Theo thống kê của Cục Quản lý dược (Bộ Y tế), cả nước hiện có 121 nhà máy sản xuất thuốc trong nước đạt tiêu chuẩn Thực hành tốt sản xuất thuốc (GMP), nhiều sản phẩm dược Việt Nam được xuất khẩu sang các nước trong khu vực và trên thế giới. Nhiều nhà máy dược phẩm đầu tư dây chuyền hiện đại, sản xuất được cả nguyên liệu kháng sinh, vắc-xin, sinh phẩm và các dạng bào chế công nghệ cao. Chất lượng thuốc sản xuất trong nước ngày càng được nâng cao, trong khi giá cả rẻ hơn so với thuốc cùng loại nhập ngoại.
Tuy nhiên, nhìn một cách tổng thể, các doanh nghiệp sản xuất thuốc trong nước chưa chiếm lĩnh được "sân nhà". Khi tổng giá trị tiền thuốc sử dụng của thị trường Việt Nam năm 2013 đạt khoảng 60 nghìn tỷ đồng (gần ba tỷ USD), trong đó, thuốc sản xuất trong nước mới chiếm khoảng 48%. Ðáng chú ý, trong số 48% nói trên thì phần lớn là tiền tiêu thụ thuốc trên thị trường tự do và các bệnh viện tuyến dưới, trong khi tỷ lệ thuốc trúng thầu vào các bệnh viện tuyến trung ương cũng như tỷ lệ thuốc được kê đơn, sử dụng ở tuyến này rất hạn chế. Hiện số thuốc nội trúng thầu vào các bệnh viện tuyến huyện chiếm khoảng 62%, lên đến bệnh viện tuyến tỉnh giảm xuống 34% và lên đến bệnh viện tuyến trung ương, tỷ lệ thuốc nội được sử dụng chỉ chiếm gần 12%, nhiều bệnh viện chuyên khoa còn có mức tiêu thụ thấp hơn nữa. Theo Giám đốc Bệnh viện Nhi T.Ư, PGS, TS Lê Thanh Hải, thuốc nội được sử dụng mới chiếm 10%, nguyên nhân thuốc trong nước chưa được sử dụng nhiều ở bệnh viện tuyến trung ương là vì việc tuyên truyền chưa sâu rộng; thuốc trong nước chưa chứng minh được giá trị, hiệu quả sử dụng, hầu hết người dân và thầy thuốc vẫn còn tâm lý "sính ngoại".
Phó Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, PGS, TS Phạm Khánh Phong Lan chỉ rõ, một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng chỉ có từ 5 đến 10% lượng thuốc sản xuất trong nước được sử dụng tại các bệnh viện chuyên khoa: ung thư, tim mạch, mắt của TP Hồ Chí Minh là: điểm yếu của thuốc sản xuất trong nước chủ yếu là loại thông thường, chưa có nhiều thuốc đặc trị. Cho nên cần có sự chỉ đạo, định hướng để các công ty dược không sản xuất dàn trải, tập trung vào cùng một loại thuốc thông thường mà nên đầu tư sản xuất các thuốc còn thiếu, còn phải nhập khẩu nhiều. Ðồng thời có cơ chế hạn chế cấp số đăng ký cho các thuốc ngoại mà trong nước có thể sản xuất được. Tổ chức phân vùng, phân tuyến để các công ty không sản xuất "giẫm chân" lên nhau.
Hưởng ứng cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng thuốc Việt Nam" do Bộ Chính trị phát động, Bộ Y tế đã chỉ đạo Cục Quản lý dược tìm ra những hướng đi thích hợp cho sự phát triển của ngành dược trong nước để từ đó nâng cao doanh số và chất lượng thuốc sản xuất trong nước. Ðây chính là tiền đề quan trọng để Cục Quản lý dược xây dựng và triển khai chương trình "con đường thuốc Việt" với mong muốn mỗi năm bình chọn và tôn vinh 100 sản phẩm thuốc Việt Nam tốt về chất lượng, bảo đảm hiệu quả điều trị, an toàn trong sử dụng. "Con đường thuốc Việt" cũng là cầu nối quan trọng giữa cơ quan quản lý, người dân và các doanh nghiệp dược trong công tác thông tin, tuyên truyền về chính sách, đường lối của Ðảng và Nhà nước về lĩnh vực dược nhằm nâng cao nhận thức của người dân đối với thuốc sản xuất trong nước cũng như tăng cường vai trò trách nhiệm của đội ngũ thầy thuốc đối với việc kê đơn, sử dụng thuốc bảo đảm hợp lý, an toàn, hiệu quả. Ðây là giải pháp quan trọng vừa hỗ trợ cho ngành dược Việt Nam phát triển bền vững vừa không lệ thuộc nhiều vào các nguồn thuốc nhập khẩu từ nước ngoài.
Ðể hiện thực hóa mục tiêu, Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến lưu ý, bên cạnh các giải pháp về cơ chế, chính sách, giải pháp về thương mại, cần có giải pháp về kỹ thuật. Các doanh nghiệp dược trong nước cần nghiên cứu nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường nghiên cứu khoa học, đánh giá sinh khả dụng và tương đương sinh học của thuốc nhằm chứng minh hiệu quả điều trị của sản phẩm tương đương với thuốc biệt dược gốc... Nếu thuốc nội bảo đảm chất lượng trong công tác điều trị thì chắc các bệnh viện sẽ ưu tiên sử dụng. Một trong những kinh nghiệm tăng tỷ lệ sử dụng thuốc sản xuất trong nước của Bệnh viện Việt Nam - Thụy Ðiển Uông Bí là giám sát chặt chẽ việc kê đơn của thầy thuốc, qua đó giúp số lượng thuốc nội được chỉ định sử dụng tăng lên. Ðến nay tại Bệnh viện Việt Nam - Thụy Ðiển Uông Bí, thuốc sản xuất trong nước chiếm từ 40 đến 50% tổng số thuốc bác sĩ chỉ định sử dụng, chủ yếu là nhóm thuốc kháng sinh, giảm đau, hạ sốt, chống viêm... Giá tiền thuốc sản xuất trong nước chỉ chiếm khoảng 30% tổng chi phí về thuốc của toàn bệnh viện.
Cục trưởng Quản lý dược, TS Trương Quốc Cường cho biết: Bộ Y tế đang điều chỉnh lại một số quy định về đấu thầu thuốc vào bệnh viện. Với quy định mới (dự kiến thực hiện từ đầu năm 2014) thuốc sản xuất trong nước sẽ có cơ hội trúng thầu nhiều hơn. Theo đó, thuốc nội được tham dự đấu thầu ít nhất hai nhóm, trường hợp thuốc có chất lượng tốt được lưu hành tại các nước có nền công nghiệp dược phát triển và có hệ thống kiểm soát chất lượng thuốc chặt chẽ, có đánh giá tương đương sinh học, sẽ được tham gia dự thầu ở cả năm nhóm thuốc.
Bên cạnh cơ chế, chính sách của Nhà nước thì vai trò của doanh nghiệp dược trong nước cũng chiếm vị trí quan trọng. Doanh nghiệp cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các sản phẩm mới và thiết kế bao bì cho hấp dẫn hơn. Nhiều chuyên gia thẳng thắn nhìn nhận: Thuốc sản xuất trong nước nếu muốn đứng vững trên thị trường phụ thuộc vào chính vai trò của nhà sản xuất. Doanh nghiệp phải chứng minh được thuốc của mình chất lượng tốt, hiệu quả điều trị tốt, ít tai biến. Với những thuốc mà doanh nghiệp dược Việt Nam sản xuất đã được thử tương đương sinh học hoặc thuốc chất lượng không kém thuốc nhập ngoại thì trong chính sách nhập khẩu thuốc, các cơ quan quản lý, khi xem xét các đơn hàng nhập khẩu, nên có những cơ chế riêng để ưu tiên sử dụng thuốc sản xuất trong nước.
Vai trò của bác sĩ cũng là một yếu tố quan trọng trong việc đưa thuốc nội vào các bệnh viện. Tuy nhiên, bác sĩ sẽ chỉ kê đơn thuốc nội khi họ thấy tin tưởng vào chất lượng của thuốc.
