạm theo hướng nhận biết, thông hiểu và vận dụng một cách sáng tạo.

Trở thành trường sư phạm trọng điểm không chỉ đòi  hỏi nhà trường trở thành trường hàng đầu về đào tạo, nghiên cứu khoa học giáo dục, mà trường còn cần trở thành trường hàng đầu trong nghiên cứu khoa học cơ bản.