Đánh thức tiềm năng du lịch hồ Na Hang

Vấn đề đặt ra hiện nay là phải tổ chức những giá trị ấy thành một không gian trải nghiệm có chiều sâu, đủ sức giữ chân khách, tạo sinh kế lâu dài cho người dân và đưa Na Hang trở thành điểm nhấn nổi bật trên bản đồ du lịch vùng đông bắc.

Từ phong cảnh đẹp đến chuỗi trải nghiệm có chiều sâu

Hồ sinh thái Na Hang có diện tích mặt nước hơn 8.000ha, thuộc không gian Danh lam thắng cảnh quốc gia đặc biệt Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang-Lâm Bình. Đây là vùng hội tụ giữa cảnh quan hồ, núi đá vôi, rừng tự nhiên, hang động, thác nước cùng hệ sinh thái có nhiều loài động, thực vật quý hiếm. Năm 2018, Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang-Lâm Bình được xếp hạng Danh lam thắng cảnh quốc gia đặc biệt, tạo cơ sở quan trọng cho việc bảo tồn và phát huy giá trị cảnh quan gắn với phát triển du lịch.

Qua chương trình khảo sát, kết nối sản phẩm du lịch Hà Nội-Tuyên Quang diễn ra từ ngày 15-17/7/2026, hơn 60 doanh nghiệp lữ hành đã trực tiếp trải nghiệm các điểm đến của tỉnh, trong đó có tuyến khám phá Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang-Lâm Bình. Những hoạt động như: chèo kayak trên suối Nặm Chang, đi thuyền trên lòng hồ, thăm Cọc Vài Phạ, thác Khuổi Nhi cho thấy khả năng hình thành một chuỗi sản phẩm đủ đa dạng, kết hợp giữa nghỉ dưỡng, vận động ngoài trời, khám phá thiên nhiên và tìm hiểu văn hóa cộng đồng.

Đây cũng là sự chuyển dịch cần thiết trong cách khai thác tài nguyên. Cảnh quan đẹp có thể kéo du khách đến lần đầu, nhưng khó tạo ra mức chi tiêu cao nếu hành trình chỉ dừng ở việc ngồi thuyền, chụp ảnh rồi rời đi. Muốn giữ khách qua đêm, thậm chí ở lại 2 hoặc 3 ngày, điểm đến cần cung cấp đủ hoạt động cho từng khoảng thời gian. Như ban ngày có thể chèo kayak, tắm thác, trải nghiệm nghề thủ công và ẩm thực. Buổi tối là không gian giao lưu văn hóa tại bản, nghe hát Then, hát Páo dung hoặc tìm hiểu những câu chuyện về đời sống cư dân trong vùng. Khi nhịp trải nghiệm được tổ chức hợp lý, thời gian lưu trú và khả năng chi tiêu của du khách sẽ tự nhiên tăng lên.

Na Hang cũng có điều kiện phát triển sản phẩm theo mùa. Mùa hè thích hợp các hoạt động mặt nước, thác và rừng. Mùa thu, mặt hồ dịu hơn, phù hợp du thuyền, nhiếp ảnh và cắm trại. Mùa đông có thể hướng tới những chương trình nghỉ dưỡng thư giãn, thưởng thức ẩm thực vùng cao. Khi hoa lê nở ở Hồng Thái hay mùa lúa chín về trên các thung lũng, hành trình trên hồ có thể nối với trải nghiệm nông nghiệp và văn hóa bản địa.

Chiều sâu văn hóa của cộng đồng cư dân quanh hồ chính là nguồn lực giúp Na Hang tạo ra sự khác biệt. Các làng của người Tày, Dao và nhiều dân tộc khác còn lưu giữ kiến trúc nhà ở, trang phục, ẩm thực, nghề dệt, tiếng hát cùng tri thức dân gian gắn với rừng và nguồn nước. Nhiều câu lạc bộ hát Then, hát Cọi, hát Páo dung, dệt thổ cẩm đã được hình thành tại các nhiều thôn, xã, vừa duy trì sinh hoạt văn hóa, vừa phục vụ khách du lịch.

Du lịch cộng đồng cần được đặt vào vị trí trung tâm của hệ sinh thái sản phẩm. Một homestay có sức hấp dẫn phải giúp khách hiểu thêm về ngôi nhà, gia đình chủ nhà, món ăn, nghề thủ công và nhịp sống của bản. Khách có thể cùng người dân chuẩn bị bữa tối, học gói bánh, dệt một đoạn thổ cẩm, đi chợ, lên nương hoặc nghe kể về những đổi thay của làng sau khi làm du lịch. Văn hóa chỉ thật sự hấp dẫn khi được tiếp cận trong môi trường sống chân thực.

Tạo bứt phá từ chất lượng điểm đến

Qua khảo sát thực tế, các doanh nghiệp lữ hành đánh giá cao cảnh quan Na Hang nhưng cũng chỉ ra những hạn chế về giao thông, cơ sở lưu trú, vệ sinh môi trường, chất lượng dịch vụ và nhân lực.

Một số cơ sở lưu trú cộng đồng chưa đáp ứng được nhu cầu của nhóm khách có khả năng chi trả cao hoặc khách quốc tế. Nhà vệ sinh, nước sạch, thiết bị phòng cháy, không gian sinh hoạt chung và tiện nghi nghỉ qua đêm còn thiếu đồng bộ. Dịch vụ giữa các cơ sở có sự chênh lệch, khiến doanh nghiệp khó cam kết chất lượng khi xây dựng chương trình.

Tại các tuyến lên thác, điểm ngắm cảnh và khu vực tiếp cận mặt nước, yêu cầu về an toàn cần được đặt lên hàng đầu. Biển cảnh báo, lan can, dây bảo hộ, áo phao, hệ thống liên lạc và quy trình cứu hộ phải được kiểm tra định kỳ. Người lái thuyền, hướng dẫn viên và đơn vị tổ chức hoạt động ngoài trời cần được huấn luyện kỹ năng xử lý tình huống, thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm.

Đối với doanh nghiệp lữ hành, cảnh đẹp là điều kiện cần, song sự ổn định của dịch vụ mới là căn cứ để đưa điểm đến vào hệ thống bán tour. Chỉ một sự cố về an toàn, vệ sinh thực phẩm hay cách ứng xử cũng có thể ảnh hưởng đến hình ảnh của cả khu vực.

Môi trường là thách thức không thể xem nhẹ. Hồ Na Hang hấp dẫn bởi mặt nước trong, rừng xanh và cảm giác nguyên sơ. Rác nhựa trôi từ thượng nguồn, chai lọ tại các điểm dừng hay nước thải từ cơ sở dịch vụ nếu không được xử lý sẽ trực tiếp làm suy giảm giá trị cốt lõi của điểm đến. Bởi vậy, việc quản lý môi trường cần được thực hiện trên toàn bộ lưu vực, có sự phối hợp giữa các địa bàn ven hồ và thượng nguồn.

Tại Tọa đàm “Liên kết, hợp tác phát triển du lịch Hà Nội-Tuyên Quang năm 2026” diễn ra ngày 17/7, ở xã Nà Hang, nhiều đại biểu đến từ các công ty lữ hành của Hà Nội đề xuất địa phương hướng tới mô hình giảm phát thải, hạn chế rác thải nhựa và bảo vệ cảnh quan. “Du lịch xanh” phải trở thành phương thức vận hành điểm đến chứ không thể dừng ở khẩu hiệu quảng bá. Một cơ sở lưu trú xanh phải thể hiện ở cách xử lý rác, nước thải, sử dụng vật liệu địa phương, tiết kiệm điện và nước. Một chuyến du thuyền xanh cần giảm đồ nhựa, kiểm soát tiếng ồn, không xả thải xuống hồ.

Ngày 15/4/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 763/QĐ-TTg phê duyệt nhiệm vụ lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Danh lam thắng cảnh quốc gia đặc biệt Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang-Lâm Bình. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để tỉnh huy động nguồn lực, đầu tư hạ tầng, phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn môi trường tự nhiên, hướng tới xây dựng Na Hang-Lâm Bình trở thành “viên ngọc xanh” của du lịch miền núi phía bắc. Từ đây mở ra cơ hội thu hút đầu tư, nhưng cũng đặt ra những thách thức. Na Hang cần cơ sở lưu trú chất lượng, bến thuyền, điểm dừng chân, sản phẩm vui chơi và dịch vụ về đêm; song các công trình phải tôn trọng địa hình, chiều cao, mật độ xây dựng và sức chịu tải của môi trường. Na Hang cũng cần được định vị rõ trong không gian du lịch rộng hơn của tỉnh Tuyên Quang mới.

Sau hợp nhất, tỉnh có hệ thống tài nguyên trải dài từ Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào, hồ Na Hang-Lâm Bình đến Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn, Mã Pì Lèng, Lũng Cú, sông Nho Quế và Hoàng Su Phì. Trong cấu trúc đó, Na Hang có thể giữ vai trò điểm nghỉ dưỡng sinh thái giữa những hành trình lịch sử, văn hóa và khám phá miền núi. Các tuyến Hà Nội-Tân Trào-Na Hang-Lâm Bình, Hà Nội-Na Hang-Ba Bể hoặc Hà Nội-Na Hang-Cao nguyên đá Đồng Văn có khả năng kéo dài thời gian lưu trú nếu mỗi nơi đảm nhận một lớp trải nghiệm khác nhau.

Để các tuyến này trở thành sản phẩm bán được, địa phương và doanh nghiệp cần phối hợp xây dựng lịch trình, giá dịch vụ, tiêu chuẩn phục vụ và cơ chế chia sẻ khách. Hoạt động quảng bá phải đi cùng địa chỉ đặt tour, lịch khởi hành, mức giá và thông tin cụ thể.

Cuối cùng, chất lượng du lịch vẫn được quyết định bởi con người. Người lái thuyền, chủ homestay, hướng dẫn viên, người bán hàng và cư dân bản địa đều là những người kể câu chuyện về điểm đến. Khi họ hiểu giá trị của cảnh quan, tự hào về văn hóa và có kỹ năng phục vụ chuyên nghiệp, mỗi cuộc gặp gỡ với du khách sẽ trở thành một hình thức quảng bá giàu sức thuyết phục.