Theo Đại đức Thích Lệ Quang, trụ trì chùa Long Quang, ngôi chùa được hình thành vào khoảng năm 1915. Ban đầu, chùa được xây dựng khá giản dị với vật liệu chủ yếu là gỗ và mái lá, nằm trong khuôn viên rộng hơn 7.000 m². Trải qua hơn một thế kỷ, cùng với biến động của lịch sử và tác động của thời gian, chùa nhiều lần bị hư hỏng, xuống cấp.
Trong thời kỳ kháng chiến, chiến tranh khiến công trình bị tàn phá nặng nề. Đến năm 1968, chùa được trùng tu và xây dựng lại bằng bê-tông kiên cố để bảo đảm sự bền vững. Công trình này phục vụ nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của người dân suốt nhiều thập niên.
Sau gần 50 năm sử dụng, các hạng mục kiến trúc dần xuống cấp, không còn đáp ứng đầy đủ nhu cầu sinh hoạt tôn giáo của Phật tử địa phương. Năm 2018, chùa Long Quang tiếp tục được trùng tu và xây dựng lại.
Lần này, thay vì lựa chọn các loại gỗ quý đắt tiền hay vật liệu bê-tông, gạch như trước đây, Đại đức Thích Lệ Quang quyết định sử dụng gỗ dừa là loại cây gắn bó mật thiết với đời sống người dân nơi đây để làm vật liệu chủ đạo, vừa giúp tiết kiệm chi phí xây dựng, vừa thể hiện nét văn hóa đặc trưng của vùng đất xứ Dừa.
Đại đức Thích Lệ Quang cùng các Phật tử đi khắp các vườn dừa trong tỉnh để tìm kiếm những cây dừa già có chất lượng gỗ tốt, phù hợp. Các thân dừa được tập kết về chùa, thợ lành nghề gia công thành cột, kèo, xà và các chi tiết kiến trúc khác.
Từ những thân dừa tưởng chừng chỉ quen thuộc với đời sống nông nghiệp, dưới bàn tay khéo léo của những người thợ, chúng trở thành vật liệu chính để dựng nên các hạng mục quan trọng của chùa như: Chánh điện, nhà tổ, nhà ăn, nhà bếp. Đặc biệt, phần chánh điện và nhà tổ được lợp mái bằng gỗ dừa, tạo nên nét kiến trúc rất riêng, vừa mộc mạc, vừa độc đáo. Nhiều vật dụng trong khu thờ tự như bàn ghế, đèn thờ, lục bình… cũng được chế tác từ gỗ dừa.
Chính vì vậy, người dân địa phương từ lâu đã quen gọi chùa Long Quang bằng cái tên gần gũi là “chùa Dừa”.
Bước chân vào khuôn viên chùa, du khách dễ dàng cảm nhận được không gian thanh tịnh, trang nghiêm nhưng cũng rất gần gũi. Mầu vàng sậm đặc trưng của những thớ gỗ dừa tạo nên vẻ trầm mặc cho toàn bộ công trình.
Bên trong chánh điện, không gian mở thoáng đãng, rộng rãi nhưng vẫn giữ được sự ấm cúng nhờ sắc nâu trầm tự nhiên của gỗ. Các đường vân gỗ dừa uốn lượn tự nhiên, kết hợp cùng những dải phướn Phật giáo rủ xuống từ mái chánh điện, tạo nên tổng thể kiến trúc vừa trang nghiêm, vừa mềm mại.
Những chi tiết trang trí giản dị nhưng tinh tế góp phần làm nổi bật vẻ đẹp mộc mạc của ngôi chùa. Nổi bật trong không gian thờ tự là cặp lục bình gỗ dừa kích thước lớn cùng tháp đèn thờ nhiều tầng được chế tác hoàn toàn thủ công.
Chị Lê Thị Thiên Kim, du khách đến từ tỉnh Đồng Tháp chia sẻ: “Các vật dụng từ gỗ dừa tạo cảm giác gần gũi, mộc mạc nhưng vẫn rất trang nghiêm. Ngôi chùa nằm giữa vùng đất dừa và được xây dựng bằng chính loại cây đặc trưng của địa phương, như một cách lưu giữ và giới thiệu nét văn hóa độc đáo đến với khách thập phương”.
Là điểm sinh hoạt tôn giáo của người dân trong vùng, chùa Long Quang ngày nay còn trở thành điểm đến thu hút đông đảo du khách và phật tử từ nhiều nơi. Kiến trúc độc đáo, thân thiện với môi trường cùng không gian thanh tịnh tạo nên sức hấp dẫn riêng cho ngôi chùa.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phước Mỹ Trung Nguyễn Văn Ngoạn cho biết: “Phước Mỹ Trung sở hữu hệ sinh thái sông nước đặc trưng của vùng Đồng bằng sông Cửu Long với dòng Hàm Luông và vàm Nước Trong chảy qua. Hai bên bờ là những vườn cây ăn trái trĩu quả như bưởi da xanh, măng cụt, chôm chôm, sầu riêng, mít… Cùng với đó là nhiều vườn hoa kiểng, cơ sở sản xuất giống cây trồng, các mô hình nông nghiệp ứng dụng kỹ thuật mới, tạo nền tảng thuận lợi để phát triển du lịch trải nghiệm gắn với sản xuất. Trong đó, điểm nhấn nổi bật về du lịch lịch sử là Di tích quốc gia Khu ủy Sài Gòn-Gia Định, chùa Long Quang với kiến trúc độc đáo từ thân dừa”.
Theo Đại đức Thích Lệ Quang, hiện nay công trình mới hoàn thành các hạng mục cơ bản. Sắp tới, chùa sẽ xây dựng thêm các hạng mục như cổng chùa, miếu thờ và một số công trình phụ trợ để hoàn thiện tổng thể kiến trúc bằng gỗ dừa.
