Có thể kể hàng trăm, hàng nghìn vụ án, với những tình huống cán bộ, chiến sĩ (CBCS) bị phơi nhiễm khác nhau. Có người trong lúc truy quét bọn tội phạm ma túy đã bị chúng dùng bơm tiêm dính máu HIV đâm vào tay hoặc bị cắn chảy máu để hòng chạy trốn, có khi đột nhập vào hang ổ của bọn tội phạm ma túy vô tình chạm phải các xi-lanh tiêm chích, có trường hợp CBCS bị đối tượng đâm lén kim tiêm dính máu HIV trả thù.
Với một địa bàn khá phức tạp về TTATXH, Hà Nội cũng là địa phương có số cán bộ chiến sĩ bị phơi nhiễm HIV cao nhất cả nước. Hiện nay, 48 cán bộ, chiến sĩ bị phơi nhiễm HIV khi thi hành công vụ và trong số đó nhiều người đang phải sống và làm việc trong nỗi phấp phỏng, lo âu bởi tai nạn nghề nghiệp này...
Một trinh sát Ðội CSÐTTPMT Công an quận Long Biên khi cùng đồng đội xuống cưỡng chế các đối tượng nghiện ma túy trên địa bàn đi trung tâm cai nghiện bắt buộc, đã bị Lưu Quang Hạnh - đối tượng có tới ba tiền sự và nhiễm HIV nặng lấy liềm cắt vào người, rồi vung những giọt máu nhiễm HIV chống trả quyết liệt, cào vào tay anh đến bật máu. Một đối tượng ma túy ở gầm cầu Long Biên khi bị một trinh sát Phòng CSÐT tội phạm ma túy Công an Hà Nội bắt giữ đã đập đầu mình cho chảy máu rồi lấy tay xoa vào máu đó và... cào vào mặt, vào cổ, vào tay công an.
Năm trinh sát đội CSÐT tội phạm về ma túy, Công an quận Ðống Ða (Hà Nội) không thể nào quên lần vây bắt bốn đối tượng vận chuyển ma túy từ Mộc Châu (Sơn La) xuống Hà Nội ngày 21-7. Tại phòng 202, khách sạn Hạ Long (phố Thái Thịnh), khi chúng chuẩn bị giao "hàng", các trinh sát đã bất ngờ ập đến, bắt quả tang chúng cùng tang vật hơn 290 g heroin, 35 triệu đồng, hai điện thoại di động và một xe máy.
Tên cầm đầu Nguyễn Văn Bình liền rút dao nhọn đâm trả và dọa tự sát, làm Thiếu tá Lê Công Hiên bị thương ở bàn tay trái (phải khâu 24 mũi), và bốn chiến sĩ khác bị xây xát, phải đi khám bệnh và dùng thuốc phòng phơi nhiễm HIV.
Hầu hết bọn tội phạm nhiễm AIDS sẵn sàng ăn vạ và chơi võ cùn nếu khi bị tấn công, bắt giữ. Trong khi xử lý hành vi gây rối trật tự của Phan Thế Năng và Nguyễn Xuân Thanh, hai đối tượng đã bị nhiễm HIV ở xã Nghĩa Tân (Nghĩa Ðàn) sáng 9-5, anh Dư Kim Thanh, Trưởng Công an xã Nghĩa Tân đã bất ngờ bị tên Năng dùng đá hộc tấn công vào đầu và cắn vào má. Ngày 19-10 , trên đường Hà Huy Liệu, phường Trần Quang Khải, TP Nam Ðịnh (tỉnh Nam Ðịnh), trinh sát Phòng CSHS Nam Ðịnh Ðỗ Quang Ðông cùng đồng đội phát hiện, bắt giữ tên Vũ Mai Khanh, 34 tuổi, trú tại phường Năng Tĩnh, TP Nam Ðịnh (là đối tượng hình sự có hai tiền án, một tiền sự, nghiện ma túy, bị nhiễm HIV, đã đi cơ sở giáo dục về) về hành vi trộm cắp xe đạp đã chống trả quyết liệt, cắn chảy máu tay anh hí Ðông, điển hình là tên Ðỗ Văn Toán trong vụ án bắt quả tang số lượng ma túy lớn nhất trong năm nay (98 bánh heroin), nhiều boong-ke ma túy nhức nhối đã chiêu nạp những con nghiện, đối tượng dày dạn tiền án tiền sự nhiễm AIDS làm vệ sĩ cảnh giới, buôn bán ma túy. Khi bị bắt, chúng hung hăng dùng virus HIV để đe dọa và chống trả quyết liệt lực lượng truy bắt với nhiều hình thức như cắn, cào cấu, vật lộn, dùng bơm kim tiêm đang chích có máu hay rạch mặt bằng dao lam, đập đầu vấy máu vào tay để đe dọa truyền HIV cho cán bộ chiến sĩ. Nhiều đối tượng không bị nhiễm nhưng vẫn lợi dụng vin cớ đe dọa "Tao bị nhiễm AIDS đây".
Ðề tài "Nghiên cứu giải pháp phòng ngừa nguy cơ phơi nhiễm HIV đối với công an Hà Nội" cho thấy vẫn còn 20% CBCS được phỏng vấn có hiểu biết không đầy đủ về HIV/AIDS và phơi nhiễm HIV trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, có 92,8% cán bộ, chiến sĩ thường xuyên tiếp xúc với đối tượng phạm pháp hình sự, nhưng 66,7% cán bộ, chiến sĩ không biết trước tình trạng có HIV/AIDS của đối tượng, 77,2% không được trang bị phương tiện phòng nhiễm HIV, 44,1% CBCS có tiếp xúc với tang vật có dính máu, dịch tiết của tội phạm...
Mặt khác, nguy cơ phơi nhiễm càng cao khi hầu hết anh em công an tiếp xúc với tội phạm không biết tội phạm đó có bị nhiễm HIV hay không. Tuy nhiên, nếu trong nhiều trường hợp bắt giữ bất ngờ không biết tội phạm đó có bị nhiễm HIV hay không, họ cũng không thể áp dụng bất cứ biện pháp phòng hộ gì. Sau khi bị bắt giữ, sự ngông cuồng của những tên tội phạm lại chuyển cho lực lượng cảnh sát trại giam. Thời gian gần đây, số phạm nhân, trại viên, học sinh trong trại giam và trường giáo dưỡng chết do HIV/AIDS tăng rất nhanh, lên tới hàng nghìn người. Phạm nhân ở các trại giam đã truyền nhau một công thức để nhận ra người bị HIV/AIDS "Người nở hoa (tức mụn nhọt, lở loét), miệng thì ca (tức là ho), đít thì la (tức là tiêu chảy), ắt si-đa". Làm việc trong một môi trường tiềm tàng HIV/AIDS như vậy, nguy cơ phơi nhiễm khó tránh khỏi.
Trong điều kiện tù túng trong bốn bức tường giam, với bản chất côn đồ hung hãn, ức chế tâm lý nên hàng ngày cán bộ quản giáo phải đối mặt với những đối tượng nhiễm AIDS rất hung dữ, luôn có thể chống đối bất cứ lúc nào. Tuy nhiên, khi đã được giao nhiệm vụ làm quản giáo cho các buồng giam phạm nhân AIDS, cán bộ chiến sĩ vẫn phải tìm mọi cách khắc phục khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ, trong khi nguy cơ phơi nhiễm luôn rình rập.
Có lẽ do những định kiến chủ quan về căn bệnh nan y này mà nhiều CBCS bị phơi nhiễm phải trải qua những ngày tháng đau đớn, khó khăn. Có người đã âm thầm giấu người thân, bạn bè, đồng nghiệp, từ chối nhận chế độ chính sách mà lẽ ra phải dành cho họ, lặng lẽ tìm tới bác sĩ, đối mặt với nguy cơ lây nhiễm HIV. Nếu bản thân của họ luôn nặng trĩu lo âu, thì với người thân của họ, sự lo âu còn hơn gấp bội. Nhiều người vợ đã thức trắng đêm, nhiều bà mẹ đã bạc tóc khi nghe tin con trai bị phơi nhiễm HIV.
Mỗi khi nhắc đến lần chồng gặp nạn, vợ một trinh sát ma tuý vẫn còn chưa hết hoang mang, thảng thốt. Chị kể, nghe tin anh bị phơi nhiễm, suốt cả năm trời, chị đã phải cố gắng gượng hết sức để động viên, an ủi. Có những đêm chị thức trắng nhìn chồng, lén lau những giọt nước mắt. Ngày anh có kết quả thông báo "tai qua nạn khỏi" chị và các con mừng vui khôn xiết. Nhưng giờ đây, mỗi lần anh đi đánh án, nỗi lo lại càng tăng thêm. Chỉ đến khi anh về nhà an toàn, lành lặn, chị mới an lòng.
Một trinh sát trẻ mới ra trường bị phơi nhiễm lại lo xa cho hạnh phúc riêng tư: "Bị thế này không biết có cô nào còn can đảm dám lấy không". Khi đối mặt với tội phạm, các anh đã không có sự lựa chọn nào khác, phải chấp nhận gạt bỏ riêng tư vì sự bình yên của nhân dân.
Ðại tá Vũ Hùng Vương, Cục trưởng Cục CSÐT tội phạm ma túy cho biết, trinh sát ma túy thường xuyên phải đấu tranh với bọn tội phạm ma tuý, trong đó có nhiều đối tượng đã nhiễm AIDS. Cục đã ký kết với Cục HIV/AIDS của Bộ Y tế nhằm tạo điều kiện tốt nhất cho lực lượng CSÐTTPMT có thể chủ động phối hợp xử lý khi trinh sát bị phơi nhiễm HIV để họ luôn yên tâm công tác vì nếu tình huống xấu nhất xảy ra đã có phương án chữa trị kịp thời.
Một vấn đề đặt ra là người bị phơi nhiễm HIV cần phải điều trị càng sớm càng tốt, tốt nhất là ngay sau khi xảy ra tai nạn chừng 2 - 3 giờ và muộn nhất không quá 72 giờ. Ðối với các trại giam ở vùng sâu vùng xa, đối với các chiến sĩ công an làm nhiệm vụ truy bắt tội phạm, đặc biệt là tội phạm ma túy, ở những nơi rừng núi hiểm trở, giao thông đi lại khó khăn, nếu bị đối tượng tội phạm nhiễm HIV tấn công, thì liệu họ có kịp về các bệnh viện trung tâm trước 36 giờ để được điều trị kịp thời hay không?
Khi bị phơi nhiễm, các cán bộ công an phải đi xét nghiệm ở các bệnh viện ngoài ngành và họ hầu như không được ưu tiên gì. Nhiều trường hợp CBCS sau khi bắt đối tượng nhiễm HIV/AIDS nhưng cũng không đi kiểm tra để tránh lo nghĩ. Không phải trinh sát nào bị đối tượng nhiễm AIDS đâm kim tiêm cũng đi xét nghiệm bởi tâm lý sợ rò rỉ thông tin, ảnh hưởng đến hạnh phúc. Ðối với trường hợp bắt được đối tượng hoặc đối tượng chuyển đi nơi khác còn đỡ, nếu đối tượng trốn thoát, phải khai thác nhanh về nhân thân đối tượng tại nơi cư trú, nếu nghi nhiễm HIV hoặc là nhóm nguy cơ cao buộc CBCS phải chủ động đi tiêm chống phơi nhiễm để bảo vệ tính mạng.
Trong khi số đối tượng nghiện nhiễm AIDS càng tăng, hoành hành dữ dội thì phương tiện và công cụ bảo vệ cán bộ chiến sĩ thi hành công vụ còn hạn chế. Tội phạm ma túy "thoắt ẩn, thoắt hiện" do đó các trinh sát phải hóa trang xã hội hóa, bất ngờ truy bắt nên khó chủ động dùng công cụ hỗ trợ như áo giáp, găng tay còn đa số công cụ hỗ trợ chỉ phù hợp với cán bộ trại giam, trại cai nghiện, trung tâm điều trị bệnh nhân AIDS.
Vừa qua, một số văn bản về lĩnh vực này, điển hình là Quyết định 22 của Thủ tướng Chính phủ về chế độ cán bộ, chiến sĩ lực lượng CAND trực tiếp làm công tác quản lý, giáo dục, chăm sóc, khám chữa bệnh và đấu tranh với đối tượng bị nhiễm HIV/AIDS; Quyết định 265/2003/QÐ-TTg ngày 16-12-2003 của Thủ tướng Chính phủ về chế độ đối với người bị phơi nhiễm HIV hoặc bị nhiễm HIV/AIDS do tai nạn rủi ro nghề nghiệp... đã được áp dụng hiệu quả trong thực tế, tuy nhiên có một số điểm cần sửa tại một số văn bản quy phạm pháp luật về lĩnh vực này cho phù hợp với thực tiễn.
Ngoài ra, cần tập trung mở rộng các trung tâm cưỡng bức cai nghiện, chữa trị AIDS để thu gom; ngăn chặn không để con nghiện phát sinh bởi chính đây là cầu nối căn bệnh AIDS; kiên quyết xét xử nghiêm minh các đối tượng lợi dụng căn bệnh này để gây rối, gieo rắc mầm bệnh cho người khác, phạm pháp buôn ma túy.
