"Con mắt thời gian"

Thế giới nội tâm đàn bà đầy u uẩn

Đinh Ý Nhi được đánh giá là cây cọ nổi tiếng sớm và bền bỉ nhất trong thế hệ những nữ họa sĩ cuối 6X, đầu 7X. Người ta thường định vị tranh của Nhi chỉ vờn vã hai mầu đen - trắng đầy ảo giác, với những nét bút nguệch ngoạc của một thứ hội họa bản năng sơ khai và giàu tính biểu hiện. Thứ hội họa bản năng ấy, nói như nhà phê bình Dương Tường là “không thể định loại, độc đáo và duy nhất, chỉ có ở Đinh Ý Nhi”. Nhưng thật ra, xu hướng sử dụng mầu của chị luôn thay đổi theo kiểu “đan cài răng lược”, được đánh dấu mốc bằng những lần hiếm hoi “tái xuất”. Lần đầu xuất hiện năm 1993, tranh Ý Nhi rất nhiều mầu. Rồi sau tròn một thập kỷ trung thành với đen - trắng, đủ mọi cấp độ, chị lại chọn cách trung hòa, nửa nọ nửa kia. Để rồi tới triển lãm Chân dung châu Á, Nhi trở lại sau hai năm im hơi lặng tiếng, bằng cả loạt tranh mầu.

Tám năm là khoảng cách rất dài, giữa hai cuộc triển lãm của nữ họa sĩ đầy cá tính này. Sau Những niềm vô hạn bỏ quên được “trình làng” tại Viet Art năm 2007 trong vỏn vẹn ba ngày, chị phải chờ đến những ngày này của năm 2015 mới cùng Hoàng Phượng Vỹ tái ngộ công chúng, bằng Con mắt thời gian. Vẫn trung thành với việc khắc họa thế giới nội tâm đàn bà đa chiều, bí ẩn, phức tạp, 15 tác phẩm đánh dấu 15 dấu mốc thời gian cụ thể, trong một ngày nào đó, trong vòng đời hữu hạn của một người phụ nữ nào đó. Cách đặt tên tranh cũng rất “độc”, khô khan, lạnh lẽo - 6p.m, 11p.m, 2p.m30, 5:15p.m, 0a.m, 2a.m 8:15a.m, 8p.m... Có cảm giác, Nhi không chủ đích đưa cái vỏ nhân vật lên tranh, không vẽ cái mà mình nhìn thấy. Tranh chị phản ánh thế giới nội tâm đầy mâu thuẫn, giằng xé trong nội tại của chính con người mình. Ẩn sau vẻ ngoài mềm mại, nữ tính, người nghệ sĩ đa đoan này đã gom nhặt bao niềm vui, nỗi buồn, những hy vọng tràn trề và cả những thất vọng cay đắng để dùng cọ, dùng toan và bảng mầu tối lạnh giãi bày trên những bức tranh, đầy ứ những thân phận, nỗi niềm giàu tính nữ.

Tác phẩm 12 a.m của họa sĩ Đinh Ý Nhi.

Bức thông điệp “Con mắt thời gian” được Đinh Ý Nhi chuyển tải qua những hình hài giới nữ, khờ khạo, hồn nhiên, ngây thơ, giản dị nhưng cũng không kém phần bí ẩn, mê hoặc đến mức ám ảnh. Những con mắt to tròn, khi thấu hiểu, lúc ngơ ngác, mắt không hướng nhìn ra thế giới rộng lớn, bao la mà nhìn ngược, nhìn sâu vào bản thể tâm hồn. Tung tẩy vờn bút cùng những gam mầu đen, trắng, xám, xanh lợt, đỏ lợt..., những người đàn bà (già hay trẻ, hạnh phúc hay bất hạnh, giản đơn hay phức tạp?) trong tranh của chị khiến người xem luôn cảm thấy bồn chồn, bất an, bởi những cảm xúc vừa mãnh liệt, vừa đớn đau mà họ đã và đang phải gánh gồng, chịu đựng trong suốt kiếp người.

Dường như Đinh Ý Nhi đã bước sang một chặng mới, trên hành trình sáng tác rất đỗi nhọc nhằn của chính mình. Từ thái độ quyết liệt, sự tỉnh táo, rạch ròi đôi khi tới mức cực đoan, tranh của Nhi bây giờ nhiều ưu tư, muộn phiền, nhiều trăn trở, xót xa hơn. Và cũng vì thế, đằm thắm, nhân bản hơn.

Và thế giới tuổi thơ lung linh sắc màu hoài niệm

Độc giả Nhân Dân hằng tháng đã quá quen với cái tên Hoàng Phượng Vỹ, bởi ấn tượng rất mạnh mà anh để lại, thông qua những bức tranh minh họa đã đồng hành và nâng bước cho rất nhiều tác phẩm thơ, truyện ngắn, tạp bút, tản văn... của nhiều cây viết nổi tiếng, từng đăng tải liên tục trên ấn phẩm (bộ mới) trong suốt ba năm qua.

Với giới cầm cọ, Vỹ nổi tiếng khá sớm, với nhiều giải thưởng mỹ thuật, cả trong nước lẫn ở tầm khu vực cho hàng loạt tác phẩm Trò chơi, Hai người, Người đàn ông bên chai rượu...

Nhưng hình như cũng đã khá lâu rồi, Vỹ không tổ chức triển lãm. Cho dù thỉnh thoảng, anh cũng góp mặt trong một số triển lãm nhóm, bằng đôi ba tác phẩm tham gia cùng những gương mặt thành danh đồng trang lứa cho vui.

Với triển lãm chung Con mắt thời gian lần này, Vỹ mang lại rất nhiều cảm xúc đẹp, cho cả đồng nghiệp, báo giới lẫn khán giả yêu tranh có mặt tại không gian sáng tạo Heritage Space những ngày này. Hai năm trời miệt mài, cặm cụi bên giá vẽ, Vỹ chọn ra được 18 bức ưng ý nhất, bày biện kín hai bức tường triển lãm. Trong đó, anh dành vị trí trang trọng nhất, giữa một mảng tường cho Cha tôi - bức chân dung nhà thơ Hoàng Trung Thông.

Tác phẩm Trưa đỏ của họa sĩ Hoàng Phượng Vỹ.
Ảnh do Heritage Space cung cấp

Đã ở tuổi “ngũ thập tri thiên mệnh”, nhưng “con mắt thời gian” của Hoàng Phượng Vỹ có khả năng dẫn dắt người thưởng lãm về với một thế giới của những hoài niệm đẹp đẽ, lung linh sắc màu cổ tích. Một thế giới luôn tồn tại trong tâm tưởng của cậu bé Vỹ, với những con vật, món đồ bình dị nhưng rất đỗi thân thương. Trong tranh anh, bảng mầu rực rỡ, sinh động, nguyên bản, không pha phách. Trong tranh anh, ngập tràn những lồng đèn, cây sáo, với chim, cá, mèo và chuồn chuồn, với quạt mo và mâm bồng hoa quả... Xem tranh Vỹ có cảm giác gần gũi, khi bắt gặp những hình ảnh thân quen. Nhưng nhờ sự kết hợp nhuần nhị giữa dân gian và hiện đại, giữa tính hiện thực và tính phi lý, giữa những tông mầu đối chọi tưởng chừng chẳng thể hòa sắc, tác phẩm của Vỹ vẫn mới mẻ, vẫn đầy sáng tạo và ngập tràn cảm xúc.

Lạ một điều, anh luôn có khả năng tìm lại miền thẳm xa hồi ức, bằng nhãn quan rất ngây thơ của một đứa trẻ. Những tác phẩm được trưng bày lần này như một cuốn phim cuộc đời, được tua ngược để trở lại những năm tháng trong veo như tờ giấy trắng thủa nào. Trong thế giới mỏi mệt, nhiều khi không tránh khỏi cảm giác cô độc, chán chường của một người nghệ sĩ đã ở ngưỡng trung niên, có cảm giác ký ức tuổi thơ đẹp đẽ ấy chính là cứu cánh, là chiếc phao giúp Vỹ bám vào, để níu giữ tình yêu đời, yêu người - vốn là chất men xúc tác giúp anh tiếp tục sống và vẽ.

Bởi với Vỹ, “vẽ là cuộc hành trình đi tìm lại chính mình”. Hành trình ấy vừa có một cái mốc đáng nhớ - Con mắt thời gian.