Cho thuê cảng biển, một mô hình quản lý mới

 
Cảng Cái Lân được phép xây dựng theo Quyết định số 483/TTg ngày 25-7-1996 với quy mô 7 bến, bằng nguồn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) của Nhật Bản. Ðến nay cảng Cái Lân đã đầu tư xây dựng xong giai đoạn I với trị giá hơn 1.300 tỷ đồng cho hai bến tổng hợp, một bến công-ten-nơ chuyên dụng với các công trình, trang thiết bị khác.

Căn cứ tình hình thực tế và sau một thời gian khảo sát, học hỏi kinh nghiệm quản lý cảng biển của các nước tiên tiến, Cục Hàng hải, Bộ GTVT đã đề xuất thí điểm cơ chế cho thuê quản lý khai thác kết cấu hạ tầng cầu cảng Cái Lân. Cơ chế thí điểm này đã được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận tại Quyết định 228/2003/QÐ-TTg ngày 6-11-2003.

Hiện số tài sản cho thuê bao gồm cầu cảng số 5, số 6, số 7, văn phòng làm việc, kho bãi, nhà xưởng, hệ thống điện nước, đường giao thông với trị giá 590 tỷ đồng. Theo cơ chế thí điểm này, Cục Hàng hải Việt Nam được chỉ định thay mặt Bộ GTVT là đại diện chủ sở hữu làm Bên cho thuê và Cảng Quảng Ninh là Bên thuê.

Ba bến cảng 5, 6, 7  thuộc cảng Cái Lân được khánh thành từ tháng 4-2004 và đưa vào khai thác từ tháng 7-2004.

Sau một năm hoạt động, mặc dù còn nhiều khó khăn, bất cập nhưng tính ưu việt của cơ chế quản lý mới đã được thể hiện và phát huy rõ rệt.

Thứ nhất, tính chủ động sáng tạo, trách nhiệm của bên thuê được nâng hẳn một tầm; cơ chế thông thoáng được thiết lập, chất lượng dịch vụ, trình độ quảng bá, tiếp thị được nâng cao, thu hút được các tàu lớn của các hãng tàu nổi tiếng của Nhật Bản, Nga, Trung Quốc...

Thứ hai, đạt hiệu suất sử dụng, hiệu quả kinh tế cao.

Năm 2005 là  năm Quảng Ninh có tốc độ tăng trưởng kinh tế lớn và hoạt động hàng hải nhộn nhịp. Tàu thuyền đến cảng là 15.173 chuyến (tăng 43%), hàng hóa thông qua cảng là 19,3 triệu tấn (tăng 32%), hành khách du lịch đường biển là 49.303 lượt, thu phí hàng hải 92,6 tỷ đồng (tăng 37,5%).

Riêng Cái Lân, tính từ 1-7-2004 - 1-7-2005 có tổng sản lượng hàng hóa thông qua cảng là 1.612.077 tấn, hàng công-ten-nơ đạt 121.599 TEU, đạt được 60% công suất thiết kế. Doanh thu đạt được 37.204.608.350 đồng, lợi nhuận đạt 2.328.650.022 đồng.

Với việc đưa vào sử dụng ba bến 5, 6, 7 của cảng Cái Lân, hàng nghìn lao động ở Quảng Ninh đã được tạo việc làm và có thu nhập ổn định.

Thứ ba, nhờ ý thức trách nhiệm và có sự giám sát chặt chẽ, thường xuyên nên khối tài sản lớn của Nhà nước được bảo vệ tốt và ngày một phát huy hiệu quả cao hơn chứ không phải "đem vàng mà đổ sông Ngô" như một số ý kiến lo ngại lúc đầu.

Ðể khai thác tốt hơn nữa cảng Cái Lân, còn phải nạo vét luồng từ Hòn Một đến vùng neo Hòn Gai bảo đảm độ sâu 10 m, đón được tàu 40.000 DWT như thiết kế (hiện chỉ đón được tàu 15.000 DWT); phải có hệ thống giao thông sau cảng đồng bộ và đổi mới tập quán thương mại, nâng cao trình độ nhân lực hàng hải, hải quan, biên phòng, kiểm định... Nhưng những gì đã làm được đã chứng tỏ thành công và triển vọng của một hướng đi.

Chính vì thế, Cục Hàng hải Việt Nam, Bộ Giao thông vận tải đang kiến nghị cho phép áp dụng cơ chế cho thuê đối với các cảng khác, trước mắt là ba cảng Nghệ Tĩnh, Quy Nhơn và Nha Trang. Thực hiện tốt cơ chế này chắc chắn sẽ bảo toàn, phát huy tốt nguồn vốn; tăng nguồn thu cho ngân sách Nhà nước, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp cảng có điều kiện đổi mới và khẳng định mình trong lĩnh vực kinh doanh, khai thác cảng biển; tạo môi trường kinh doanh bình đẳng trong việc khai thác cảng biển, chống độc quyền.