Hiệu quả thấp và nguy cơ hoang phế
Anh Ðinh Ngọc Dũng, nhân viên BÐVHX Yên Quang, huyện Ý Yên (Nam Ðịnh) cho biết: Ðiểm BÐVHX này lồng ghép công việc của nhân viên trực bưu điện và hoạt động bưu tá. Có nghĩa là buổi sáng phải mở cửa BÐVHX phục vụ người dân đến giao dịch. Buổi chiều lại nhập vai bưu tá đi lấy công văn, thư, báo từ bưu cục, chuyển về UBND xã và phân phát cho người dân bảy thôn trong xã. Cở sở vật chất BÐVHX Yên Quang còn khó khăn, sách, báo, tài liệu hạn chế và chỉ được cấp một tờ báo Văn Hóa, không có báo của tỉnh. Ðối với dịch vụ cung cấp thẻ điện thoại Vinaphone, Viettel, Mobifone loại 50.000 đồng/thẻ bán tại BÐVHX, thì bên ngoài một số cơ sở tư nhân bán 48.000 đồng/thẻ; còn cổng, cửa ra vào "xập xệ", tường bong tróc, nền nhà ẩm thấp, cho nên người dân ở đây hiếm khi đến giao dịch, mặc dù địa thế rất thuận lợi.
Theo anh Ðinh Ngọc Dũng, công việc nhân viên bưu điện kiêm bưu tá rất vất vả vì mỗi lần nhận chuyển, phát công văn, thư, báo, phải đi gần 50 km, phụ cấp bưu tá là 500 nghìn đồng/tháng. Dịp các trường đại học, cao đẳng gửi giấy báo trúng tuyển cho học sinh, với mức phụ cấp này không đủ mua xăng đi lại phát giấy báo trúng tuyển cho các em học sinh. Gần 15 năm làm ở BÐVHX Yên Quang, anh Dũng không được đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, cộng cả phụ cấp trực bưu điện, thu nhập của anh Dũng mới được hơn một triệu đồng/tháng.
Tìm đến điểm BÐVHX Từ Quán, xã Tân Thịnh, huyện Nam Trực (Nam Ðịnh), chúng tôi phải đợi gần hai giờ mới gặp được nhân viên. Dù điểm bưu điện này vẫn mở mà không thấy một người nào đến đọc sách, báo. Có trong tay danh sách các điểm BÐVHX do cán bộ Phòng Kỹ thuật nghiệp vụ, Bưu điện Nam Ðịnh cung cấp, chúng tôi gọi điện thoại tới hơn mười điểm BÐVHX trong tỉnh, nhưng đều không liên lạc được; hoặc tổng đài trả lời: "Số máy đã thay đổi".
Chị Bùi Thị Hải, Trưởng phòng Kỹ thuật nghiệp vụ, Bưu điện Nam Ðịnh cho biết: Tỉnh Nam Ðịnh có 198 điểm BÐVHX. Thời gian đầu BÐVHX hoạt động, người dân các vùng nông thôn có cơ hội được cập nhật thông tin, liên lạc với bạn bè, người thân ở xa. Ðến nay, hoạt động của hệ thống BÐVHX của tỉnh Nam Ðịnh đã mờ nhạt vì dịch vụ bưu chính kém hấp dẫn, sách, báo quá ít lại cũ nát. Chị Bùi Thị Hải cho biết thêm, có BÐVHX cả tháng không có ai đến giao dịch, hoặc đọc sách, báo; có bốn điểm BÐVHX phải đóng cửa. Những điểm còn lại, công việc hằng ngày của nhân viên BÐVHX chủ yếu là đóng và mở cửa.
Khảo sát tại tỉnh Quảng Ngãi, chúng tôi được biết cả tỉnh có 157 điểm BÐVHX. "Thời vàng son" của BÐVHX từ năm 1999 đến 2005, những địa điểm này hoạt động nhộn nhịp, hiệu quả, khi thật sự đem lại nhiều lợi ích thiết thực thông qua các dịch vụ. Có điểm BÐVHX doanh thu đạt tới 8 triệu đồng/tháng. Các BÐVHX tạo công ăn việc làm cho gần 200 lao động. Nhưng đến nay, hầu hết BÐVHX trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi hoạt động trầm lắng. Người dân miền núi, vùng sâu, vùng xa trong tỉnh cũng chẳng mặn mà đến BÐVHX nữa. Chị Trương Thị Yến Ly, nhân viên BÐVHX Hành Thịnh, huyện Nghĩa Hành (Quảng Ngãi) cho biết: BÐVHX Hành Thịnh nằm ở vị trí "đắc địa", cạnh trường học và khu dân cư đông đúc, song, buồng đàm thoại không ai ngó tới, tem thư chẳng ai mua. Không mở cửa thì vi phạm quy định của ngành, mà mở cửa thì chỉ biết thẫn thờ đứng, ngồi nhìn ra đường. Chị Thúy Kiều, có thời gian 10 năm làm nhân viên BÐVHX Ðức Minh, huyện Mộ Ðức (Quảng Ngãi), phân trần: "Nói đến công việc, thu nhập của nhân viên BÐVHX, chúng tôi nản lắm, vì làm mãi mà không được hưởng chính sách bảo hiểm xã hội, không có chế độ phúc lợi nào, mức phụ cấp có 650.000 đồng/tháng, làm sao chúng tôi yên tâm làm việc !".
Tại tỉnh Ninh Bình, khảo sát điểm BÐVHX Khánh An, huyện Yên Khánh (Ninh Bình), thấy trụ sở bị lún sụt, nền tường hoen ố. Một tấm bảng nhỏ treo trước cửa BÐVHX Khánh An đề rõ giờ mở cửa mùa hè từ 7 giờ 30 phút đến 11 giờ 30 phút. Nhìn đồng hồ đã hơn 9 giờ sáng, nhưng bưu điện này vẫn đóng cửa im ỉm. Hỏi một người dân bán hàng gần đó, họ trả lời "có khách đâu mà mở". Tìm đến BÐVHX Khánh Hòa cùng huyện Yên Khánh, cũng thấy đóng cửa, mặc dù hôm đó mới là ngày đầu tuần, không phải ngày nghỉ. BÐVHX Khánh Hòa sân trước chăng dây phơi đầy quần áo, trông giống nhà dân hơn là điểm cung cấp các loại dịch vụ bưu chính, viễn thông công ích...
BÐVHX ở nhiều địa phương khác trong cả nước cũng hoạt động cầm cự, người dân đến giao dịch, đọc sách báo thưa thớt, một số nhân viên BÐVHX thu nhập không đủ sống, đã nghỉ việc, chính quyền xã không tìm được người thay thế, dẫn đến nhiều điểm BÐVHX phải đóng cửa, hoặc bộc lộ những bất cập, yếu kém, hạn chế về dịch vụ kinh doanh bưu chính, viễn thông, tạo ra nguy cơ hoang phế, cấp trên phải bù lỗ là đương nhiên.
Cần đổi mới, nâng cấp BÐVHX
Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, BÐVHX cách đây không lâu từng là "điểm sáng" ở các vùng nông thôn, miền núi về cung cấp các dịch vụ công thiết yếu như: đàm thoại, chuyển bưu kiện, bưu phẩm, thư chuyển tiền, phát báo, cung cấp các loại thẻ điện thoại và phục vụ đọc sách, báo, tạp chí, tài liệu miễn phí phục vụ đông đảo người dân, nhất là ở các địa phương miền núi, vùng sâu, vùng xa. Thời điểm trước năm 2005, việc phát triển BÐVHX cũng tạo điều kiện thuận lợi cho các địa phương trong cả nước thực hiện mục tiêu 100% số xã có máy điện thoại cố định. Hiệu quả rõ nhất là làm cho người dân được thụ hưởng các lợi ích thiết thực của hoạt động bưu chính, viễn thông, được nâng cao tri thức, học tập những mô hình sản xuất mới và tiếp cận các chủ trương, đường lối của Ðảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, góp phần rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và thành thị, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Nhưng trước sự phát triển nhanh của các phương tiện truyền thông, khoa học kỹ thuật như hiện nay, thì dịch vụ bưu chính - viễn thông ở các BÐVHX trở nên lạc hậu, không còn phù hợp. Ðối với dịch vụ chất lượng cao như, chuyển tiền nhanh, dịch vụ tài chính bưu chính, thì các điểm BÐVHX không đảm nhận nổi. Ông Nguyễn Văn Sợi, Giám đốc Bưu điện tỉnh Lào Cai thừa nhận: "Hoạt động dịch vụ bưu chính (kinh doanh) tại các BÐVHX kém hiệu quả, không có doanh thu; 129 điểm BÐVHX của tỉnh Lào Cai xây dựng từ năm 1998 với diện tích từ 40 m2 đến 60 m2 bao gồm một phòng giao dịch và một phòng nghỉ cho nhân viên, đến nay xuống cấp nghiêm trọng. Ðối với nhân viên trực bưu điện, mức phụ cấp chung được hưởng là 850.000 đồng/tháng/người. Mức phụ cấp quá thấp cũng khó níu kéo được họ ở lại dù chỉ là trông coi BÐVHX".
Ðược biết, Bưu điện ở một số tỉnh như Lào Cai, Nam Ðịnh, Thanh Hóa và một số địa phương khác đang cố gắng phối hợp thư viện của tỉnh thực hiện cung cấp sách, báo theo hình thức luân chuyển tới các điểm BÐVHX ở các xã xây dựng nông thôn mới. Có BÐVHX được cấp 300 đầu sách và luân chuyển theo định kỳ sáu tháng/lần tới các điểm BÐVHX khác. Ðối với một số xã có điều kiện thuận lợi, Bưu điện một số tỉnh còn cho phép mở thêm dịch vụ bảo hiểm bưu điện, huy động tiết kiệm, bán tem, sim, thẻ điện thoại di động, chi trả lương hưu, nhằm tăng thu nhập cho nhân viên BÐVHX. Tuy nhiên, qua khảo sát chúng tôi thấy, việc làm này vẫn chưa đạt được kết quả như mong muốn, các điểm BÐVHX vẫn "đìu hiu", vắng lặng. Thực trạng đó, đòi hỏi ngành chức năng cần phối hợp các địa phương khẩn trương rà soát hoạt động các điểm BÐVHX. Từ đó xây dựng kế hoạch huy động vốn của các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân, ngân sách địa phương, đầu tư tu sửa, nâng cấp các điểm BÐVHX, để tạo bước chuyển biến mạnh mẽ về hoạt động kinh doanh dịch vụ bưu chính, viễn thông tại các điểm BÐVHX, tiếp tục triển khai các chương trình, dự án truyền thống, bưu chính, viễn thông công ích, chương trình mục tiêu quốc gia và chuyển tải chủ trương, đường lối của Ðảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước tới người dân nông thôn, miền núi. Bên cạnh việc ưu tiên cung cấp sách, báo phục vụ nhân dân đọc miễn phí, Bưu điện các địa phương cần xây dựng kế hoạch đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ, nâng mức phụ cấp cho nhân viên làm việc tại BÐVHX thì nơi này mới có thể thay đổi về "chất", tránh được nguy cơ hoang phế, lãng phí, đỡ phải bù lỗ cho hoạt động kinh doanh, góp phần phục vụ có hiệu quả mục tiêu xây dựng nông thôn mới.
