Tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống trên địa bàn mặc dù đang có xu hướng giảm, song vẫn tồn tại ở một số xã vùng sâu, vùng xa, nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Do đó, việc giáo dục, tuyên truyền, phổ biến pháp luật nhằm nâng cao nhận thức của người dân về phòng, chống phải được duy trì thường xuyên, liên tục.
Năm 2023, Sở Tư pháp tỉnh Hà Giang (trước đây), nay là Sở Tư pháp tỉnh Tuyên Quang, đã triển khai 2 mô hình câu lạc bộ tuyên truyền pháp luật về phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống tại 2 xã vùng cao là Đồng Minh (huyện Yên Minh trước đây) và Cán Tỷ (huyện Quản Bạ trước đây). Sau một thời gian, mô hình được nhân rộng tại nhiều địa phương, đến nay toàn tỉnh đã có 22 câu lạc bộ với hơn 3.000 thành viên tham gia.
Mỗi câu lạc bộ có từ 100 đến 200 thành viên, là lãnh đạo xã, cán bộ tư pháp, bí thư chi bộ, trưởng thôn, người có uy tín, đoàn viên, hội viên phụ nữ. Các thành viên được phân công phụ trách từng thôn, bám sát cơ sở để nắm bắt tình hình và tuyên truyền trực tiếp bằng ngôn ngữ phù hợp từng dân tộc. Do đó, nội dung tuyên truyền có sự lan tỏa rộng khắp trong cộng đồng dân cư.
Công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống được thực hiện bằng nhiều hình thức. Hằng tháng, ngành tư pháp cung cấp các chuyên đề pháp luật để ban chủ nhiệm câu lạc bộ triển khai nội dung sinh hoạt. Các câu lạc bộ thành lập nhóm Zalo để chia sẻ tài liệu, video, câu chuyện pháp luật và trao đổi tình huống thực tế; việc phổ biến pháp luật được duy trì đều đặn, dễ tiếp cận đối với người dân, nhất là thanh thiếu niên.
Trưởng phòng Phổ biến giáo dục pháp luật, Sở Tư pháp tỉnh Tuyên Quang Phạm Thị Việt cho biết: “Chúng tôi xây dựng hệ thống tài liệu pháp luật phong phú, dễ hiểu, phù hợp điều kiện từng vùng; biên soạn 900 câu hỏi-đáp pháp luật, 50 đề cương, nhiều câu chuyện pháp luật và tiểu phẩm ngắn gọn, dễ nhớ. Bên cạnh đó, hình thức lồng ghép pháp luật vào các câu chuyện gần gũi, tình huống đời thường giúp bà con dễ tiếp nhận hơn so với những buổi tuyên truyền cứng nhắc”.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tùng Vài Nguyễn Trọng Tùng, tài liệu tuyên truyền được biên tập ngắn gọn, phổ biến thường xuyên qua Zalo cho nên ai cũng hiểu tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống có tác hại, từ đó thay đổi nhận thức. Bà con đi làm nương cả ngày, ít có thời gian dự họp, nhưng khi có video và tài liệu gửi qua Zalo, họ dễ dàng xem lại. Việc ứng dụng công nghệ giúp pháp luật đến gần với người dân hơn.
Không chỉ thực hiện công tác tuyên truyền, các câu lạc bộ còn phối hợp chính quyền địa phương trong việc nắm bắt, kiểm tra, phát hiện, xử lý kịp thời các trường hợp có dấu hiệu tảo hôn. Ở nhiều thôn đã tổ chức ký cam kết giữa trưởng thôn và xã về trách nhiệm quản lý, giám sát, coi đây là một trong những tiêu chí đánh giá thi đua hằng năm. Đến nay, có hơn 20.000 hộ gia đình, học sinh, đoàn viên, thanh niên đã ký cam kết không tảo hôn, không kết hôn cận huyết. Tại nhiều xã thí điểm, ban chủ nhiệm câu lạc bộ còn phối hợp với trưởng thôn trực tiếp vận động, ngăn chặn thành công nhiều trường hợp tảo hôn.
Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống xã Lùng Tám Hoàng Thị Niệm cho biết, các thành viên trong câu lạc bộ đã tích cực bám sát địa bàn, kịp thời thông tin với ban chủ nhiệm câu lạc bộ để ngăn chặn kịp thời tình trạng tảo hôn ở cơ sở. Vừa qua, câu lạc bộ đã đi vận động 4 cặp có biểu hiện tảo hôn, cụ thể các cháu chưa đến tuổi thành niên nhưng đã về sống với nhau. Qua tuyên truyền, vận động, gia đình và các cháu đã nhận thức rõ, không chung sống nữa. Điển hình như gia đình ông Thào Mí Giàng, thôn Lùng Tám Cao, xã Lùng Tám có con gái chưa đến tuổi thành niên nhưng đã cho đến ở nhà bạn trai. Sau khi được thành viên câu lạc bộ đến tận nhà trò chuyện, phân tích, gia đình ông Giàng đã thay đổi, không cho con gái mình sang nhà bạn trai ở nữa, đợi đến tuổi thì đăng ký kết hôn và tổ chức lễ cưới.
Để phát huy hiệu quả các mô hình, ngoài sự tham gia của người có uy tín, các đoàn thể và chính quyền cơ sở, Sở Tư pháp tiếp tục tham mưu cho tỉnh duy trì, nhân rộng các mô hình; đồng thời biên tập thêm tài liệu phù hợp, bảo đảm mọi người dân vùng sâu, vùng xa đều được tiếp cận pháp luật một cách đầy đủ và hiệu quả. Từ kết quả thực hiện, Sở cũng đã đề nghị Bộ Tư pháp lựa chọn làm mô hình điểm về phổ biến, giáo dục pháp luật để các cơ quan, địa phương khác tham khảo, học tập.
