Cuộc thi của người nông dân
Khi được mời đến dự Lễ tổng kết và trao giải cuộc thi thiết kế hàng rào xanh ở làng Triêm Tây, tôi đã không nén nổi tò mò. Cái từ “thiết kế hàng rào xanh” khiến tôi nghĩ đến công việc của các kiến trúc sư, và cuộc thi phải ở một tầm cấp nào đó. Ai dè, đây lại là cuộc thi của những người nông dân, và sản phẩm là những cái bờ rào nhà mình, trong ngôi làng mình đang sống.
Đường làng với hàng rào chè tàu.
Cơ may cho Triêm Tây, khi Dự án phát triển du lịch cộng đồng được triển khai tại ngôi làng này, bắt đầu bằng việc chỉnh trang lại cảnh quan hạ tầng. Để làm đẹp cho đường làng ngõ xóm, cuộc thi thiết kế hàng rào xanh được phát động từ năm 2014. Có 60 hộ gia đình đăng ký tham gia. Việc mày mò nghiên cứu, trồng lại các bờ rào cây chè tàu, cây duối, râm bụt, các loại cây hoa… không đơn giản chỉ là việc lựa chọn trồng một cái hàng rào. Đó có thể coi là một “đột phá” về nhận thức của người nông dân trong việc lựa chọn cho mình một cảnh quan môi trường sống: nhận thức rõ như thế nào là vẻ đẹp của làng quê, bảo tồn nguyên vẹn giá trị sinh thái. Trở về lại như cái cách mà cha ông hàng bao thế hệ trước đã làm với ngôi nhà, mảnh vườn, bờ rào của mình, nhưng những người nông dân ở Triêm Tây được dẫn lộ bởi sự tư vấn sát sao về kỹ thuật và tài chính của các tổ chức, các chuyên gia trồng trọt, kiến trúc và kỹ thuật, mỹ thuật.
Phá mảnh tường bê tông trót dựng lên theo phong trào mấy năm trước, cụ bà Lê Thị Lắm sau một hồi “trăn trở” đã chọn cây hồng ngọc để làm hàng rào cho nhà mình. Khi lên nhận giải nhì cuộc thi với số tiền 2 triệu đồng của dự án trao tặng, bà thật sự ngỡ ngàng. “Hàng rào lên búp đẹp lắm con ạ. Chút nữa bà dẫn con về coi, đẹp lắm, lấp lánh như ngọc ấy, mà khi đau bụng có thể ra ngắt là nhai hết đau liền”- bà cười mắt lấp lánh niềm vui.
Cụ Dương Phán với phần thưởng của mình.
Còn cụ ông Dương Phán 73 tuổi, giành giải nhất với bờ rào hàng chè tàu, đoạn đường làng đi qua nhà ông được đặt tên “Đường Chè tàu”- thật sự là một vinh danh xúc động. Bởi lẽ hàng chè tàu này nhà ông có từ đời ông đời cụ, ông và con cháu đã giữ gìn chăm sóc từ bao đời nay. Khi có cuộc thi, ông trồng thêm và cắt tỉa cho đẹp hơn. Nhờ có cuộc thi này, con cháu ông mới biết quý giá những gì quen thuộc xưa cũ cha ông để lại.
Đơn giản đến kỳ lạ, Cuộc thi thiết kế Hàng rào xanh được xem là mô hình thí điểm tại Quảng Nam về giữ gìn cảnh quan đường làng nông thôn trong quá trình xây dựng nông thôn mới.
Giống như viên gạch đầu tiên - việc trồng rau hay thiết kế một cái hàng rào - đặt nền tảng cho cả quá trình nhận thức. Những người nông dân ở làng Triêm Tây đã bắt đầu viết câu chuyện cổ tích về sự hồi sinh của mình như vậy…
Cơ may của ngôi làng
Có thể gọi là cơ may, như một cú hích, Dự án phát triển làng du lịch cộng đồng Triêm Tây (giai đoạn 2015 -2020) với sự hỗ trợ của Tổ chức Giáo dục – Khoa học và Văn hóa (UNESCO) và Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) được UBND thị xã Điện Bàn phê duyệt năm 2014 đã tạo ra động lực mới mẻ cho người dân Triêm Tây.
Chị Lê Xuyến, cán bộ Dự án phát triển du lịch cộng đồng Triêm Tây- người có nhiều năm gắn bó với du lịch, di sản và văn hóa của vùng đất Quảng Nam, cho biết: “Khi bắt đầu khảo sát dự án, chúng tôi không thể hình dung được sẽ khôi phục lại cảnh quan sinh thái môi trường của làng như thế nào. Làng ven sông sạt lở, xói mòn, người dân lo lắng mảnh vườn của mình bị xóa sổ. Các lối đi vào làng gần như đều bị lún sụt, lầy lội, cỏ dại mọc um tùm, các khu vực sinh hoạt công cộng hầu như bỏ hoang phế. Các di tích, di sản hiện có thì xuống cấp. Làng khi đó chưa có điện, chưa có hệ thống nước sạch. Nghề nghiệp của người dân ở đây hầu như không có, bởi chỉ có nghề dệt chiếu chẽ thì không có đầu ra, nghề trồng dâu nuôi tằm thì đất đai bị xói mòn, sạt lở và để hoang hóa nên nghề cũng mai một. Vì thế, thanh niên trong làng lớn lên là bỏ đi hết. Một ngôi làng trước nguy cơ bị bỏ quên, tệ hơn nữa, đứng trước viễn cảnh bị xóa sổ. Đi một vòng quanh làng khi đó, chúng tôi chỉ gặp những người già, không thấy bóng dáng thanh niên con trẻ đâu hết. Vì nằm cách với các nơi khác một con sông, nên cuộc sống trong làng gần như bị tách biệt. Được vui tươi như ngày hôm nay, đối với người Triêm Tây, là như một giấc mơ vậy đó”.
Những món ăn dân dã.
Từ tháng 6-2015, HTX Nông nghiệp Triêm Tây được thành lập với 25 người đầu tiên, bà con đã cùng nhau làm Vườn Cộng đồng, xây lại Nhà văn hóa cũ, lên nội dung hoạt động cho tổ ẩm thực, học cách chế biến các món ăn, cùng nhau tập lại các điệu hát dân gian phục vụ du khách. Đến nay, hơn 30 hộ dân trong thôn đã tự nguyện tham gia HTX Nông nghiệp làng Triêm Tây với bảy tổ dịch vụ, rất chuyên nghiệp: tổ ẩm thực, tổ làm vườn, tổ chèo thuyền, tổ làm nghề truyền thống, tổ phục vụ dịch vụ lưu trú, tổ hướng dẫn khách tham quan, tổ văn nghệ phục vụ ca hát, biểu diễn âm nhạc dân gian như dân ca Quảng Nam, hát bài chòi… Họ cũng tự lập ra một Quỹ phát triển cộng đồng do các thành viên HTX khởi xướng, nhằm chia sẻ lợi ích từ du lịch cho cả cộng đồng gồm những thành viên không trực tiếp tham gia vào hoạt động du lịch.
“Chúng tôi khập khễnh bước chân trên con đường làm du lịch nên rất thận trọng trong cách nghĩ cách làm. Có thể không trau chuốt được trong cách ứng xử như những người làm chuyên nghiệp, nhưng người làng tôi chân chất, mộc mạc. Trước đây, làng vắng vẻ hoang phế nên buồn lắm. Bây giờ thì nhộn nhịp vui tươi nên chúng tôi quý mỗi người khách đến như người thân trong gia đình.Nhờ những câu chuyện đời thường mà ngày nào cũng có khách đến Triêm Tây. Đặc biệt vào những dịp cuối tuần và ngày lễ khách đến đây như ngày hội làm dân làng cũng vui lây”- chủ tịch HTX Nông nghiệp Du lịch cộng đồng Triêm Tây nói.
Du khách nước ngoài trải nghiệm dệt chiếu ở Triêm Tây.
Đến tháng 6-2016, Triêm Tây xây dựng thêm các dịch vụ mới để du khách thêm trải nghiệm, khám phá và tận hưởng cuộc sống ở làng quê.
Làng Triêm Tây đón những người khách du lịch đầu tiên trong tour thử nghiệm bắt đầu từ 1-10-2015, đến tháng 3-2016 đã ước tính có tới hơn ba nghìn lượt du khách. Với một ngôi làng hầu như không có nguồn thu nào, nay trong sáu tháng thử nghiệm đưa khách về, đã có doanh thu đến hơn 300 triệu đồng. Con số đó có thể không lớn đối với một dự án sau mấy năm trời khởi động, nhưng thật vô cùng ý nghĩa đối với người Triêm Tây.
Tuy nhiên, dự án chỉ như một “cú hích”, một sự mở đường và tạo động lực cho người dân Triêm Tây. Giờ đây, khi các cán bộ của dự án, những chuyên gia của UNESCO, ILO, các cán bộ du lịch từ huyện, tỉnh đã “rút đi”, thì chính người dân ở đây đã tự mình làm chủ.
Buổi tối tay cầm bó đuốc dò dẫm đi theo cô Than ra Nhà văn hóa cộng đồng Triêm Tây để nghe bọn trẻ hát bài chòi, cô mới kể chúng tôi nghe câu chuyện của Út Chơn. Út từng bỏ làng ra đi, với khát vọng đổi đời ở một vùng đô thị sầm uất nào đó. Cô Than kể rằng, Út đã gặp và yêu một cậu trai, cùng định lập nghiệp ở nơi xa. Nhưng rồi vì bị bệnh nặng mà Út phải trở về làng. Mấy năm về làng Út buồn lắm, sinh đứa con nhỏ rồi mẹ con ngồi tựa cửa ôm nhau không biết làm gì để sống. Thế rồi khi dự án đến, như một cơ may không chỉ với làng mà với cả cuộc đời của Út. Út tham gia đi hát bài chòi, đi chèo thuyền cho khách sang bên kia cồn Hến thả diều, đi nấu cơm với các món đặc biệt đãi khách. Thế rồi Út vui lên từng ngày, bệnh thuyên giảm như chưa từng có. Lúc nào cũng thấy Út hăng hái công việc và đứa con thì lớn lên khỏe mạnh từng ngày.
Tôi đã nhìn thấy nụ cười trên gương mặt non tơ của Út. Mỗi câu Út nói về làng quê của mình là mỗi lúc ánh lên niềm tự hào không che giấu. Giờ Út còn trồng rau sạch trong vườn, tham gia vào chuỗi dự án nông sản sạch. Mỗi sản phẩm Út trồng như một niềm vui nho nhỏ ươm mầm rồi đơm hoa kết trái. Lâu lâu lại thấy Út nhắn trên face book: Chị ơi hôm nay làng đông khách lắm. Khách đi bơi dưới sông, thả diều trên bãi, nướng khoai sắn ngoài cồn, khách cùng Út đi hái dưa, nhổ khoai. Út vừa mới thử món cá rô đồng kho kiểu mới và sữa chua thạch nha đam nè chị... Chị nhớ về Triêm Tây nghe chị.
Nhớ về Triêm Tây nghe. Câu dặn dò của Út Chơn làm tôi nhớ đến những ngôi làng trên khắp đất nước mình đã đi qua. Trong mỗi người chúng ta ai cũng ra đi từ một ngôi làng nhỏ. Ai cũng mong có dịp trở về, để được thấy làng bình yên, vui tươi và no ấm. Nghĩ đến những ngôi làng truyền thống đang dần biến mất, bằng cách này hay cách khác, thấy cảm kích những con người ở Triêm Tây trong công cuộc hồi sinh của mình.
Những chiếc bảng chỉ đường độc đáo ở Triêm Tây.
Nhà cổ nhìn từ trên cao.
Đạp xe trên nước bằng chiếc xe tự chế ngộ nghĩnh.
Hoặc chỉ đơn giản là hòa mình vào dòng sông.
Và cuối cùng là thưởng thức hương vị đồng quê hấp dẫn
...............
