Cưới vợ để lấy người... làm nương

ND - Ở xã Sủng Là, huyện Ðồng Văn, Hà Giang  có nhiều đám cưới... trẻ con. Cô dâu, chú rể mới 13 - 14 tuổi. Có  cậu đang đi học phổ thông, bố mẹ bảo phải nghỉ học thôi, phải bắt vợ để có người làm nương.

Vì sao cần người làm nương? Vì bố mẹ đẻ thêm em bé, thiếu lao động, làm anh thì phải đỡ đần. Bố mẹ bảo thế, chẳng biết "cãi lại" thế nào. Mà bố mẹ cũng còn trẻ lắm. Có ông nội, ông ngoại mới 36 tuổi. Ngày xưa ông, bà cũng cưới sớm vậy mà.

Chọn người làm nương cho nên phải tìm các cô gái Mông thật to khỏe. 14 tuổi đã gùi được bó củi nặng, dài hơn chiều cao, đi mấy ngọn đồi không thấy đau cái vai, mỏi cái chân. Cô nào càng to khỏe thì bên nhà gái thách cưới càng cao. Bây giờ không thách trâu, thách ngựa nữa. Thách bằng tiền. Có đám thách cao tới 10 triệu đồng. Ở trên núi, trồng ngô trong hốc đá, thu bao nhiêu mùa ngô mới được bạc triệu? Thế là phải đi vay. Vay hết trong họ ngoài bản, vay cả ngân hàng chính sách, lý do là để phát triển chăn nuôi (!). Cưới tảo hôn ở vùng cao đã dẫn đến nhiều chuyện không vui. Nào là học trò bỏ học, nhiều em đang học lớp 6 đã thôi học để lấy vợ, lấy chồng, các thầy giáo phải trèo đèo lội suối đến tận nhà khuyên cũng không được. Nào là tình trạng phụ nữ đẻ sớm, đẻ dày, có cô mới 20 tuổi đã lít nhít ba đứa con trứng gà, trứng vịt. Ðẻ dày như thế nên trẻ con quặt quẹo, nhiều cháu  bị suy dinh dưỡng, cứ như giẻ vắt vai. Và đẻ dày, đẻ nhiều thì làm sao còn đi làm nương được. Các bác sĩ ở Trung tâm y tế huyện lại còn lo chuyện to hơn, đó là sức khỏe sinh sản của những người mẹ trẻ không bảo đảm. Ðã có những ca sản phụ tử vong do khi sinh con không đưa đến trạm y tế, do thiếu hiểu biết về chăm sóc sức khỏe khi thai nghén, khi sinh đẻ.

Ở vùng cao núi đá bao đời nay "người đẻ đất không đẻ". Cái đói cái nghèo cứ bám riết đất này. Tình trạng tảo hôn có chiều hướng ngày càng tăng cũng có nghĩa là quay lại những hủ tục, là nguyên nhân của đói nghèo. Tại một cuộc họp Ðoàn thanh niên xã Sủng Là, có đoàn viên đã nói mộc mạc: Ðoàn viên phải gương mẫu nhiều việc. Nhưng việc trước tiên là không  được tảo hôn. Lấy vợ chồng để xây dựng đời sống mới, chứ không phải lấy người làm nương.

VŨ SƠN TRÀ