Từ khá lâu nay, chúng tôi biết được rằng một người có tên là Lại Thanh T đã “sáng lập” và điều hành một kênh trên mạng xã hội có tên “Animal (…), và hiện giờ kênh của anh ta đứng tốp đầu trong các kênh làm video về khỉ không chỉ ở Việt Nam mà còn trên toàn thế giới, với hơn 19,3 triệu người theo dõi và khoảng 4,8 tỷ lượt xem. “Đại bản doanh” của T với vài chục nhân viên, và số tài sản không nhỏ tại xã Hợp L, tỉnh Phú Thọ. Để nắm thông tin, chúng tôi đã tiếp xúc với người ruột thịt, người nhà, những người đã vài năm trực tiếp chăm sóc khỉ, quay và dựng video về khỉ cho T. Và, sau “năm tao bảy tuyết”, T đã đồng ý gặp chúng tôi tại quán cà-phê ở đối diện Sân vận động quốc gia Mỹ Đình, Hà Nội. Anh ta đi một chiếc “Mẹc” (Mercedes) láng coóng màu trắng tới gặp “đối tác”.
Phóng viên Báo Nhân Dân đã chính thức có hai cuộc gặp gỡ với lãnh đạo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tại Hà Nội; và Chi Cục trưởng Kiểm lâm (cùng cán bộ liên quan) tỉnh Phú Thọ để cung cấp tư liệu, video với nhiều dấu hiệu vi phạm. Lực lượng công an và kiểm lâm tỉnh Phú Thọ, ngày 14/4/2026 đã tiến hành kiểm tra, phát hiện việc nuôi khỉ tại nhà T như nguồn tin của nhà báo.
------
Trao đổi với chúng tôi, Phó Chi Cục trưởng Kiểm lâm tỉnh Phú Thọ, người trực tiếp đi xử lý vụ việc, cho biết: Qua kiểm tra, lực lượng chức năng đã phát hiện và lập biên bản vi phạm hành chính đối với việc nuôi giữ trái phép một cá thể khỉ vàng thuộc nhóm IIB. Cơ quan kiểm lâm đã có quyết định bàn giao “diễn viên khỉ nhí” đến chăm sóc tại một trung tâm cứu hộ ở Hà Nội, trước khi thả về tự nhiên. Đối tượng Lại Thanh T khai nhận hành vi nuôi động vật hoang dã để sản xuất video, đăng tải trên nền tảng YouTube, bắt đầu từ thời gian dịch Covid-19 hoành hành (tức là đã 5-6 năm qua).
Người tự tin thừa nhận kênh của mình “to nhất thế giới”
Trước hết, cũng với sự tinh vi chúng tôi thường gặp ở các chủ kênh trên cả Việt Nam, liên quan đến việc sử dụng khỉ nhỏ làm video, Lại Thanh T che giấu rất kỹ địa chỉ, hành tung của mình và đàn khỉ. Theo dõi kênh với hơn 19 triệu người đăng ký, nhưng rất khó để chúng tôi thấy dấu hiệu nào của việc đó là một kênh… làm ở Việt Nam. Càng không thể nào biết họ quay ở đâu, đại bản doanh của họ ở tỉnh, thành, xã, phường nào. Hay họ ở Hoa Kỳ như cách họ vẫn đăng ký “địa chỉ” trên nền tảng YouTube?
Kênh được đăng ký ở “Hoa Kỳ”, nhưng chúng tôi đã tìm ra: cả nhà T lẫn tổ hợp sản xuất video khỉ của T chỉ cách trung tâm Hà Nội hơn 1 giờ lái xe.
Kênh được đăng ký ở “Hoa Kỳ”, nhưng chúng tôi đã tìm ra: cả nhà T lẫn tổ hợp sản xuất video khỉ của T chỉ cách trung tâm Hà Nội hơn 1 giờ lái xe.
Dần dà, những triền đồi thấp với cây cỏ tế (thuộc họ dương xỉ) hiện lên trong quá nhiều video về khỉ nhỏ của T, khiến chúng tôi nghĩ tới sinh cảnh đặc trưng của vùng trung du phía bắc nước ta (nơi phổ biến nhất của cỏ tế), ví như tỉnh Phú Thọ.
Cách làm của T mở ra một lối ẩn mình rất đáng suy ngẫm cho “giới” làm kênh về khỉ (với nhiều dấu hiệu khả nghi về tính hợp pháp): tất cả quy trình được thực hiện trong studio (trong nhà), với các đạo cụ được thiết kế kịch tính, màu mè, độc lạ, "rất Tây". Các bạn khỉ bé xíu thì cứ diễn như trên… “sản phẩm của trí tuệ nhân tạo”. Hầu như không một gương mặt “đạo diễn” hay diễn viên, hay bối cảnh nào có thể khiến người ta “định vị” được điều gì về kênh và chủ kênh.
Các cá thể khỉ baby xuất hiện trên kênh được coi là của Lại Thanh T và nhóm. Quá nhiều “thế hệ” khỉ nhỏ đã bị săn bắt, buôn bán, “cầm tù”, “ép làm nô lệ” phục vụ mô hình kiếm tiền “khủng” này. Những triền đồi với cây cỏ tế đặc trưng (như trong một số ảnh ở dưới) đã góp phần giúp chúng tôi định vị ra vùng hoạt động của kênh này: tỉnh Phú Thọ.
Mọi việc bắt đầu từ khi chúng tôi vào Tây Nguyên, khi tới Thành phố Hồ Chí Minh, khi lên Tuyên Quang gặp các “chủ kênh” khét tiếng trong việc khai thác hình ảnh khỉ baby để “bán video” trên mạng xã hội, thấy họ đều kể về một “chủ kênh” rất đáng nể, rất tầm cỡ. “Hình như là ở Phú Thọ”.
Không quá khó khăn để chúng tôi tìm ra khu “biệt phủ” nhốt khỉ và sản xuất video của T, ở vùng bán sơn địa ấy, bởi các hoạt động trên mạng xã hội của các đối tượng luôn để lại dấu vết. Đặc biệt, khi gặp một “chuyên gia nuôi khỉ” ở Phú Thọ rồi, vẫn chưa có gì đảm bảo anh ta chính là nhân vật “trùm” kênh khỉ nổi tiếng thành đạt trong giới, chúng tôi chỉ còn cách nhận ra anh ta với cánh tay có các nốt ruồi đặc trưng - khi xuất hiện cùng đàn khỉ baby trên YouTube, nhân vật chỉ thò tay vào, không có mặt hay lời nói - với bàn tay của người đang ngồi đối diện với nhóm phóng viên (khi nhập vai người đi học mở “kênh khỉ”).
T tại cuộc gặp với phóng viên. (Ảnh: Phóng viên)
Bàn tay với những nốt ruồi đặc trưng của Lại Thanh T trên kênh YouTube và...
...bàn tay của người gặp chúng tôi ở Hà Nội có nhiều đặc điểm trùng khít. (Ảnh: Phóng viên)
Mở đầu cuộc gặp, T nói: anh ta không học về lĩnh vực huấn luyện động vật (quay video và đăng tải) nói chung và về kĩ năng dạy khỉ nhỏ nói riêng từ ai cả. Bí quyết là dạy động vật là cần: đề cao tính kỷ luật, kiên trì lặp đi lặp lại các hành động mình cần huấn luyện… là sẽ được. T thừa nhận, anh ta lập kênh Animal (…) khoảng từ năm 2021 và hiện kênh này đã đạt con số hơn 19 triệu người theo dõi.
T cho hay anh ta đã có khoảng 10 năm làm việc các nội dung liên quan đến YouTube. Bình thản đỗ chiếc xe Suv của hãng “Mẹc” màu trắng đắt đỏ, T bước vào quán với vẻ đĩnh đạc.
T khá thận trọng, tự nhận mình là một người “thẳng tính”, “xấu tính” nhưng cũng rất “hướng nội”, nên cánh phóng viên nhập vai nhiều lần liên lạc vẫn bị từ chối gặp gỡ. Dường như đó cũng là lý do mà sau khi tiếp chúng tôi ở Hà Nội, dù “các đàn em” đề xuất hàng chục lần là lên thăm khu “điền trang thái ấp” của anh ở Phú Thọ, T vẫn chưa một lần đồng ý.
Chắc chắn nhiều nhà truyền thông, báo chí ở Việt Nam cũng phải bất ngờ, khi T thừa nhận và bạn có thể kiểm chứng lời T rất dễ dàng, rằng: anh ta khai thác tối đa lợi nhuận trên YouTube bằng cách tạo các kênh khác nhau, hướng tới nhiều quốc gia có đông “người hâm mộ”, với ngôn ngữ của chính các “thượng đế” này. Cụ thể, sê-ri kênh của T, gồm các kênh sử dụng các thứ tiếng: tiếng Anh, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Indonesia, tiếng Bồ Đào Nha và cả kênh cho người đến từ… Ấn Độ. T cho hay: "Thì mình cứ triển khai lồng tiếng theo từng quốc gia rồi mình đẩy lên thôi, không phải là quá khó, nếu có nhân sự và có… tiền".
T tự tin kể, anh ta đã vào cuộc làm YouTube trong thời kỳ các video về khỉ con chưa hề “bùng nổ” trên mạng xã hội. Và bây giờ, anh ta đang sở hữu kênh làm video về khỉ “to nhất thế giới” (ý là có lượng người đăng ký và người xem nhiều nhất).
Thử gõ trên Google hỏi kênh nào về động vật và thiên nhiên hoang dã phổ biến và có đông đảo người theo dõi nhất trên toàn thế giới; thì kết quả là: National Geographic với khoảng 25,9 triệu người theo dõi và kênh nhánh của họ chuyên về động vật là Nat Geo Animals với hơn 6 triệu người theo dõi. Kênh BBC Earth cũng hơn 14 triệu người theo dõi. Chúng tôi mở kênh “Animal…” của Lại Thanh T ra, thì số lượng đăng ký theo dõi đã hơn 19,3 triệu người.
Nhưng kênh National Geographic và BBC Earth là kênh của các hãng truyền thông lớn, và chủ đề của họ rất đa dạng về các chủng loài nói chung và mang tính khoa học, họ đã xây dựng nên một “đế chế" trong nhiều năm qua với kinh phí đầu tư rất “khủng”. Còn về phía T, anh ta là một gã trai xuất thân vất vả ở vùng quê nghèo tỉnh Phú Thọ, nhân viên gồm nhiều thợ nhôm kính, shipper và công nhân khu công nghiệp “đổi nghề” (như T tiết lộ), thì "thành tích" như vậy quả là rất … bất ngờ.
Thế nên mới có chuyện: bên cạnh việc thượng tôn luật pháp, Chủ tịch Uỷ ban Nhân dân xã sở tại, khi trò chuyện với chúng tôi về việc lực lượng công an và kiểm lâm tới nhà “tịch thu” khỉ và xử lý dấu hiệu vi phạm của Lại Thanh T, đã không ngần ngại tỏ vẻ “khâm phục”… tài làm kênh của anh ta.
Bài đăng nói về việc chúc mừng kênh Animal (…) của Lại Thanh T đạt nút Kim cương trên YouTube.
Bài đăng nói về việc chúc mừng kênh Animal (…) của Lại Thanh T đạt nút Kim cương trên YouTube.
Khi chúng tôi “nhập vai” có mặt ở “tổ hợp” chăm sóc khỉ, huấn luyện khỉ và sản xuất video về khỉ của anh ta ở xã Hợp L, tỉnh Phú Thọ, nhìn số nhân viên “tấp nập” ra vào, nhìn cơ ngơi khang trang bề thế, thì mới càng hiểu thêm về những lời tâm sự của T khi gặp gỡ chúng tôi rằng: Nghề làm kênh về khỉ phát tài phát lộc lắm. Người nhà T cũng hồn nhiên tiết lộ đủ cả.
Chiếc xe thời thượng mà T lái đến chỗ hẹn, trò chuyện với chúng tôi tại Hà Nội. (Ảnh:Phóng viên)
Cũng là chiếc xe chúng tôi thấy khi tiếp cận “tổ hợp” sản xuất video về khỉ con ở xã Hợp L, tỉnh Phú Thọ. (Ảnh: Phóng viên)
Dấu hiệu về việc “rửa nguồn” các cá thể khỉ sơ sinh bị mua bán bất hợp pháp
Khi chúng tôi bày tỏ sự “khâm phục” tài làm kênh video của T, anh ta chỉ nói ngắn gọn: kênh của anh ta quả là có “to nhất thế giới” về khỉ thật.
T nói, các cá thể khỉ anh ta nuôi “cũng có giấy tờ đầy đủ hết”, “vì anh em lo (hợp thức hóa thủ tục) được” nên chuyện làm YouTube về các con khỉ nhỏ xíu, với anh ta cũng không phải là một chuyện nhạy cảm để rồi phải lo lắng quá. Giấy tờ xác định nguồn gốc của các cá thể kỷ mà T cùng cộng sự đang nuôi để huấn luyện quay video, theo anh ta, thật ra là thứ đã “xin” được từ những năm trước. Có một “ông anh” xin được giấy phép nuôi nhốt một số cá thể khỉ vốn thuộc Khu du lịch KX - Suối T quanh dãy núi Ba Vì. Những giấy tờ này được T giữ ở nhà “cũng như kiểu là hình thức thôi”, như T thừa nhận, nhiều cộng sự của T cũng cho biết như vậy.
Chúng tôi tìm hiểu, thì quả là khu vực KX- Suối T kể trên, đã từng được báo chí mô tả là có nuôi nhốt khỉ cho du khách ngắm nghía thật sự, nhưng khu du lịch này có quyền “chuyển giao” khỉ cho T hay không, và T có quyền đem những con khỉ đó ra huấn luyện phục vụ việc quay và đăng tải video kiếm tiền trên mạng xã hội hay không thì cần xác minh làm rõ. Đặc biệt, tờ giấy về các con khỉ rất già nua đó có đủ để “bao thầu, bảo kê” (hợp thức hoá) cho rất nhiều thế hệ các cá thể khỉ sơ sinh mà T đã mua về để nuôi gần đây không? … thì hãy để các nhà quản lý trả lời.
Tờ giấy về các con khỉ rất già nua đó có đủ để “bao thầu, bảo kê” (hợp thức hóa) cho rất nhiều thế hệ các cá thể khỉ sơ sinh mà T đã mua về để nuôi gần đây không??? Câu trả lời đã rõ ràng là “Không”, khi mà cơ quan chức năng ập vào kiểm tra, “diễn viên khỉ” do T nuôi nhốt đã bị coi là trái phép và bị tịch thu đem đi cứu hộ!
T tiết lộ, các mô hình đầu tư quay video về khỉ con để “bán” trên mạng xã hội của anh ta đều là thực hiện trong studio. Tức là tập trung quay trong nhà, trong phòng, để con khỉ nhỏ xíu “biểu diễn”, chứ không mang ra ngoài đường, ngoài xóm, trên đồi trên rừng. Phòng studio của nhóm T khá rộng, nằm trong một khu tổ hợp quy mô lớn. Số nhân viên khoảng vài chục người. Nhân viên của T được chia ra làm nhiều nhóm khác nhau với các nhiệm vụ riêng: nhóm đạo cụ, nhóm quay phim, nhóm viết kịch bản - nội dung, một nhóm chuyên sâu về dựng phim…
Bí quyết nữa là việc huấn luyện khỉ nhỏ để làm video phát trên các nền tảng mạng xã hội với các niềm tự hào “hàng đầu thế giới” kia, cần làm theo “phong cách 1:1”, tức là 1 người phụ trách một khỉ baby trong một căn phòng trống. Điều này sẽ khiến con khỉ bớt xao nhãng, dễ học, dễ tập trung tiếp thu hơn.
T tiết lộ, các mô hình đầu tư quay video về khỉ con để “bán” trên mạng xã hội của anh ta đều là thực hiện trong studio.
T tiết lộ, các mô hình đầu tư quay video về khỉ con để “bán” trên mạng xã hội của anh ta đều là thực hiện trong studio.
Tại thời điểm nói chuyện với nhóm điều tra, T cho hay anh ta có “khoảng tầm bốn năm con khỉ”. Thời gian anh ta sử dụng một con khỉ chỉ dưới 2 năm, sau đó anh ta mang đi “cho mọi người”, “ai thích nuôi thì tôi cho thôi”.
Đột ngột, T mở điện thoại, cho chúng tôi xem một video cực kỳ “ám ảnh” về một phone-farm (khu vực rộng lớn chứa vô số cái điện thoại, máy tính bảng) với mã lệnh dùng để tăng số lượng tài khoản đăng ký và số lượt người xem kênh (có thể gọi đó là view “ảo”). Chúng tôi vờ tỏ ra ngạc nhiên và hỏi thêm, T tỉnh đòn mỉm cười “Thì cứ biết thế đã!”.
Nỗi lo của khỉ mẹ khi phải bảo vệ đàn con của mình, nhất là khi ngày càng có nhiều các toán thợ săn máu lạnh cũng như nạn “trả giá cao” để bằng mọi giá mua được khỉ sơ sinh về huấn luyện “bán video”. (Ảnh: Thanh Trúc và Phóng viên)
Nghe diễn thuyết về phương pháp nuôi khỉ bằng sữa ngoại nhập
Nguồn gốc của những con khỉ nhỏ bị “bắt cóc” từ rừng này, theo T nói là “toàn bộ (từ) miền trong (ý là miền trung và miền nam nước ta) ra hết”; “nhiều bạn khỉ nhỏ mà họ gửi ra đến nơi tưởng chết luôn rồi, nhưng rồi, bọn tôi vẫn cứu được mà”. Điều này càng cho thấy quá trình gửi các cá thể khỉ sơ sinh do thợ săn mang từ rừng về, vượt cả nghìn rồi nghìn rưỡi kilomet từ “miền trong” ra miền bắc là một khoảng thời gian “thừa sống thiếu chết”, với những ký ức kinh hoàng của các con vật sơ sinh tội nghiệp. Và không còn nghi ngờ gì nữa, khỉ của T có nguồn gốc từ thợ săn, khỉ bị buôn bán phi pháp.
Quá trình gửi các cá thể khỉ sơ sinh do thợ săn mang từ rừng về, vượt cả nghìn rồi nghìn rưởi kilomet từ “miền trong” ra miền bắc là một khoảng thời gian “thừa sống thiếu chết”, với những ký ức kinh hoàng của các con vật sơ sinh tội nghiệp.
Có lẽ đọc được suy nghĩ trên trong chúng tôi, những người đang vào vai học nghề chăm sóc khỉ, Lại Thanh T bèn trấn an rằng, khỉ của T dù nhỏ hay lớn đều được T và nhân viên cho uống sữa ngoại nhập đắt đỏ. “Phải là sữa Mej (…)… nhập khẩu từ Nhật, là sữa bột được nén thành dạng thanh, viên dùng cho trẻ nhỏ trong các gia đình khá giả. Mua về, nhất định phải pha nước nóng khoảng 70 độ C rồi để nguội cẩn thận rồi mới cho khỉ con uống từ từ, nhẹ nhàng. Trước đó, cần tráng dụng cụ pha sữa bằng nước nóng, khử trùng, tiệt trùng cẩn thận”, T cặn kẽ. “Chứ không phải là mua sữa linh tinh cho nó uống đâu”, giọng anh ta trở nên hùng hồn.
Thứ nhất: theo T nói thì loại sữa Mej (…) kể trên thân thiện với hệ tiêu hóa của “người dùng” (ở đây là các cô cậu khỉ nhỏ) hơn các loại sữa khác. Thứ hai, theo T nghĩ, loại sữa của Nhật Bản kể trên có chứa nhiều DHA, nó gần giống với sữa mẹ nhất. Từ đó, bên cạnh việc làm con khỉ có sức khoẻ tốt, còn làm cho chúng trở nên thông minh hơn.
Khu “biệt phủ” mà tổ hợp sản xuất video về khỉ nhỏ của Lại Thanh T hoạt động, khi chúng tôi “hoá trang” tìm hiểu. Trong lần đầu chúng tôi giả đò là người hâm mộ ghé thăm “các bạn khỉ”, người này đã quyết liệt từ chối việc hỏi han, tiếp cận (ảnh cắt từ video quay lén).
Khu sản xuất các nội dung media về khỉ của T ở biệt lập tại một vùng đồi.
Khu sản xuất các nội dung media về khỉ của T ở biệt lập tại một vùng đồi.
“Đội bảo vệ động vật hoang dã thế giới”, “nó bắt ngay”!
T rỉ tai chúng tôi: "Cán bộ ở địa phương biết em nuôi khỉ, họ bảo cứ chăm sóc khỉ cho tốt là được". T nói thẳng, anh ta không lo bị cán bộ địa phương tịch thu khỉ và bị phạt vì nuôi khỉ không phép. Mà lo nhất là “đội bảo vệ động vật hoang dã thế giới” (ý nói các tổ chức bảo vệ môi trường), vì nếu biết là “nó về nó bắt ngay”.
Cán bộ ở địa phương biết em nuôi khỉ, họ bảo cứ chăm sóc khỉ cho tốt là được
Trong quá trình tìm hiểu về Lại Thanh T và tổ hợp nuôi, huấn luyện và sản xuất video về khỉ con của T ở tỉnh Phú Thọ, chúng tôi tiếp xúc với một số người thân ruột thịt, từng vài năm làm công việc trên với T, với nhiều thông tin “giật mình”. Anh trai ruột của T là S, hơn T 4 tuổi, đang quản lý một trang trại nuôi lợn rừng, dúi, don và nhím ở ngay gần nhà T. Theo S, bố mẹ S sinh được 4 anh chị em.
Trước khi sáp nhập xã trong mô hình chính quyền hai cấp, chị gái của S và T từng làm lãnh đạo chủ chốt một thị trấn trong khu vực. Chồng của chị này cũng từng làm trong nhóm quay video về khỉ với Lại Thanh T và kiếm được kha khá tiền (theo S là tận “hơn 1 tỷ đồng”) rồi ra mở kênh riêng, nhưng không mấy thành công. Anh này giờ sang làm lái xe taxi cho hãng xe điện trên địa bàn.
Theo S, T vốn học ngành quản trị kinh doanh, sau khi lấy vợ có học thêm ngành kế toán. Hai vợ chồng có thời gian vào phía nam làm một số nghề liên quan đến tiếp thị, chăn nuôi.
Sau đó, ở “mảnh đất phương nam” T có quen với một người tên là Ch, người này chuyên nghề làm các video làm đẹp đăng tải trên YouTube để kiếm tiền. T đã học nghề “làm kênh” từ đó.
Từ năm 2016, T đã hào hứng làm các kênh video cho trẻ em, với các hình nộm Pikachu nhảy nhót tưng bừng. Từ năm 2019, không mấy “rộn ràng” từ kết quả làm ăn trên mạng xã hội với hình nộm Pikachu, T nhảy sang xúc tiến làm kênh về những cá thể khỉ nhỏ “diễn trò”.
Bộ sưu tập "hoành tráng" những thành tích đem lại thu nhập "khủng" từ nền tảng mạng xã hội YouTube của Lại Thanh T và cộng sự. (Ảnh: TL)
Bộ sưu tập "hoành tráng" những thành tích đem lại thu nhập "khủng" từ nền tảng mạng xã hội YouTube của Lại Thanh T và cộng sự. (Ảnh: TL)
T tính chuyện làm ăn to. Anh ta đầu tư mua khỉ nhỏ về, thuê cả một nghệ sĩ xiếc khỉ danh tiếng, đem theo cả xe ô tô chất nhiều đạo cụ về tổ chức cho lũ khỉ đạp xe, giã gạo, nhảy nhót vui nhộn từ sáng đến tối để T… quay video. Họ thuê cả những chuyên gia riêng để huấn luyện khỉ nhỏ. Một trong số đó có bà Lệ X (và con dâu bà ta), nhà ở gần khu vực Sân bay Nội Bài.
Các “cô nuôi dạy khỉ” mang khỉ đi, họ có bí quyết đào tạo để lũ khỉ con biết đi bằng hai chân, biết làm các công việc càng giống người càng tốt. Giá cho một khóa huấn luyện này lên tới vài chục triệu đồng. Nhóm Phóng viên đã tới nhà, tiếp xúc với bà Lệ X và con dâu bà để kiểm chứng.
Một bài đăng tuyển nhân sự trên Facebook “HT Me…” kèm số điện thoại của T., với mức lương lên tới 20 triệu đồng. Đây là dấu hiệu cho thấy rõ hơn tính quy mô và chuyên nghiệp của tổ hợp này. Đây cũng là số điện thoại mà T đã liên lạc “làm việc”, rồi gặp gỡ chúng tôi.
Một bài đăng tuyển nhân sự trên Facebook “HT Me…” kèm số điện thoại của T., với mức lương lên tới 20 triệu đồng. Đây là dấu hiệu cho thấy rõ hơn tính quy mô và chuyên nghiệp của tổ hợp này. Đây cũng là số điện thoại mà T đã liên lạc “làm việc”, rồi gặp gỡ chúng tôi.
Vốn sắc sảo lại có tư duy thức thời làm ăn to, nên T nhanh chóng nhận ra: các nghệ sĩ xiếc huấn luyện khỉ “đánh đập” chúng rất đau đớn, hầu hết nhiều trường hợp, cổ các cá thể khỉ luôn có sợi dây xích và chúng lấm lét sợ hãi, điều này khiến “view ngoại” (người xem nước ngoài) vốn rất tinh tế và cầu toàn trong các nguyên tắc vệ phúc lợi động vật sẽ phát hiện ra hoặc nghi ngờ ngay. Thế thì họ sẽ sớm “rời kênh” thôi.
Bởi vậy, T đoạn tuyệt với các nghệ sĩ và các khóa huấn luyện có yếu tố “quá khắc nghiệt” của những chuyên gia trên. Anh ta mua khỉ, rồi tự tay huấn luyện. Dần dà, kênh của T “lên” đến tầm “to nhất thế giới” như lâu nay.
Mời đông đảo thành viên trong gia đình lớn đi “làm kênh về khỉ”
S (anh trai ruột của Lại Thanh T) tự hào khoe, anh ta có nghề mộc, có xưởng mộc làm ăn khá phát đạt. Từng đi làm công trình ở khắp nhiều tỉnh miền bắc, như Quảng Ninh, Hải Phòng, Bắc Giang… Hồi đầu, T vẫn chủ trương đưa khỉ ra thiên nhiên để quay video. Thế nên khi hợp tác với em trai “làm kênh” thì S và vợ (tên là Ng) được phân công mỗi người dẫn một con khỉ đi quay video khắp nơi.
Họ làm cả những mô hình ngôi nhà nhỏ cho khỉ trên đỉnh đồi cao để lên đó quay như một phim trường. Mỗi ngày, mỗi người phải nghĩ ra một ý tưởng để quay video, dàn dựng, đăng tải nhằm nuôi kênh. Vợ S vốn làm việc trong lực lượng vũ trang, nay “về” làm với chồng.
Ng vốn sắc sảo, có kiến thức khá tốt về mạng xã hội, giờ đây vẫn khá "hot" khi livestream về trang trại nuôi động vật như lợn rừng, nhím, dúi, nhằm bán hàng đi khắp cả nước. Nên, Ng tâm sự, với việc nghĩ ý tưởng và quay video về khỉ baby, am hiểu tập tính của từng con khỉ, Ng “làm ngon”.
S phát huy tay nghề làm mộc, được em trai cắt cử chuyên nghề chế tạo các đạo cụ để quay video cho lũ khỉ. Những đồ nội thất trong khu nhà rộng lớn, làm phim trường (studio) kín đáo đều do một tay S thiết kế. S chế những chiếc ô tô, máy kéo, nhà cửa, bếp núc, các “không gian” rất con người (dù nhỏ bé để phù hợp với vóc dáng của khỉ baby) để cho các cá thể khỉ “biểu diễn”. Để kiểm chứng lời kể của S, chúng tôi trò chuyện với T, nội dung rất trùng khít thật. Xem các video đã “nổi danh thiên hạ” của đàn khỉ nhà T, các mô hình đó cũng hiện lên quả là khá “nghệ thuật” ở góc độ chế tác đồ nội thất mini.
S (anh trai ruột của Lại Thanh T) và...
...vợ S (tên là Ng) được phân công mỗi người dẫn một con khỉ đi quay video khắp nơi.
Theo S (chủ kênh Lại Thanh T cũng kể như thế), “tổ hợp” của T hiện có hàng chục người, chủ yếu là lực lượng lao động trẻ ở địa phương, gồm thợ nhôm kính, công nhân khu công nghiệp và shipper “đã đổi nghề”... Vào làm các công đoạn của “kênh về khỉ” họ đều có thu nhập “trên dưới 10 triệu đồng/tháng” (còn theo bài đăng về việc tuyển nhân sự của T thì lương lên tới 20 triệu đồng). Con trai S, khi còn học cấp 3, cứ mùa hè là qua chỗ chú T, để quay và dựng video về khỉ cho chú. Giờ cháu đang học Đại học ở Hà Nội. Chúng tôi đã trực tiếp trò chuyện với cháu về nội dung này.
Riêng người chăm sóc khỉ, đã có tới 2-3 nhân công, hiện tại, T đang nuôi 5-6 con khỉ nhỏ.
Người hâm mộ nước ngoài đến xin… cái áo mà “ngôi sao khỉ” đã mặc
Theo S, cơ quan chức năng đã từng kiểm tra khu nhốt khỉ của T và…(đoạn nhạy cảm chúng tôi không đăng tải). T rất thận trọng vì sợ bị xử lý về các vấn đề liên quan tới nguồn gốc và hành vi sử dụng động vật hoang dã để kiếm tiền trên mạng xã hội. Từ sau khi kênh YouTube của T phát triển, nổi tiếng thì không chỉ có nhiều người trong nước để ý đến T; mà còn có rất nhiều fan (người hâm mộ) nước ngoài cũng đến “bày tỏ tình cảm” nữa. Bởi vì, như đã mô tả, kênh của T chủ yếu “kiếm tiền” từ lượt xem là các tài khoản nước ngoài.
Không chỉ với kênh “hàng đầu nhất thế giới” của Lại Thanh T mà nhiều kênh khác, như kênh của đối tượng tên S ở Đắk Lắk cũng khoe cá thể khỉ “nổi tiếng” của anh ta vinh dự tiếp đón người hâm mộ tới từ nước Nhật tới thăm và ôm ấp. (Ảnh: TL)
Không chỉ với kênh “hàng đầu nhất thế giới” của Lại Thanh T mà nhiều kênh khác, như kênh của đối tượng tên S ở Đắk Lắk cũng khoe cá thể khỉ “nổi tiếng” của anh ta vinh dự tiếp đón người hâm mộ tới từ nước Nhật tới thăm và ôm ấp. (Ảnh: TL)
S kể: có nhiều người nước ngoài “họ ủng hộ, like (thích), share (chia sẻ)” rồi thì “fan từ nước ngoài sang tận xã Hợp L của tỉnh Phú Thọ này để “xin cái áo mà con khỉ nổi tiếng vẫn mặc mỗi khi lên hình”. Rồi chụp ảnh chung làm kỷ niệm rất tưng bừng.
Khỉ bị bắt bởi thợ săn, chắc chắn không thể được “cấp phép” nuôi và quay video
Ông Tilo Nadler, một Tiến sĩ người Đức có hơn 30 năm liên tục lăn lộn cống hiến, bảo vệ các loài linh trưởng ở Việt Nam, đã vinh dự nhận Bằng khen của Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Huân chương Lao động hạng Ba. Ông cũng là người sáng lập và có hơn 25 năm điều hành “Trung tâm Cứu hộ linh trưởng nguy cấp Cúc Phương”. Phản hồi về loạt bài về các “trại tù binh khỉ” trên Báo Nhân Dân, ông Tilo, nói:
Tiến sĩ Tilo Nadler. (Ảnh: TH)
Tiến sĩ Tilo Nadler. (Ảnh: TH)
Các loài khỉ có phân bố tự nhiên tại Việt Nam đều là loài thuộc Nhóm IIB, Danh mục động vật rừng, thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm ban hành kèm theo Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT và Phụ lục II Công ước về buôn bán quốc tế động, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES).
Hiện nay theo quy định mới của Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT, việc nuôi dưới 02 cá thể động vật thuộc lớp thú - trừ loài ăn thịt thuộc Phụ lục II CITES - không vì mục đích thương mại vẫn phải đảm bảo nguồn gốc hợp pháp, thông báo với cơ quan chức năng khi đưa ĐVHD về nuôi, mở sổ theo dõi, đảm bảo tuân thủ pháp luật thú y, môi trường.
Các trường hợp nuôi khỉ nhỏ mà loạt bài của Báo Nhân Dân đề cập, cần xác định cụ thể, nhiều khả năng hoạt động nuôi phục vụ mục đích “kiếm tiền” từ YouTube phải thực hiện đăng ký mã số cơ sở nuôi theo quy định. Cơ quan có thẩm quyền cấp mã số cơ sở nuôi với các “tổ hợp” nuôi khỉ trên chính là cơ quan kiểm lâm cấp tỉnh (Chi Cục Kiểm lâm). Chúng tôi tin rằng, với khỉ bị bắt từ rừng bởi thợ săn, khỉ bị buôn lậu, thì “nguồn gốc” của chúng (như các bài viết trên Báo Nhân Dân mô tả, từ lời thú nhận của các đối tượng), không thể nào đủ để được cấp phép với “mã số cơ sở nuôi”. Giả dụ, nếu có đơn vị nào cấp phép cho các đối tượng này, chắc chắn cũng là… cần phải xem xét lại, nếu không nói là có dấu hiệu làm sai.
Đàn khỉ nhỏ bị nuôi nhốt trong điều kiện tồi tàn trong quá trình được huấn luyện rồi đi “diễn trò” kiếm tiền cho con người mà chúng tôi tiếp xúc để tìm hiểu tại Hà Nội, Thành phố Chí Minh và Đồng Tháp. (Ảnh: Phóng viên)
Cơ quan chức năng kiểm tra cơ sở nuôi nhốt khỉ và tổ chức quay video về khỉ của Lại Thanh T. (Ảnh: MH)
Cơ quan chức năng kiểm tra cơ sở nuôi nhốt khỉ và tổ chức quay video về khỉ của Lại Thanh T. (Ảnh: MH)
Cơ quan chức năng kiểm tra cơ sở nuôi nhốt khỉ và tổ chức quay video về khỉ của Lại Thanh T. (Ảnh: MH)
Cơ quan chức năng kiểm tra cơ sở nuôi nhốt khỉ và tổ chức quay video về khỉ của Lại Thanh T. (Ảnh: MH)
Tư liệu, video liên quan tới hoạt động nuôi nhốt, huấn luyện, làm video về khỉ nhỏ của Lại Thanh T được chúng tôi trực tiếp gửi tới các lãnh đạo Chi Cục Kiểm lâm tỉnh Phú Thọ vào đầu tháng 4/2026, tại trụ sở của đơn vị này. Khoảng một tuần sau, tại Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), tư liệu trên cũng được chúng tôi gửi tới đồng chí Phó Cục trưởng Hà Hải Bình và các cán bộ của Đội Đặc nhiệm, Cơ quan Quản lý CITES Việt Nam. (Ảnh: Phóng viên)
Tư liệu, video liên quan tới hoạt động nuôi nhốt, huấn luyện, làm video về khỉ nhỏ của Lại Thanh T được chúng tôi trực tiếp gửi tới các lãnh đạo Chi Cục Kiểm lâm tỉnh Phú Thọ vào đầu tháng 4/2026, tại trụ sở của đơn vị này. Khoảng một tuần sau, tại Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), tư liệu trên cũng được chúng tôi gửi tới đồng chí Phó Cục trưởng Hà Hải Bình và các cán bộ của Đội Đặc nhiệm, Cơ quan Quản lý CITES Việt Nam. (Ảnh: Phóng viên)
Cơ quan công an làm thủ tục cứu hộ, trả các “diễn viên khỉ bất đắc dĩ” về rừng, sau thời gian bị một chủ kênh YouTube lạm dụng, sản xuất video, đăng tải trên mạng xã hội để kiếm tiền. Đối tượng này tên S và đàn khỉ nhỏ anh ta đang nuôi, chúng tôi đã tiến hành tìm hiểu từ hơn 1 năm trước…
Cơ quan công an làm thủ tục cứu hộ, trả các “diễn viên khỉ bất đắc dĩ” về rừng, sau thời gian bị một chủ kênh YouTube lạm dụng, sản xuất video, đăng tải trên mạng xã hội để kiếm tiền. Đối tượng này tên S và đàn khỉ nhỏ anh ta đang nuôi, chúng tôi đã tiến hành tìm hiểu từ hơn 1 năm trước…
Cơ quan chức năng kiểm tra cơ sở nuôi nhốt khỉ và tổ chức quay video về khỉ của Lại Thanh T. (Ảnh: MH)
Cơ quan chức năng kiểm tra cơ sở nuôi nhốt khỉ và tổ chức quay video về khỉ của Lại Thanh T. (Ảnh: MH)
Cơ quan chức năng kiểm tra cơ sở nuôi nhốt khỉ và tổ chức quay video về khỉ của Lại Thanh T. (Ảnh: MH)
Cơ quan chức năng kiểm tra cơ sở nuôi nhốt khỉ và tổ chức quay video về khỉ của Lại Thanh T. (Ảnh: MH)
Cơ quan công an làm thủ tục cứu hộ, trả các “diễn viên khỉ bất đắc dĩ” về rừng, sau thời gian bị một chủ kênh YouTube lạm dụng, sản xuất video, đăng tải trên mạng xã hội để kiếm tiền. Đối tượng này tên S và đàn khỉ nhỏ anh ta đang nuôi, chúng tôi đã tiến hành tìm hiểu từ hơn 1 năm trước…
Cơ quan công an làm thủ tục cứu hộ, trả các “diễn viên khỉ bất đắc dĩ” về rừng, sau thời gian bị một chủ kênh YouTube lạm dụng, sản xuất video, đăng tải trên mạng xã hội để kiếm tiền. Đối tượng này tên S và đàn khỉ nhỏ anh ta đang nuôi, chúng tôi đã tiến hành tìm hiểu từ hơn 1 năm trước…
Tư liệu, video liên quan tới hoạt động nuôi nhốt, huấn luyện, làm video về khỉ nhỏ của Lại Thanh T được chúng tôi trực tiếp gửi tới các lãnh đạo Chi Cục Kiểm lâm tỉnh Phú Thọ vào đầu tháng 4/2026, tại trụ sở của đơn vị này. Khoảng một tuần sau, tại Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), tư liệu trên cũng được chúng tôi gửi tới đồng chí Phó Cục trưởng Hà Hải Bình và các cán bộ của Đội Đặc nhiệm, Cơ quan Quản lý CITES Việt Nam. (Ảnh: Phóng viên)
Tư liệu, video liên quan tới hoạt động nuôi nhốt, huấn luyện, làm video về khỉ nhỏ của Lại Thanh T được chúng tôi trực tiếp gửi tới các lãnh đạo Chi Cục Kiểm lâm tỉnh Phú Thọ vào đầu tháng 4/2026, tại trụ sở của đơn vị này. Khoảng một tuần sau, tại Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), tư liệu trên cũng được chúng tôi gửi tới đồng chí Phó Cục trưởng Hà Hải Bình và các cán bộ của Đội Đặc nhiệm, Cơ quan Quản lý CITES Việt Nam. (Ảnh: Phóng viên)
Sự thật lộ ra bằng máy chụp X-quang và khám lâm sàng của các chuyên gia
Giám đốc một Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã lớn hàng đầu Việt Nam đã tâm huyết cung cấp cho chúng tôi những văn bản “sốc” (gồm báo cáo chi tiết và bộ ảnh, xem hai ảnh dưới) về việc đàn khỉ tội nghiệp bị buộc phải đem đi cứu hộ khẩn cấp, sau khi bị đem ra “diễn trò” mua vui. Kết quả từ phim chụp X-quang và khám lâm sàng cho thấy nhiều cá thể khỉ có thể trạng gầy yếu, suy nhược cơ và rụng lông toàn thân; một số cá thể xương đã bị biến dạng do suy dinh dưỡng kéo dài.
Điều đặc biệt đáng lo ngại là tình trạng tâm lý: nhiều cá thể liên tục biểu hiện trạng thái hoảng loạn kèm theo “hành vi lặp đi lặp lại (rập khuôn), phản ánh mức độ căng thẳng và sợ hãi (hành vi phục tùng) rất cao” (theo ghi nhận trong một bản báo cáo được công bố sau đó).
Nhiều chuyên gia cho rằng nguyên nhân của tình trạng trên có thể do các cá thể khỉ bị đánh đập, bỏ đói, lạm dụng quá nhẫn tâm trong thời gian dài. Giám đốc Trung tâm cứu hộ kể trên cho biết, thực tế này khiến ông bị ám ảnh suốt đời, và từ bấy giờ, hễ nghĩ tới những người nuôi nhốt khỉ làm công cụ kiếm tiền là ông lại vô cùng đau lòng và phẫn nộ!
Phóng sự điều tra dài kỳ của Nhóm phóng viên Báo Nhân Dân
Ngày xuất bản: Tháng 4/2026
Chỉ đạo nội dung: Phan Thanh Phong - Nguyễn Ngọc Thanh
Trình bày: Ngọc Diệp
