“Dấu hỏi” ở Nậm Xe: Lai Châu mời các nhà khoa học tìm lời giải

Có 5 tham luận được đưa ra giữa hội nghị, trong đó tham luận giới truyền thông chờ đợi nhất là bản đánh giá “Tình hình sức khoẻ của người dân sống trên vùng phóng xạ cao của tỉnh Lai Châu” do sở Y tế tỉnh thực hiện.

Song phần lớn tham luận này lại được dành để đề xuất đầu tư xây dựng hệ thống đường giao thông từ thôn đến xã, huyện, tỉnh; thu hút nhân tài, tăng cường thiết bị y tế, đầu tư xây dựng nâng cấp hệ thống y tế tuyến xã để đạt chuẩn Quốc gia… Các thông tin cần thiết như: Số lượng người mắc bệnh, hoặc, các số liệu so sánh tỷ lệ người mắc bệnh ở khu vực ảnh hưởng phóng xạ Nậm Xe với những khu vực lân cận thì không thấy Sở Y tế đề cập trong tham luận.

Kết luận tình trạng chung về sức khoẻ người dân tại bốn bản xã Nậm Xe so với các vùng khác hiện tại tham luận của Sở Y tế tỉnh Lai Châu đánh giá là “như nhau” và “không có gì đặc biệt”.

Theo kết quả đo đạc của Trung tâm Hỗ trợ kỹ thuật an toàn bức xạ hạt nhân, “tại bản Màu (Nậm Xe), phông bức xạ (có) cao hơn bình thường nhưng cũng không quá 16,4mSv/năm”.

Đối chiếu với khuyến cáo “nên xem xét các biện pháp can thiệp nhằm giảm liều chiếu xạ công chúng trong trường hợp mức liều chiếu xạ có thể tiếp nhận bởi người dân lớn hơn 10mSv/năm” của tổ chức Uỷ ban Quốc tế về an toàn bức xạ hạt nhân (ICRP), Trung tâm Hỗ trợ Kỹ thuật an toàn bức xạ hạt nhân và Ứng phó sự cố nhận định “cần có những biện pháp làm giảm liều chiếu xạ trực tiếp cho người dân” và “không nên xem khuyến cáo di dời người dân ra khỏi khu vực của ĐH mỏ- địa chất là có tính chất bắt buộc”.

Ông Nguyễn Hào Quang, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Kỹ thuật an toàn bức xạ hạt nhân và Ứng phó sự cố cho rằng: “Việc di dời trong trường hợp này chỉ thực hiện khi đem lại lợi ích cho người dân và xã hội”.

Tuy nhiên, để có cơ sở áp dụng khuyến cáo của ICRP cũng như kiểm soát các tác động của các hoạt động khai thác quặng trong tương lai, đại diện Trung tâm Hỗ trợ Kỹ thuật an toàn bức xạ hạt nhân và Ứng phó sự cố đề nghị “tỉnh Lai Châu cần phải có một cơ sở dữ liệu chi tiết về phông bức xạ trên địa bàn. Ngoài ra, (sở KH&CN) cũng nên có một bộ phận chuyên trách để quản lý và nghiên cứu các tác động của bức xạ tự nhiên đến đời sống của con người, trên cơ sở đó có thể làm tốt công tác tư vấn cho lãnh đạo tỉnh để đề xuất các chính sách thích hợp nhằm giảm thiểu tác động xấu do bức xạ tự nhiên gây ra” - ông Quang nói.

Với tư cách cá nhân, Phó Cục trưởng Cục An toàn Bức xạ và Hạt nhân, ông Đặng Thanh Lương đề nghị tỉnh Lai Châu “cần tiến hành những công việc trên trước khi đưa ra kết luận cuối cùng. Đồng thời cần quy hoạch các địa điểm có phông bức xạ cao và hạn chế đưa dân mới vào những vùng đó sinh sống”.

Riêng số dân cũ đang sống tại khu vực có phông bức xạ cao, ông Lương đề nghị tỉnh “tiến hành khảo sát dịch tễ học”. Và ông cũng thống nhất với ý kiến “chỉ thực hiện việc di dân khi việc đó thực sự mang lại lợi ích cho người dân và xã hội” mà Trung tâm Hỗ trợ Kỹ thuật an toàn bức xạ hạt nhân và Ứng phó sự cố đã đưa ra.

Trước đề nghị của ông Lương, Phó chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu, ông Bùi Từ Thiện đã yêu cầu “Cục cần tư vấn cho tỉnh những việc làm cụ thể để xây dựng một cơ sở dữ liệu chi tiết về phông bức xạ hạt nhân trên địa bàn”.

Đồng thời ông Thiện cũng đã chỉ đạo “Sở KH&CN tỉnh phối hợp với sở Y tế đăng ký đề tài “khảo sát dịch tễ học đối với dân cư sống trong khu vực có phông phóng xạ cao” để có kết quả chính xác trước khi đưa ra những quyết định nhằm bảo vệ sức khoẻ, đời sống người dân ở khu vực, cũng như có cơ sở dữ liệu để xây dựng kế hoạch phát triển lâu dài cho Lai Châu”.

Kết thúc hội nghị kéo dài trong ba tiếng một số khách mời vẫn còn thắc mắc vì không rõ những “giải pháp làm giảm liều chiếu xạ trực tiếp cho người dân” mà Trung tâm Hỗ trợ Kỹ thuật an toàn bức xạ hạt nhân và Ứng phó sự cố đề cập, cụ thể là như thế nào.

Có thể thấy, sau hội nghị này, còn rất nhiều việc phải làm để làm rõ nguyên nhân tác động đến sức khỏe con người ở Nậm Xe, từ đó mới có những biện pháp xử lý đồng bộ và thỏa đáng.

Dương Quang Tiến