Chuyện xây nhà cho người nghèo ở Ninh Bình

Chồng hy sinh ở chiến trường miền nam, bà Phạm Thị Nhàn, ở xóm 2, thôn Quảng Công, xã Yên Thái, huyện Yên Mô phải lam lũ, vất vả một mình nuôi hai con thơ dại. Cuộc sống chật vật, bà và con cháu vẫn ở trong căn nhà vốn là nhà kho của hợp tác xã cải tạo lại. Ðược trợ giúp 25 triệu đồng, cùng sự giúp đỡ của chính quyền và chung tay góp sức của anh em họ hàng, đồng đội, bà con làng xóm, gia đình, bà cố gắng xây cất căn nhà mái bằng rộng hơn 40 m2. Hôm khánh thành nhà, bà cảm động không nói lên lời. Cũng chung nỗi niềm ấy, ông Ðinh Văn Hải, thương binh ở xã Văn Phong, huyện Nho Quan rất hạnh phúc được ở trong nhà mới. Ðã 80 tuổi, nhà neo người, chỉ trông vào năm sào ruộng lại thường xuyên ngập lụt, vết thương thường xuyên tái phát nên suốt bao năm người chiến sĩ Ðiện Biên năm xưa vẫn ở trong căn nhà dột nát. Ông bảo, nếu không được Ðảng, Nhà nước quan tâm, có lẽ căn nhà cũ bị mối, mọt phá hoại cũng sắp sập đến nơi. Ðược trợ giúp sửa nhà, ông dốc hết vốn liếng dành dụm bấy lâu, vay mượn thêm, cộng với sự giúp đỡ của chính quyền, đoàn thể, hoàn tất căn nhà rộng 18 m2, trị giá hơn 40 triệu đồng. Giờ đây, nỗi lo nhà sập thường trực khi mùa mưa bão tới đã không còn. Ông tâm sự cán bộ nhiệt tình lắm, trưởng thôn Ðỗ Văn Chinh trực tiếp đi mua đòn tay, cán bộ xã thường xuyên theo dõi, giám sát xây nhà, còn cán bộ huyện đôn đáo hợp đồng với đại lý vật liệu xây dựng để có đủ gạch, cát, tre... xây nhà.

Những năm qua, ở Ninh Bình cấp ủy đảng, chính quyền từ tỉnh đến cơ sở thường xuyên quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo, huy động sức mạnh tổng hợp cả hệ thống chính trị và nhiều nguồn lực thực hiện hiệu quả công tác xóa đói, giảm nghèo, nhất là chính sách "xóa nhà tranh tre, vách đất" kết hợp ưu đãi, hỗ trợ  cho hộ nghèo, vùng nghèo như tăng cường xây dựng kết cấu hạ tầng phục vụ sản xuất, giải quyết việc làm... tạo điều kiện cho nhiều hộ chủ động vươn lên thoát nghèo, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo, nâng cao đời sống nhân dân. Tuy nhiên, do thiên tai, lũ lụt liên tiếp xảy ra, nhà ở của các hộ nghèo tiếp tục hư hỏng, xuống cấp; đến giữa năm 2008, toàn tỉnh có 1.120 hộ  khó khăn về nhà ở. Trong đó, 199 hộ chưa có nhà ở, 757 hộ có nhà hư hỏng nặng, dột nát, xuống cấp nghiêm trọng, tập trung ở các huyện Nho Quan, Gia Viễn, Kim Sơn... Ngày 8-7-2008, HÐND tỉnh Ninh Bình thông qua Nghị quyết về việc phê duyệt đề án "Hỗ trợ xây dựng mới, cải tạo, sửa chữa nhà dột nát trên địa bàn tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2008 - 2009" (gọi tắt là Ðề án 02), do Thường trực HÐND tỉnh chỉ đạo tổ chức thực hiện, với tổng kinh phí 18,612 tỷ đồng. Chủ trương này nhằm tạo điều kiện cho các hộ nghèo, hộ chính sách có khó khăn về nhà ở ổn định cuộc sống, có điều kiện vươn lên thoát nghèo, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 10-NQ/TU của Tỉnh ủy và Nghị quyết số 36/NQ-HÐND của HÐND tỉnh về việc phê duyệt đề án về công tác giảm nghèo đến năm 2010 dành cho các xã nghèo và cụm xã nghèo trọng điểm. Qua đó, tạo phong trào rộng khắp trong  toàn tỉnh. Yêu cầu đặt ra là hỗ trợ bảo đảm đúng đối tượng, công bằng, dân chủ, công khai; tổ chức xây nhà tiết kiệm, chắc chắn, phù hợp điều kiện từng gia đình và phong tục, tập quán mỗi địa phương. Kinh phí hỗ trợ đều dùng để mua vật liệu, đối với nhà xây mới cấp 4, diện tích tối thiểu 18m2, mái nhà lợp ngói hoặc phi-brô-xi-măng là 25 triệu đồng/nhà; cải tạo, sửa chữa 12,5 triệu đồng/nhà. Thường trực HÐND tỉnh chỉ đạo UBND các huyện, thị xã, thành phố và UBND các phường, xã nắm tình hình, khảo sát đất ở, hiện trạng nhà ở các hộ, cấp bố trí quỹ đất, dự kiến lực lượng hỗ trợ, thời gian khởi công, cân đối nguồn ngân sách địa phương để hỗ trợ xây dựng mới, cải tạo, sửa chữa nhà ở, quản lý kinh phí chặt chẽ, bảo lãnh cho các hộ tạm ứng vật liệu để xây dựng, sửa chữa nhà ở và khẩn trương nghiệm thu, thanh quyết toán sau khi đã hoàn tất việc xây dựng, sửa chữa. Thủ tục đơn giản, chuẩn bị nguyên vật liệu chu đáo, kịp thời, đầy đủ; thêm quyết tâm cao hoàn thành kế hoạch đúng tiến độ, nên việc khởi công, xây dựng nhà thuận lợi.

Thực tế khi bắt tay vào cuộc, đã nảy sinh hàng loạt vấn đề. Không chỉ có nhà tranh tre nứa lá tạm bợ, có những nhà tường xây nhưng xiêu vẹo, khi dỡ ra đã quá cũ nát, nếu đổ còn nguy hiểm hơn nhà tranh mái rạ nên việc linh hoạt chuyển đổi giữa sửa chữa thành xây mới đã được tính đến. Ðối với các cụ già, được ở nhà mới sớm một ngày cũng rất quý, nếu thủ tục làm quá cứng nhắc, bài bản, thiếu linh động sẽ rất thiệt thòi. Bên cạnh đó, phải quan tâm các gia đình chính sách tuy không thuộc hộ nghèo mà cận nghèo, không có đủ khả năng để xây nhà. Khi tư tưởng thông, ý Ðảng, lòng dân đều đồng thuận, mọi việc triển khai thuận lợi, dù khó mấy vẫn làm được.  Phó Chủ tịch HÐND tỉnh kiêm Phó trưởng ban chỉ đạo đề án Tô Văn Hoạt cho biết, với một tỉnh như Ninh Bình, đời sống người dân còn nhiều khó khăn,  xóa đói, giảm nghèo luôn được xác định là việc làm thường xuyên. Bám vào đồng ruộng, kiếm đủ ăn còn chật vật, những lúc ốm đau, gặp thiên tai bão lũ, nguy cơ đẩy hộ cận nghèo thành nghèo rất dễ xảy ra. Trước đây, quy mô xây, sửa nhà cho người nghèo hạn hẹp hơn, nay có hẳn nghị quyết, chính quyền, tổ chức chính trị, đoàn thể vào cuộc với quan điểm giúp đỡ chân thành, không bố thí, tránh để người nghèo tự ti. Nếu theo đúng lộ trình đến năm 2013 mới hoàn thành xong diện hỗ trợ, nhưng Ninh Bình quyết tâm phấn đấu về đích trước ba năm. Thời điểm năm 2008, khi tỉnh chưa cấp kinh phí thực hiện kế hoạch năm 2009, Ban Thường vụ Huyện ủy Yên Mô tạm ứng hơn một tỷ đồng từ ngân sách huyện hỗ trợ các hộ thuộc diện hỗ trợ năm 2009 xây mới, sửa chữa nhà ở ngay trong năm 2008. Huyện cấp đất cho năm hộ, hỗ trợ xây mới 59 hộ, sửa chữa 25 nhà và có tám hộ thuộc diện sửa chữa do quá trình thi công, khi tháo dỡ nhà quá xuống cấp, được sự hỗ trợ của dòng họ, cộng đồng đã chuyển sang xây nhà mới. Theo Phó Chủ tịch UBND huyện Yên Mô Nguyễn Huy Thụ, huyện chỉ có hơn mười doanh nghiệp nhỏ, số tiền quyên góp không nhiều nhưng cũng thể hiện cái "tâm" muốn chia sẻ với địa phương xóa đói, giảm nghèo. Thường vụ Huyện ủy thống nhất dốc sức xây dựng cho 84 hộ để kịp thời đón Tết Kỷ Sửu, ưu tiên trước hết là chủ hộ người cao tuổi, trong đó phát huy sức mạnh của tình làng nghĩa xóm, lấy điểm tựa là dòng họ. Chủ tịch UBND xã Yên Thái, một trong những xã nghèo nhất huyện có nhiều nhà dột nát, khó khăn về nhà ở cho biết, Ðề án 02 giải quyết vấn đề trăn trở của xã bấy lâu, giúp nhiều hộ dân bảo đảm nơi ăn ở, có bước chuyển cải thiện đời sống, từ đó phấn khởi yên tâm làm ăn thoát nghèo. Tuy xã còn nghèo, kinh phí hạn hẹp nhưng đã huy động được đông đảo nhân công tháo dỡ, xây dựng. Chỉ gần hai tháng sau khi xã cấp đất, căn nhà mái ngói nhỏ nhắn, xinh xắn rộng 18 m2 xây mới cho ông Nguyễn Văn Di bị bệnh tâm thần đã hoàn thành. Từ khi có nhà, ông không còn suốt ngày đi lang thang, chịu khó làm những công việc bình thường để có thu nhập.

Xây nhà, sửa nhà cho hộ nghèo trở thành câu chuyện "thời sự" ở các thôn, xóm. Trong chiến dịch thực hiện Ðề án 02, Tam Ðiệp là đơn vị đi đầu không dùng kinh phí hỗ trợ của tỉnh mà phát huy nội lực, tự chủ nguồn kinh phí. Phong trào "lá lành đùm lá rách" lan rộng khắp xóm thôn, dòng họ. Thông qua các kênh tuyên truyền, nhiều cá nhân, đơn vị hiểu rõ tính nhân văn của chủ trương, tích cực ủng hộ. Ban Thường vụ Thị ủy tổ chức hai hội nghị gặp mặt các doanh nghiệp, doanh nhân thông báo chủ trương xây mới, cải tạo, sửa chữa nhà cho hộ nghèo có khó khăn về nhà ở và vận động đóng góp. HÐND, UBND thị xã vận động và kêu gọi 54 cơ quan, doanh nghiệp và cá nhân ủng hộ 620 triệu đồng. Một số doanh nghiệp bán vật liệu xây dựng sẵn sàng bán hàng với giá gốc, thậm chí hỗ trợ cả công vận chuyển, có gia đình được người thân cho vay gần 100 triệu đồng. Kinh phí đã có đủ, Ban Thường vụ Thị ủy chỉ đạo Ban chỉ đạo Ðề án 02 của thị xã xây dựng bổ sung kế hoạch, quyết tâm sớm hoàn thành đề án ngay trong năm 2008, nhằm tạo điều kiện cho các hộ nghèo sớm ổn định về chỗ ở. Gia đình chị Hà Thị Thơm, anh Phạm Văn Ngữ ở tổ 2, phường Tây Sơn, thị xã Tam Ðiệp mừng vui khôn xiết khi được Công ty Việt Thắng và Hội Phụ nữ phường giúp đỡ sửa ngôi nhà dột nát. Tiếp xúc với chúng tôi, chị nghẹn ngào bảo, chẳng biết bao giờ trả hết ơn. Chồng bị tai biến mạch máu não, chị mắc bệnh ung thư, hai đứa con đang tuổi ăn học nên gia cảnh túng bấn. Hôm đầu lên ở nhà mới, chị thao thức mãi, chỉ mong trời phật phù hộ có sức khỏe làm lụng nuôi con cái ăn học. Còn nhà ông Phạm Thế Tạo ở tổ 6, phường Tây Sơn chỉ có hai ông bà già đau ốm thường xuyên, hai cô con gái dở tính, cuộc sống rất nghèo khổ. Nhìn ngôi nhà mới đang được xây cất còn ngổn ngang gạch, vữa, bà tâm sự, năm nay đã hơn 80 tuổi, được sự quan tâm của chính quyền, cộng đồng giúp đỡ làm nên gian cửa, gian nhà nên mừng vui khôn xiết.

Số đông người nghèo có lòng tự trọng, không ỷ lại nhưng không ít người nghiện, lười lao động, thanh niên sức dài vai rộng, hộ khá giả cũng kê khai để được hỗ trợ có nhà vì cho rằng chẳng mất gì, cứ kê khai để được hỗ trợ. Ban đầu, khi bình bầu,  toàn huyện Yên Mô có hơn 600 nhà, nhưng qua sàng lọc kỹ lưỡng đã chọn ra được những hộ thật sự nghèo. Việc bầu chọn được bà con bàn bạc công khai, dân chủ, bám sát tiêu chí đã đề ra tại các cuộc họp dân ở thôn, xóm, khu dân cư, sau đó được UBND các cấp rà soát, phúc tra, thẩm định cẩn thận từng trường hợp, với phương châm đúng đối tượng. Phương châm đặt ra là, không phát tiền trực tiếp cho các hộ, bởi có chủ hộ túng bấn, nợ nần nhiều lại muốn dùng tiền hỗ trợ để trả nợ... Cán bộ lại phải đến từng hộ thuyết phục, giải thích cặn kẽ để người dân thông suốt, ủng hộ. Phần lớn công trình tận dụng tối đa nhân lực tại chỗ là ngày công lao động phổ thông của anh em, dòng họ, cộng đồng dân cư. Qua những buổi lao động xây nhà tuy vất vả, nhưng tình làng nghĩa xóm càng gắn kết, mối quan hệ giữa cán bộ chính quyền, đoàn thể với người dân, nhất là hộ nghèo càng thêm bền chặt. Chủ tịch HÐND thị xã Tam Ðiệp Lâm Quang Nghĩa, cho biết, thị xã luôn tích cực xóa đói, giảm nghèo, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm. Sau khi làm điểm thành công tại thị xã, Ðề án 02 đã được nhân rộng ra toàn tỉnh, nhưng chưa có thông tin đơn, thư khiếu nại về sự thất thoát, không công bằng. Với hộ nghèo, giúp cho họ có nhà ở rất cấp bách và cần thiết, nhưng quan trọng hơn là phải tìm cách hỗ trợ bà con có "cần câu" biết cách làm ăn để cải thiện đời sống, vươn lên thoát nghèo, nhất là ở các xã có tỷ lệ nghèo cao. Huyện Yên Mô hỗ trợ hộ nghèo 50.000 đồng/sào để mua giống cây, khuyến khích trồng các loại cây có hiệu quả kinh tế cao, tạo điều kiện cho doanh nghiệp may xuất khẩu đầu tư một dây chuyền gần 300 máy may công nghiệp giải quyết việc làm cho nhân dân ba xã Yên Thái, Yên Thành, Yên Ðồng.

Nếu như trước đây, ở nhiều vùng quê Ninh Bình cái đói, nghèo luôn đi liền với những ngôi nhà tranh vách đất, dột nát xiêu vẹo thì nay bộ mặt làng xóm đổi thay nhiều bởi những ngôi nhà kiên cố, khang trang nồng ấm tình thương ngày một nhiều lên. Ðề án 02 đã về đích sớm trước hạn, nhưng cuộc chiến "xóa đói, giảm nghèo" ở Ninh Bình vẫn còn tiếp tục để cuộc sống bà con ngày càng ấm no, hạnh phúc.