Cùng Mộc Châu vượt qua nỗi đau mưa, lũ

Ðã qua mười ngày, bản Leo, bản Niên (xã Chiềng Yên) vẫn tan hoang như vừa qua một trận bom hủy diệt. Phần lớn xã Lóng Luông vẫn chìm trong nước... Suốt ba ngày từ 3 đến 5-10, cả Mộc Châu chìm trong mưa.

Theo thông báo của Trung tâm Khí tượng - Thủy văn Tây Bắc, lượng mưa trên địa bàn huyện Mộc Châu là hơn 500mm. Cao nguyên Mộc Châu là vùng đất xốp, vốn thoát nước nhanh. Vậy mà lần này, tại nhiều nơi nước lụt đột ngột dâng cao. Có lẽ hệ thống hang động đá vôi ngầm vốn là đường thoát nước tự nhiên dần bị bồi lấp kín, gây ngập úng cục bộ. Dù ở nhà sàn cao, phần lớn xã Lóng Luông vẫn ngập chìm trong nước. Chỗ sâu nhất, ngập tới 5m.

Ðến ngày 15-10, qua mười ngày sau mưa, lũ, nước mới rút chừng 2m, vẫn còn 142 căn nhà bị ngập. Một đoạn quốc lộ 6 qua địa bàn xã cũng bị ngập nặng. Phương tiện vận tải phải vòng tránh theo đường 6 cũ.  Khác với Lóng Luông, xã Chiềng Yên tựa trên các sườn đồi nên không lo lụt. Lúc 3-4 giờ ngày 5-10, bản Leo, bản Niên chợt rung chuyển như động đất. Những quả đồi vỡ toác, sầm sập trượt xuống bản. Hàng chục ngôi nhà bị xô đổ, bị vùi lấp, bị hắt xuống lòng khe đang cuồn cuộn lũ. Toàn tỉnh Sơn La có 11 người chết và mất tích, riêng Mộc Châu có chín người chết, mất tích một người. Ban chỉ huy PCLB tỉnh đóng trụ sở tại Mộc Châu trực tiếp đôn đốc khắc phục hậu quả mưa lũ. Ngày 6-10, huyện Mộc Châu cử 29 đoàn công tác do các đồng chí trong Huyện ủy dẫn đầu đến 29 xã, thị trấn trong toàn huyện nắm tình hình, chỉ đạo công tác cứu trợ. Thiệt hại nặng nhất là các xã Chiềng Yên, Lóng Luông, Mường Men, thị trấn Mộc Châu và thị trấn Nông Trường. Hàng chục điểm sạt lở với 250 nghìn m3 đất đá làm gián đoạn giao thông trên quốc lộ 6 tám ngày. Ðường vào các xã bị sạt lở, cuốn trôi từng đoạn dài. Vào các xã Mường Men, Chiềng Yên, chỉ còn cách cắt rừng theo những lối mòn.

Chủ nhật, ngày 14-10, đến UBND huyện Mộc Châu vẫn thấy tấp nập đưa, nhận hàng cứu trợ. Chánh Văn phòng UBND huyện Lê Phúc Hà cho biết, các đồng chí lãnh đạo huyện đều đang đi cơ sở. Phó ban Thường trực Ban chỉ huy PCLB tỉnh Trần Văn Nầm đang cùng Chủ tịch UBND huyện Lường Văn Huân và Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Tiện đang ở Nà Bai, xã Chiềng Yên. Tại đây đang dựng 46 nhà bạt dã chiến làm nơi ở tạm cho các hộ dân bị mất nhà. Từ UBND huyện, tôi đi xe ôm gần 40 km, về Chiềng Yên. Ðến đầu con dốc vào Nà Bai, xe ôm dừng. Chỉ còn 2km nhưng xe ôm miền núi cũng chịu. Ði bộ chỉ vài trăm mét theo dốc đá trơn nhẫy, tôi đã hiểu vì sao. Chỉ gần 2km mà phải mất thẳng một giờ leo cật lực. Vào Nà Bai, được biết đoàn công tác của tỉnh và huyện lại vừa đi bản Niên cách đó 4km, đường còn khó đi hơn. Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Bùi Ðức Hạnh dẫn tôi đuổi theo. Trước đây, bản Niên sống khá sung túc. Ruộng quanh bản vào loại tốt, mỗi năm hai vụ ăn chắc. Theo tay chỉ của anh Hạnh, những nơi xưa kia là thửa ruộng màu mỡ nay đã bị dòng lũ bùn đá phủ kín. Ðến bản Niên, mới biết đoàn công tác lại đã đi vào bản Leo cách đó 5km, đường còn dốc hơn nữa. Vậy mà trong đoàn có anh Nầm đã 60 tuổi và một nữ Phó Chủ tịch!

Chung quanh bản Niên, thảm họa sạt lở có vẻ chỉ mới bắt đầu. Những triền đất xuất hiện những vết rạn ngang ruộng hàng mét. Nhiều đỉnh núi đất đã tách ngọn, chỉ chờ một cơn mưa là đổ ập xuống. Cụ bà Hà Thị Lao, dân tộc Thái, đã sống ngoài trăm tuổi, bảo rằng: Mưa to như thế, sạt lở đất như thế là chuyện chưa từng nghe. Gặp Trưởng bản Hà Văn Trong đang thẫn thờ bên bãi đất lở. Ðấy là nền ngôi nhà của gia đình anh. Tôi hỏi: Có cứu lại được gì không? Trả lời: Ðất xô nhà xuống suối. Nhà theo nước đi rồi. Chỉ chạy được người thôi! Tất cả tài sản còn lại của anh Trong là con dao và chiếc đèn pin đeo trên người. Cả gia tài mất hết trong một đêm, ngơ ngẩn cả người. Thế mà vẫn phải nén chịu, đi lên đi xuống thăm hỏi, động viên bà con. Cả bản Niên có 11 hộ mất trắng, hàng chục hộ phải di dời do nguy cơ sạt lở đất.

Theo thống kê ban đầu, toàn tỉnh Sơn La có 285 ngôi nhà bị sập đổ, bị cuốn trôi; 173 nhà bị sạt lở, hư hỏng nặng; 1.346 ngôi nhà bị ngập; 543 ngôi phải di dời khẩn cấp. Toàn tỉnh Sơn La thiệt hại ước tính 155 tỷ đồng, trong đó Mộc Châu thiệt hại gần 80 tỷ đồng.

Gặp đoàn công tác của tỉnh và huyện từ bản Leo trở ra, Phó ban Thường trực Ban chỉ huy PCLB Trần Văn Nầm cho biết: Vừa khẩn cấp cứu trợ cho các vùng bị mưa lũ, vừa phải nhanh chóng ổn định đời sống cho nhân dân, tỉnh đã thành lập các tổ chuyên trách từng việc như cứu trợ, khôi phục cơ sở hạ tầng, quy hoạch các vùng tái định cư cho các hộ phải di dời. Theo Chủ tịch UBND huyện Lường Văn Huân, để tái định cư cho mỗi hộ dân cần 400 m2 đất ở và ít nhất 1,5 đến 2 ha đất canh tác. Có thể, sẽ lồng ghép cùng chương trình tái định cư thủy điện Sơn La.

Tại Lũng Mận thuộc bản Nà Bai, chúng tôi gặp các chiến sĩ Lữ đoàn 168 (thuộc Quân khu 2) đang dựng khu vệ sinh cho 20 chiếc lều dã chiến, là chỗ ở tạm cho các hộ dân di dời. Cùng với 46 chiếc lều bạt dựng tại sân vận động bản Nà Bai, người dân bản Niên có thể tạm yên tâm trong những ngày tới.  Thiếu tá Ðặng Hồng Thái cho biết: Từ Phú Thọ, đơn vị nhận được lệnh hành quân từ ngày 9, ngày 10 đến nơi và ngày 11 bắt đầu dựng lều bạt, vận động, giúp dân di dời đến nơi an toàn. Mấy hôm dầm mưa, chịu lũ, ăn ở tạm bợ, đã có nhiều người dân bị ốm, Quân y đã khám, cấp thuốc cho 46 lượt người. Trong khu lều bạt tại sân vận động Nà Bai, cụ Hà Thị Khuyến, 70 tuổi, dân tộc Thái, vừa ốm dậy, kể: Mấy hôm trước mưa, lũ, cụ bị đau đầu, đau ngực. Khi nhà bị đổ, cụ vẫn mê man, không biết gì. Ðược con cháu đưa lên đây, được bác sĩ bộ đội khám, cho thuốc. Giờ đã ngồi dậy, đi lại được.

Chị Hà Thị Minh, 26 tuổi, dân tộc Thái, vừa đi lĩnh quần áo về. Ngôi nhà của chị ở bản Niên bị đất lở vùi lấp, cây gỗ cũng chẳng còn, đồ đạc mất hết. Gia đình đã được cứu trợ khẩn cấp gạo, chăn màn, quần áo. Ngày 15, tỉnh Sơn La có cuộc họp tại Mộc Châu đẩy nhanh khắc phục hậu quả lũ lụt. Tùy theo mức độ thiệt hại, các gia đình sẽ được hỗ trợ theo các mức tương ứng.

Trên đường trở về, chúng tôi gặp một đoàn thầy trò Trường THCS Chiềng Yên đang về trường. Các thầy cô giáo đã quyên góp được bốn bao tải quần áo, đưa vào giúp các em học sinh bị mưa lũ. Vừa leo dốc, các em vừa hát theo bắt nhịp của thầy Hiệu trưởng. Ngày 15-10, Trường Chiềng Yên mở lại.