Dấu hiệu của chuyển dịch kinh tế

Hỏi: Việc nông dân bỏ ruộng có phải bây giờ mới xảy ra không, thưa ông?

Ông Nguyễn Phượng Vỹ: Trên thực tế trong những năm vừa qua, hiện tượng người nông dân không làm ruộng không có gì mới, đã và đang diễn ra rải rác ở nhiều địa phương trên cả nước, nhất là tại các vùng như đồng bằng sông Hồng, đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ. Ở các tỉnh thuộc đồng bằng sông Hồng, đặc biệt ở những nơi gần các thành phố, thị trấn, hoặc có điều kiện phát triển ngành nghề phi nông nghiệp, khi không làm ruộng thì phần lớn các hộ đều dồn ruộng cho những người thân trong gia đình, họ hàng làm hộ hoặc cho cấy rẽ; hoặc cho những người cùng thôn thuê ruộng cũng có hộ bán đứt ruộng để chuyển đi làm thuê tại thành phố. Tình hình này xảy ra nhiều ở các tỉnh như Thanh Hóa, Ninh Bình, Nam Định. Số liệu điều tra của Tổng cục Thống kê trong năm 2003, cũng cho thấy xu hướng tích tụ ruộng đất ở hai vùng đồng bằng thông qua việc nhượng lại đất canh tác. Tuy nhiên, không làm ruộng đến mức bỏ hoang thì chưa phổ biến và do vậy, việc giữa tỉnh lúa Thái Bình mà nông dân bỏ hoang khoảng 1.000 mẫu ruộng đã khiến dư luận không ít xôn xao.

Hỏi: Được biết, Cục HTX vừa có chuyến khảo sát tại Thái Bình, đoàn khảo sát đã nhận thấy điều gì?

- Ông Nguyễn Phượng Vỹ: Tại hai huyện Kiến Xương và Đông Hưng nơi đoàn đến khảo sát và ý kiến của lãnh đạo Sở Nông nghiệp đánh giá rằng nông dân Thái Bình vẫn gắn bó và không rời bỏ ruộng đất, không chủ động bỏ hoang ruộng không canh tác. Thực tế có một số trường hợp bỏ không cấy lúa do điều kiện thiên tai: Tại huyện Đông Hưng có 20 mẫu ruộng ở xã Đông Phương đã bị bỏ hoang không cấy vụ mùa năm 2004. Xã Đông Phong có tổng diện tích canh tác là 497ha, trong đó ruộng trũng có 120ha. Trong năm 2004, sau khi cấy vụ mùa bị lũ lụt vào khoảng tháng 7, trên một số địa bàn bị ngập lụt, ruộng quá trũng, nằm trong vùng triều giáp sông không có hệ thống mương tiêu, nước rút chậm, cho đến 15-8 nước vẫn còn sâu, thời vụ đã muộn nên một số hộ đã không cấy lại và bỏ hoang vụ mùa. Một số xã khác cũng có hiện tượng bỏ không canh tác trong điều kiện tương tự với quy mô nhỏ. Như vậy, có thể khẳng định nông dân không chủ động bỏ hoang ruộng trên diện rộng. Nguyên nhân một phần vì điều kiện thiên tai, thời tiết không thuận lợi nên buộc phải bỏ không canh tác. Tuy nhiên, số lượng hộ và diện tích bỏ không canh tác không nhiều.

Hỏi: Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng nông dân bỏ ruộng là gì, thưa ông?

- Ông Nguyễn Phượng Vỹ: Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng nông dân bỏ, bán, cho thuê ruộng. Đây là một xu thế vận động tất yếu của nông thôn Việt Nam cũng như các nước khác đều trải qua trong quá trình phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp hóa.

Ở nước ta trong những năm vừa qua, tốc độ tăng trưởng của nông nghiệp thấp hơn nhiều so với công nghiệp, khoảng cách thu nhập giữa nông thôn và thành thị ngày càng bị giãn ra. Thu nhập của người nông dân từ sản xuất nông nghiệp, nhất là sản xuất lúa, chưa thực sự được cải thiện. Do vậy nhiều nông dân đã làm nghề nông chuyển sang các ngành, nghề, dịch vụ khác tại địa phương hay bỏ quê ra thành phố kiếm việc làm với mong muốn có thu nhập cao hơn.

Bên cạnh đó, cũng có những hộ nông dân do điều kiện về lực lượng lao động, hoặc trình độ sản xuất nông nghiệp hạn chế, vì vậy, họ thấy việc bán hoặc cho thuê ruộng đem lại mức lợi nhuận cao hơn là trực tiếp canh tác.

Nhìn chung, xu thế vận động này là một tất yếu khách quan và có thể khẳng định là một xu thế tích cực nếu chúng ta tạo được cho người nông dân có cơ hội tìm việc làm khác ngoài nghề nông có thu nhập cao hơn. Có thể nhận thấy, hiện tại cũng như trong những năm tới việc nông dân bỏ ruộng hoang tạm thời chưa ảnh hưởng gì tới an ninh lương thực ở nước ta vì mới chỉ xảy ra ở quy mô vài trăm ha. Trước mắt, chúng ta phải xử lý linh hoạt quan hệ giữa giá vật tư nông nghiệp cũng như giá lúa. Về lâu dài, cần thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động ở nông thôn sang các ngành nghề, dịch vụ phi nông nghiệp, thu hẹp khoảng cách về thu nhập giữa người dân nông thôn và thành thị. Cần cố gắng để tạo việc làm phi nông nghiệp ngay tại nông thôn để tránh tình trạng lao động nông thôn tự phát đổ về các thành phố để tìm việc làm. Các hiện tượng trên có thể là dấu hiệu tích cực của sự chuyển dịch sản xuất, phân công lao động và nguồn thu nhập từ nông nghiệp sang các ngành khác. Đây là cơ hội để đưa ra chính sách đất đai phù hợp hơn, thúc đẩy sản xuất hàng hóa và phân công lại lao động trong nông thôn.