Cách đây 80 năm, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh số 58 thành lập Bộ Nội vụ, trong đó có Nha Dân tộc thiểu số - tổ chức tiền thân của Bộ Dân tộc và Tôn giáo ngày nay.
Nha Dân tộc thiểu số có nhiệm vụ xem xét các vấn đề chính trị và hành chính thuộc về các dân tộc thiểu số và thắt chặt tình thân thiện giữa các dân tộc trong nước. Đây là dấu mốc đặc biệt quan trọng, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước đối với sự nghiệp đại đoàn kết các dân tộc.
Tại Tuyên Quang, cơ quan làm công tác dân tộc được thành lập từ năm 1966. Qua nhiều lần thay đổi, kiện toàn, đến năm 2005 thành lập Ban Dân tộc và Tôn giáo; đến năm 2008 đổi tên thành Ban Dân tộc và từ ngày 1/3/2025, Ban Dân tộc tiếp nhận chức năng quản lý nhà nước về công tác tôn giáo, đổi tên thành Sở Dân tộc và Tôn giáo.
Bước vào thời kỳ đổi mới từ năm 1986, Nhà nước đã ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư, hỗ trợ phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số thông qua nhiều chương trình, chính sách thiết thực.
Nổi bật đó là Chương trình 135 phát triển kinh tế-xã hội các xã đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa; các dự án xây dựng trung tâm cụm xã, định canh, định cư, xóa bỏ cây thuốc phiện; cùng với đó là các chính sách trợ cước, trợ giá, hỗ trợ phát triển giáo dục, y tế, tín dụng ưu đãi...
Những chương trình, dự án này đã góp phần thúc đẩy phát triển toàn diện vùng dân tộc và miền núi, từng bước cải thiện đời sống nhân dân, giảm nghèo bền vững, bảo đảm an sinh xã hội và đóng góp tích cực vào xây dựng nông thôn mới.
Chương trình 135 thực hiện từ năm 1998 đã góp phần làm thay đổi rõ rệt diện mạo vùng dân tộc và miền núi tỉnh Tuyên Quang. Đời sống vật chất, tinh thần và niềm tin của đồng bào đối với Đảng, Nhà nước được nâng lên, khối đại đoàn kết các dân tộc không ngừng được củng cố, đồng bào các dân tộc thiểu số ngày càng ấm no, hạnh phúc.
Tất cả các xã có điện lưới quốc gia; các thôn, bản đặc biệt khó khăn đã có đường ô-tô đến trung tâm; tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 4%/năm; hệ thống hạ tầng giao thông, thủy lợi, y tế được đầu tư đồng bộ đã giúp 45 xã (gồm 27 xã khu vực III và 18 xã khu vực II) thoát khỏi diện đặc biệt khó khăn.
Riêng năm 2025 cũng ghi dấu ấn đậm nét với chiến dịch Xóa nhà tạm, nhà dột nát; về đích trước 2 ngày so với kế hoạch, xóa xong 15.083 nhà tạm cho hộ nghèo và gia đình chính sách.
Ông Vi Văn Các, dân tộc Cao Lan ở thôn Hợp Hòa, xã Hàm Yên chia sẻ, được Nhà nước hỗ trợ 50 triệu đồng để xây dựng ngôi nhà mới, ước mơ an cư bấy lâu nay của gia đình đã trở thành hiện thực. Đây là động lực để gia đình ổn định cuộc sống, yên tâm phát triển kinh tế vươn lên thoát nghèo bền vững.
Giai đoạn 2021-2025, tỉnh đã đầu tư đồng bộ hạ tầng vùng đồng bào dân tộc thiểu số với 756 công trình giao thông, 60 công trình trường lớp học, 84 công trình thủy lợi, 35 công trình điện nông thôn, 125 nhà sinh hoạt cộng đồng, cùng nhiều công trình y tế, nước sinh hoạt, cầu và hạng mục phụ trợ.
Cùng với đó, chuyển đổi nghề cho 3.479 hộ và cấp nước sinh hoạt phân tán cho gần 37.000 hộ. Công tác bảo tồn văn hóa được quan tâm thông qua các lớp dạy tiếng dân tộc, dạy nghề dệt thổ cẩm của dân tộc Pà Thẻn và truyền dạy hát giao duyên truyền thống.
Tại xã Tân Trịnh, từ năm 2022, Dự án 6 về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch đã mang đến luồng sinh khí mới cho cộng đồng Pà Thẻn.
Nhiều hoạt động phục dựng được triển khai hiệu quả, trong đó nghề dệt thổ cẩm truyền thống được khôi phục mạnh mẽ, trở thành niềm tự hào và hướng sinh kế bền vững cho người dân. Năm 2025, Hợp tác xã dệt thổ cẩm Tân Bắc đã xuất khẩu 1.000 sản phẩm sang Hàn Quốc, mở ra cơ hội hội nhập từ chính nghề truyền thống.
Chị Tải Thị Mai, Giám đốc Hợp tác xã dệt thổ cẩm Tân Bắc, xã Tân Trịnh cho biết, đơn vị luôn nhận được sự quan tâm, tạo điều kiện của các cấp ủy, chính quyền địa phương, qua đó giúp chúng tôi vừa gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, vừa đưa sản phẩm vươn ra thị trường quốc tế, tạo thu nhập cho thành viên của hợp tác xã.
Đồng chí Nguyễn Văn Dưng, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh cho biết, thời gian tới, ngành dân tộc và tôn giáo tỉnh tập trung nâng cao chất lượng tham mưu, thực hiện hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; phát huy tối đa vai trò của người có uy tín tại cơ sở; bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân...
