Nam Định có hai chợ Viềng cùng họp một phiên duy nhất trong năm. Các cụ cao niên kể rằng: Trước đây, một cánh quân của Quang Trung tiến quân ra Bắc giải phóng các tỉnh Nam Định, Thái Bình, Hưng Yên. Nghĩa quân vượt sông Đào (thuộc thành phố Nam Định ngày nay) trước khi trở về Thanh Hóa, dừng chân ăn mừng chiến thắng và mở hội chợ tại xã Nam Giang (Nam Trực) và Kim Thái, Trung Thành (Vụ Bản).
Xưa kia, Tết Nguyên đán kéo dài đến ngày mồng 7, mọi nhà thường làm lễ hạ cây nêu, ngày mồng 8 người dân bản địa và du khách thập phương đi chợ Viềng. Ngày nay, chợ đã họp từ ngay sáng mồng 7 để mọi người du xuân, vừa mua sắm đồ dùng, con giống để năm mới xuống đồng, lại mang ý nghĩa tâm linh vì đi chợ kết hợp với đi lễ chùa, lễ phủ. Chợ Viềng Nam Giang, nơi có chùa Đại Bi thờ Từ Đạo Hạnh. Chợ Viềng Kim Thái, Trung Thành, nơi có quần thể di tích Phủ Giầy thờ Thánh mẫu Liễu Hạnh (một trong bốn vị Thánh “Tứ bất tử” của người Việt). Đi chợ để cầu may, cầu mong Thánh mẫu và thần linh phù trợ cho mưa thuận gió hòa, dồi dào khước lộc.
Từ thành phố Nam Định, xuôi đường 55, cách 6, 7 cây số là tới thị trấn Nam Giang, huyện Nam Trực. Khu chợ cũ rộng hàng nghìn mét vuông, ngoài những phản thịt bò, bê thui là các sạp hàng đồ sắt, đồ đồng, đồ nhựa… của các làng nghề nổi tiếng trong vùng như Vân Chàng, Đồng Côi, Báo Đáp. Tấp nập, đông vui nhất là khu vực sân vận động thị trấn với hàng trăm gian hàng, sạp chợ được dựng tạm bằng luồng, nứa chia làm ba khu: Khu vui chơi giải trí; khu bán đồ cổ, giả cổ, đồ gia dụng và khu bán cây cảnh, giống cây trồng.
Trước cửa chùa Đại Bi, hàng trăm sạp hàng đồ cổ, giả cổ với đủ mặt hàng gốm, sứ, bạc, đồng. Lớn có những bức đại tự, câu đối, độc bình cao hàng mét, nhỏ có đồng tiền cổ, chuỗi hạt, hoa tai, bát, đĩa. Hỏi chuyện chủ nhân những sạp hàng này được họ chia sẻ: Về với chợ Viềng xuân bán được, mua được hàng là quý nhưng điều đó không quan trọng, cái chính là những người yêu đồ cổ được gặp gỡ, trao đổi, mừng cho nhau khi mua thêm được món đồ, khoe với nhau khi sưu tầm được một vật quý.
Chiếm một nửa diện tích chợ là các giống cây mang đậm bản sắc văn hóa vùng lúa nước đồng bằng Bắc Bộ như nhãn lồng Hưng Yên, bưởi Đoan Hùng, hồng Xuân Đỉnh…Các cây thế, cây hoa bonsai cũng nhiều cơ man, nào là lộc vừng lá non, búp tím sẫm đủ thế, đủ loại to, nhỏ; tiếp đến là đa, sanh, si và bạt ngàn địa lan, trà, hải đường.
Khác với chợ Viềng Nam Giang, chợ Viềng Kim Thái, Trung Thành, huyện Vụ Bản (thường gọi là chợ Phủ Giầy) qui mô rộng lớn hơn, thu hút hàng vạn du khách thập phương. Trước kia, chỉ người dân trong tỉnh hoặc các tỉnh lân cận Thanh Hóa ra, Hà Nội, Hà Nam xuống, Thái Bình sang. Nay nghe giọng nói biết từ miền Nam ra, nhìn trang phục biết du khách từ miền ngược đổ về.
Phủ Giầy là một quần thể kiến trúc đền, đài xuất hiện từ thời Lê, gắn liền với việc phụng thờ Mẫu Liễu Hạnh. Đây là danh lam thắng cảnh nổi tiếng cấp Quốc gia nằm trọn trong hai thôn Vân Cát và Tiên Hương, xã Kim Thái gồm 19 di tích lớn, nhỏ. Mọi người đến với chợ Viềng Phủ Giày vừa cảm nhận tính chất chợ truyền thống, vừa mang sắc thái dân gian, vừa cầu may đậm chất tín ngưỡng.
Chợ họp đông đúc nhất từ đêm mồng 7 và kéo dài hết ngày mồng 8 tháng Giêng. Nhưng ngay từ sáng mồng 7, trên các ngả đường từ thành phố Nam Định vào, từ Ý Yên sang, đường 56 nối QL10, QL21 vào huyện Vụ Bản, dòng người tấp nập với đủ loại phương tiện giao thông dồn về phiên chợ độc đáo một năm chỉ có một lần.
Đến đây, người ta thường mua các loại giống cây ăn quả, cây cảnh, hy vọng tài lộc sinh sôi, mua một vài dụng cụ nông nghiệp như cuốc, xẻng, liềm, hái cầu cho một năm sản xuất mùa màng bội thu. Chợ hội tụ đủ sản vật miền đồng bằng trù phú, từ đồ dùng sinh hoạt đến mặt hàng tinh xảo bằng đồng, sắt, đồ tế lễ, trang trí, trang sức.
Đồ đồng Tống Xá, Ý Yên được làm ra từ những đôi bàn tay khéo léo của các nghệ nhân. Có đủ cả đỉnh đồng, lư đồng, con hạc, bình hương dành cho việc thờ tự, có cả mâm thau, chậu thau, nồi đồng, cối giã trầu dành cho sinh hoạt trong gia đình. Không thể thiếu những gian hàng đồ mộc như sập gụ, tủ chè, giường, tủ, bàn, ghế của đất nghề La Xuyên, Ý Yên mà thương hiệu đã lan xa khắp nước. Làng Hổ Sơn, Cát Đằng nổi tiếng với đồ sơn mài như khám thờ, tứ bình đến cơi trầu, giỏ ấm.
Cũng như chợ Viềng Nam Giang, chợ Viềng Phủ Giày dành khu đất rộng rãi nhất để bày bán đủ các giống cây trồng. Từ cây cảnh, chậu cảnh đến cành chiết, gốc ghép tùng, bách, phong lan, đỗ quyên đến các loại cây ăn quả như cam, chanh, táo, cau, dừa…
Khu bán đồ chơi cho trẻ em (nay đã xuất hiện đồ chơi bằng nhựa), chợ xưa chỉ có bán giỏ đan bằng mây, tre cho trẻ đựng hoa, quả; cũi lợn bằng nan tre nhốt chú lợn con làm bằng đất và la liệt những con tò he bằng đất thổi kèn, tượng ông phỗng, lợn đất để bỏ tiền mừng tuổi.
Điều độc đáo của chợ Viềng, ai đã tới chợ ra về đều mua ít vài lạng, nhiều vài cân thịt bò, bê thui về làm quà cho cả nhà với ước mong sung túc, no đủ cả năm. Bởi thế, trên bất cứ nẻo đường dẫn vào chợ Viềng Phủ Giày hay Viềng Nam Giang đều bắt gặp màu đỏ sậm của thịt bò, thịt bê xếp thành dãy dài nhìn ngút mắt.
Ở chợ Viềng Phủ Giày, nếu tinh mắt du khách sẽ thấy một khác biệt thú vị, đó là mía “đường trèo”- một sản vật xứ Thanh được bày bán khá nhiều. Mía vỏ vàng, xanh, ăn ngọt lịm. Tiện cả đôi đường vì vừa làm gậy chống đi chiêm bái đền phủ trên núi dốc, vừa để giải khát dọc đường.
Đi chợ Viềng Nam Định được hòa trong không khí vui xuân, được gặp gỡ, trò chuyện với mọi người, được sống trong không khí mà người bán, người mua đều rất vui vẻ. Dù mua hay không mua, mọi người đều thấy thoải mái. Các cụ cao niên ở Kim Thái, Trung Thành, huyện Vụ Bản nói rằng: Trước kia đi chợ không mặc cả, người bán không nói thách, người mua không trả giá, nói bao nhiêu mua bấy nhiêu. Người mua, người bán đến chợ để trao đổi hàng hóa, vật dụng, đề cầu may mắn đầu năm, cho nên dân gian xưa gọi là chợ cầu may.
Mặc dù những năm gần đây chợ Viềng Nam Định có mang đôi chút tính chất thương mại hóa, nhưng ý nghĩa cầu may vẫn còn vẹn nguyên nên mọi người vẫn ao ước:
“ Giá năm có mấy tháng giêng
Mỗi giêng năm bảy lần Viềng em ơi”
(Trẩy hội chợ Viềng- Thúy Quỳnh)
