Xuống lò
Ðúng dịp kỷ niệm Ngày thành lập Ðảng 3-2-2009, Công ty cổ phần Than Hà Lầm tiến hành khởi công dự án khai thác phần dưới mức âm 50 m mỏ than Hà Lầm, bắt đầu mở vỉa những mét giếng đứng đầu tiên. Dự án có tổng mức đầu tư hơn 2.200 tỷ đồng, thi công ba giếng: giếng chính (mang tên giếng 3-2) có đường kính 5 m, chiều dài lò 425 m; giếng phụ (giếng 12-11) có đường kính 6,5 m, dài 395 m và giếng đứng thông gió (giếng 1-8), đường kính 5 m, dài 355 m. Các giếng được thi công đồng loạt, bình quân mỗi tháng khoan sâu vào lòng đất 100 m. Dịp kỷ niệm 73 năm Ngày truyền thống công nhân mỏ 12-11-2009, mỏ Hà Lầm đã đạt mức âm 300 m, bảo đảm chất lượng và an toàn tuyệt đối, đánh dấu bước ngoặt lớn trong lịch sử phát triển ngành than.
Giám đốc Phạm Công Hương dẫn chúng tôi xuống lò, dặn phải tuyệt đối tuân thủ các quy định về an toàn, trang bị đầy đủ bảo hộ lao động. Trước khi xuống, chúng tôi thay trang phục bảo hộ, gài đèn lên mũ nhựa, đeo khẩu trang than hoạt tính, rồi găng tay, ủng, như thợ lò vào ca. Phó giám đốc phụ trách an toàn Trần Mạnh Cường sau khi hướng dẫn tỉ mỉ các quy định, còn cẩn thận siết lại dây an toàn, đeo thêm chiếc "bình tự cứu cá nhân" cho mỗi người, đề phòng khi sự cố trong lò. Thợ mỏ vào lò bây giờ đỡ vất vả hơn xưa rất nhiều, kể từ các phương tiện bảo hộ. Trước đây, đèn lò của thợ mỏ nặng tới 1,5 kg, nhưng bây giờ đèn nặng chưa đầy 200 g, có 10 bóng led, độ sáng cao hơn và có thể duy trì tới 12 giờ. Chiếc "bình tự cứu" trông như bình tông nước, nhưng rất hữu dụng nếu lò gặp sự cố. Chỉ cần giật nắp, bình trở thành "máy lọc không khí", thợ mỏ sẽ có không khí sạch để thở trong hơn một giờ, có thể thoát khỏi vùng nguy hiểm hoặc chờ cứu hộ. Lãnh đạo công ty đành "linh động" cho chúng tôi mang theo máy ảnh (nhưng anh Cường nói rằng phải kiểm tra nồng độ khí mê-tan, bảo đảm an toàn mới được tác nghiệp), vì trong hầm lò phải hạn chế cả máy ảnh, đề phòng đèn flash có thể gây nổ khí. Chúng tôi xếp thành hàng dọc, chuẩn bị bước vào giếng phụ mang tên "12-11". Gọi là "giếng phụ" nhưng đường kính tới 6,5 m, phần cổ giếng sâu 5 m, đúc bê-tông dày 400 mm, còn chiều dày bê-tông thân giếng từ 450 mm đến 700 mm. Trong quá trình thi công giếng này, có những đoạn nước ngầm phun ra tới gần 120 m3/giờ, đơn vị thi công phải mất hàng chục ngày phun ép bê-tông xử lý nước. Ðể bảo đảm tiến độ, nhà thầu đã phải thi công ba ca liên tục trong điều kiện nước ngầm trong giếng lên đến hơn mười m3/giờ.
Miệng giếng "12-11" được bảo vệ bằng một tấm thép dày, luôn có người trực bên ngoài, với các ca-mê-ra theo dõi sát sao hoạt động đào lò. Tấm thép mở làm đôi, từ miệng giếng đen ngòm, sâu hút, một chiếc "cũi" thép nhô lên, phía trên che nón sắt khổng lồ để tránh nước ngầm. Chiếc "cũi" này được sử dụng để vận chuyển người và đất đá, khi hầm lò đi vào khai thác sẽ được thay bằng thang máy. Khi chiếc "cũi" từ từ thả xuống và tấm thép ở miệng lò cũng khép lại, chung quanh trở nên tối om. Hệ thống ròng rọc chạy mỗi lúc một nhanh, cảm giác choáng ngợp như bị rơi tự do khiến chúng tôi ngộp thở. Nước ngầm đổ ào ào như mưa rào khiến áo ai cũng ướt đẫm. Sau 3 - 4 phút "rơi", chiếc "cũi" chạm đáy giếng. Tiếng máy khoan rít xoe xóe, dội âm trong lòng giếng, hàng chục bóng đèn công suất lớn chỉ đủ hắt ra chung quanh thứ ánh sáng vàng vọt. Chúng tôi trèo ra khỏi "cũi", bất chấp nước ngầm dội, giơ máy ảnh lên ghi hình ảnh công nhân đang miệt mài khoan nối thông ba giếng với nhau. Trong hầm lò, rất khó khăn để chụp được một bức ảnh vì thiếu sáng và nước làm ướt hết ống kính. Chúng tôi tranh thủ hỏi chuyện một công nhân, được biết, hiện giếng phụ đã đào đến đáy (sâu 405 m), ở bên giếng chính, đơn vị thi công đang triển khai đào bunker (hầm chứa than), giếng gió cũng đạt đến đáy ở mức âm 340 m. Nhà thầu đang chuẩn bị lắp đặt thép giếng và cốt giếng. Dự kiến, cuối năm nay, sẽ lắp đặt xong hệ thống trang, thiết bị của giếng, hoàn thành việc nối thông giếng. Cuối năm 2012, lò chợ của hầm lò sâu nhất Việt Nam sẽ đi vào khai thác, cho ra những tấn than đầu tiên.
Diện mạo mới ở Hà Lầm
Hiện nay, thợ mỏ Hà Lầm đang khai thác than ở tầng âm 50 m, mức này đến năm 2012 là buộc phải kết thúc vì trữ lượng than cạn kiệt. Vì thế, việc triển khai dự án khai thác phần dưới mức âm 50 m có ý nghĩa sống còn với công ty. Với công suất khai thác 2,4 triệu tấn than nguyên khai/năm thì thời gian khai thác phần dưới âm 50 m ở Hà Lầm trong vòng 50 năm. Khi trình độ khoa học - kỹ thuật tiến bộ, có thể đào lò sâu tới 300 - 700 m và thời gian khai thác kéo dài tới 200 năm. Ðó là chuyện sau này, còn trước mắt, Hà Lầm đang tập trung đầu tư đổi mới công nghệ, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, ưu tiên nâng cao chất lượng, cải thiện điều kiện làm việc của người lao động. Giữa ca, công nhân được ăn bồi dưỡng một bánh mỳ mỏ (bánh mỳ mỏ Hà Lầm ngon có tiếng) kèm hai hộp sữa tươi. Tan ca, quần áo bảo hộ được chuyển về xưởng giặt. Anh Hương nói rằng, anh đã đi nhiều mỏ tiên tiến trên thế giới, chưa ở đâu giặt quần áo cho công nhân như Hà Lầm. Tháng 10 vừa qua, khu nhà tập thể cho công nhân mỏ Hà Lầm đã được đưa vào sử dụng. Khu nhà được đầu tư gần 60 tỷ đồng, gồm 11 tầng, hai thang máy, tổng diện tích sàn gần 6.800 m2, đáp ứng chỗ ở cho 340 công nhân. Công ty còn dành hơn 62 tỷ đồng đầu tư hệ thống cơ giới hóa vận tải người, vật tư và thiết bị trong lò bằng đầu tàu đi-ê-den kết hợp mô-nô ray (tàu một đường ray) từ mức 30 m đến âm 150 m, có thể làm việc với góc dốc đến 30o). Ðây là hệ thống mô-nô ray đầu tiên được đầu tư và đưa vào sử dụng trong các đơn vị khai thác hầm lò của TKV. Sau mỗi ca làm việc, công nhân không phải mất hàng giờ bò hầm lò dốc ngược để lên mặt đất từ độ sâu 150 m, bớt đi nỗi vất vả và tiết kiệm thời gian làm việc cho thợ lò. Ðời sống công nhân mỏ nói chung và Hà Lầm nói riêng đã thay đổi rõ rệt so với trước đây. Gặp nhiều công nhân mỏ Hà Lầm lớn tuổi đã về hưu, ai cũng nghẹn ngào khi nhắc về điều kiện làm việc trước đây. Chui ra khỏi lò, thợ mỏ chỉ còn trông thấy đôi mắt và hàm răng, còn hôm nay, thợ lò được trang bị khá đầy đủ, ra khỏi lò bằng mô-nô ray, quần áo có người giặt, sau khi tắm rửa là ngồi vào ăn suất cơm ca 30 nghìn đồng tươm tất. Chỗ ăn ở, sinh hoạt của thợ mỏ đầy đủ tiện nghi, ngày nghỉ có thể tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao, tinh thần tại nhà sinh hoạt mỏ.
Tuy nhiên, Giám đốc mỏ Hà Lầm vẫn trăn trở, băn khoăn: "Tuy đã tạo điều kiện ưu tiên, nhưng chừng đó vẫn chưa tương xứng với công sức của thợ mỏ bỏ ra. Ban Giám đốc công ty cũng tự nhìn nhận chưa có sáng tạo nổi bật, giúp thợ lò nâng cao thu nhập, còn cơ chế chung cũng chưa thật sự ưu đãi cho ngành nghề đặc thù này". Âu lo của ngành than là trong thời gian không xa tới đây, ngoài trữ lượng than dần cạn kiệt, việc tuyển dụng thợ lò sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Người ta sẽ chuyển dần sang những nghề khác có thu nhập khá hơn, đỡ vất vả và không nguy hiểm. Những người thợ lò, có mấy ai đủ sức khỏe làm việc dưới hầm khi quá 50 tuổi. Ngay từ bây giờ, ngành than đã phải tính toán về cơ chế thích hợp để tập trung đào tạo nhân lực, bồi dưỡng một thế hệ thợ mỏ trẻ tuổi, sung sức, nắm vững trình độ khoa học - công nghệ và yêu truyền thống "kỷ luật, đồng tâm" của ngành.
QUANG HƯNG
