Cây siêu quả Magic-S lần đầu công bố tại Việt Nam

Phóng viên (PV): Ông có thể cho biết nguồn gốc cây Magic-S và ông đã tiến hành nghiên cứu khi nào?

TS Phạm S: Cây Magic-S là loài bản địa của dãy núi Andes thuộc Ecuador, Colombia, Peru, Chile, và Bolivia. Tên khoa học là Cyphomandra sp. Tuy nhiên, hiện nay đã được trồng quy mô hàng hóa tại một số quốc gia trên thế giới như: Achentina, Bolivia, Peru, Antigua và Barbuda, Australia, Bahamas, Barbados, Braxin, Chile, Colombia, Costa Rica, Cuba, Dominica, Cộng hòa Dominic, Ecuador, Ai Cập, Pháp, Đức, Grenada, Mexico, Montserrat, Antilles thuộc Hà Lan, New Zealand, Nicaragua, Panama, Papua New Guinea, Philippines, Bồ Đào Nha, Puerto Rico, Nam Phi, Tây Ban Nha, Sri Lanka, StKitts và Nevis, St Lucia, St Vincent và Grenadines, Tanzania, Trinidad và Tobago, Uganda, Vương quốc Anh, Hoa Kỳ, Venezuela, Quần đảo Virgin (Hoa Kỳ).

Qua nghiên cứu thực tế tại một số quốc gia trồng và nghiên cứu tài liệu các viện nghiên cứu, trường đại học trên thế giới cho thấy, loài cây này có giá trị, ý nghĩa thương mại khác nhau, vì vậy trên thế giới có nhiều tên thương mại: Tamarillo (tiếng Anh); Tomato de la Paza, arbre a tomates (tiếng Pháp); Baumtomatenstrauch (tiếng Đức); Pomodoro arboreo (tiếng Ý); Munyanya (tiếng Luganda); Pokoktomato (tiếng Malaysia); Tomato serrano, Palo de tomate (tiếng Tây Ban Nha).

Cây Magic-S được chúng tôi trao đổi giống từ vườn thực vật KEW-Hoàng gia Anh. Chúng tôi đã nghiên cứu liên tục từ năm 2014 đến 2016. Quá trình nghiên cứu, chúng tôi đã phát hiện nhiều đặc tính ưu việt và độc đáo mà các cây ăn quả khác hiếm có, từ đó chúng tôi đã đặt tên thương mại: Magic-S và được Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam cấp văn bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ (số: 4-2015-34019), để tôn vinh và kỳ vọng những đặc điểm ưu việt của cây này đối với nền nông nghiệp Việt Nam.

PV: Qua nghiên cứu thực tế, trong điều kiện ở Việt Nam, ông nhận thấy cây Magic-S có những đặc tính ưu việt gì so với các cây trồng khác?

TS Phạm S: Qua kết quả nghiên cứu thực tế tại Lâm Đồng, chúng tôi nhận thấy cây Magic-S là cây hội đủ bốn yếu tố độc đáo mà các cây trồng khác hiếm có:

- Là cây “hội nhập quốc tế”: Là cây trồng mới so với nhiều cây trồng khác, thực tế thị trường rau, quả thế giới, cây này được trao đổi thương mại vào khoảng năm 1996. Tại khu vực Đông - Nam Á và châu Á, ít có quốc gia trồng nhưng lại là thị trường tiêu thụ rất lớn. Đặc biệt, sản phẩm không chỉ không bị cạnh tranh của thị trường Thái Lan và Trung Quốc, mà hai thị trường này còn là thị trường rất tiềm năng và rất lớn của loại quả này. Hiện nay, xu hướng người tiêu dùng toàn cầu là những quả có màu đỏ, tím, thị hiếu người tiêu dùng rất ưa chuộng bởi quả có nhiều lycopene (một sắc tố caroten và carotenoid màu đỏ tươi). Thời gian bảo quản sau thu hoạch được lâu, trong điều kiện bảo quản 8⁰C, không cần chất bảo quản có thể giữ quả tươi sau 75 ngày, do đó có thể vận chuyển bằng đường biển một cách dễ dàng đến các thị trường trên thế giới.

- Là cây thích ứng với biến đổi khí hậu: Thực tế hiện nay tại Lâm Đồng, nhiều loại rau, quả muốn trồng có năng suất, hiệu quả kinh tế cao, hầu hết trồng trong nhà kính, nhà lưới. Song, cây Magic-S vẫn trồng trong điều kiện tự nhiên, không trồng trong nhà kính, nhà lưới. Với kỹ thuật canh tác này sẽ giảm giá thành đầu tư và có khả năng mở rộng diện tích với quy mô lớn. Phải nói rằng, trong điều kiện biến đổi khí hậu, trồng cây có giá trị kinh tế cao, nhưng không phải trồng trong nhà kính sẽ góp phần bảo vệ môi trường. Cùng với đó, cây Magic-S có thể trồng trên diện tích cà phê kém thích nghi, hay vườn cà phê tái canh không thành công ở các tỉnh Tây Nguyên. Vì cây Magic- S yêu cầu lượng nước tưới ít hơn cây cà phê, đồng thời không bắt buộc tưới phun mưa cho cây nở hoa, đậu quả như cây cà phê. Tôi cho rằng, cây Magic-S có thể trồng rộng rãi tại các vùng ở Tây Nguyên.

- Là cây làm giàu cho nông dân và doanh nghiệp: Là cây trồng dễ canh tác, ít sâu bệnh, rất phù hợp sản xuất có chứng nhận, sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, Organic, GlobalGAP...; giá trị nông sản cao. Sau khi trồng khoảng 12 tháng, cây Magic-S bắt đầu ra hoa, kết trái; cây ra trái quanh năm, nếu trồng quy mô lớn thì chủ vườn đều có quả thu hoạch mỗi ngày; năng suất mỗi cây đạt từ 13 đến 15 kg một năm, hiện giá bán tại thị trường Việt Nam khoảng một triệu đồng mỗi kg, vì vậy doanh thu đạt gấp sáu đến tám lần so với giá trị bình quân sản xuất nông nghiệp hiện nay.

- Là cây rất phù hợp với du lịch canh nông: Vấn đề du lịch canh nông nhằm khai thác giá trị tổng hợp trong nông nghiệp. Đây là vấn đề mới đối với du lịch Việt Nam, do đó khi phát triển cây Magic-S sẽ thu hút du khách tham quan để trải nghiệm thực tế làm nông nghiệp, thưởng thức cảnh quan hệ sinh thái nhân tạo và thu mua sản phẩm. Theo nhận định của tôi, là cây trồng mới, nên khi trồng quy mô hàng hóa sẽ thu hút đông đảo du khách và là một trong những cây trồng lý tưởng nhất phát triển kinh tế nông nghiệp, khai thác du lịch canh nông hiệu quả.

Cây siêu quả Magic-S đang được trồng tại Lâm Đồng.

PV: Ông có thể cho biết hàm lượng dinh dưỡng và cách sử dụng quả Magic-S?

TS. Phạm S: Quả Magic-S có nhiều dinh dưỡng, hàm lượng vitamin cao. Đặc biệt, rất giàu beta-caroten, là các nguồn cung cấp dồi dào vitamin A và chứa lượng lớn axít ascorbic hay vitamin C; hàm lượng ni-tơ và axit amin tự do cao hơn so với hầu hết các quả khác; các giá trị kali và phốt pho cũng cao trong số các loại quả mà thường thì là các nguồn nghèo các yếu tố này. Đặc biệt, trong quả Magic-S còn có các chất chống oxy hóa như lycopene (là một sắc tố caroten và carotenoid màu đỏ tươi), như tôi đã nói ở trên.

Nhiều kết quả nghiên cứu trên thế giới cho thấy, tác dụng của quả Magic-S đối với sức khỏe mà số ít quả có được. Có thể liệt kê 17 tác dụng đối với sức khỏe như: Cải thiện thị lực, phòng chống ung thư, giúp xương chắc khỏe, chữa các bệnh mãn tính, làm sáng da, chữa tăng huyết áp, chữa chảy máu chân răng, giảm lượng đường trong máu, thúc đẩy giấc ngủ ngon, tốt cho mái tóc của bạn, giúp giảm cân, chữa viêm gan mạn tính, tốt cho người viêm thận, bảo vệ tim mạch, chữa bỏng lửa, chữa mụn nhọt lở loét và chữa sốt cao kèm theo khát nước.

Cùng với đó, quả Magic-S có ẩm thực rất phong phú: Có thể ăn tươi khi chín, nấu ăn khi xanh hoặc chín, làm mứt, làm rượu, sấy khô. Đặc biệt, quả Magic-S làm sinh tố có hương vị “ba trong một”, tạo ly sinh tố ấn tượng khó quên khi ăn, với hương thơm của quả mác mác, kết hợp vị chua ngọt của cà chua và thoang thoảng hương vị dâu tây.

TS Phạm S thực tế tại nhà vườn Lâm Đồng.

PV: Vậy, vấn đề thực tế nào đã khiến ông trăn trở và tập trung nghiên cứu, lựa chọn giải pháp, công bố loài cây nhiều triển vọng cho nền nông nghiệp Lâm Đồng nói riêng và của Việt Nam này?

TS Phạm S: Có thể nói, Lâm Đồng được đánh giá là tỉnh đứng đầu cả nước về nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Hiện địa phương có diện tích nhà kính, nhà lưới lớn nhất cả nước, khoảng 3.000 ha. Việc ứng dụng nhà kính, nhà lưới là một trong những giải pháp ứng dụng công nghệ cao, góp phần cải thiện môi trường sống một số loại cây trồng ngắn ngày như rau, hoa; giảm thiệt hại cây trồng do khí hậu bất lợi gây nên khi cường độ mưa lớn, nắng hạn... là điều kiện để đầu tư các thiết bị công nghệ cao đồng bộ, giảm một số sâu bệnh hại và nâng cao chất lượng nông sản, giúp cho ngành nông nghiệp Lâm Đồng có doanh thu cao trên một đơn vị diện tích.

Tuy nhiên, những năm gần đây, việc tăng nhanh nhà kính, nhà lưới trong sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, cùng với mặt tích cực, thực tế cũng đã bộc lộ những mặt trái nhất định, mà trong sản xuất cần có giải pháp điều chỉnh quy mô theo hướng cân bằng, bền vững. Chúng tôi luôn được các nhà khoa học, các nhà môi trường, các nhà kiến trúc, các nhà sinh thái, các chuyên gia du lịch cảnh báo và chia sẻ rằng, Lâm Đồng cần có giải pháp giảm diện tích nhà kính, nhà lưới, nếu không sẽ ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị, môi trường sinh thái...

Thực tế, chúng tôi đã nhận thấy vấn đề này từ lâu, do đó để phát triển bền vững, tỉnh Lâm Đồng luôn định hướng sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên đất và nước... để phục vụ phát triển nông nghiệp, xây dựng các mô hình canh tác theo hướng cảnh quan bền vững; quy hoạch hợp lý, giảm dần diện tích nhà lưới, nhà kính, nhất là ở khu vực đô thị, tạo cảnh quan, môi trường, thiết kế các vành đai cây xanh ở khu vực sản xuất nông nghiệp nội ô.

Tuy nhiên, trong thực tế vấn đề này cũng gặp không ít khó khăn, do giá trị đất nông nghiệp khu vực thành phố Đà Lạt và vùng phụ cận có giá trị quá cao, cao nhất cả nước, nên khi thực hiện quy hoạch ảnh hưởng đến quyền lợi kinh tế, rất khó khăn trong công tác thực hiện quy hoạch, các hộ nông dân không ai chịu nhường ai để có quỹ đất tạo vành đai cây xanh, hầu như chưa có hộ nông dân nào tự giác dành quỹ đất gia đình trồng cây xanh; việc khuyến khích người dân giảm diện tích nhà kính, nhà lưới chưa thuyết phục, vì vậy diện tích nhà kính, nhà lưới vẫn tiếp tục tăng nhanh trong những năm gần đây.

Với vai trò, vừa là nhà quản lý, vừa là nhà khoa học, trước yêu cầu thực tế đặt ra, tôi luôn trăn trở cần có giải pháp để tạo sự đồng thuận của bà con nông dân và doanh nghiệp; làm sao giảm diện tích nhà kính, nhà lưới mà thu nhập của nhà nông vẫn gia tăng, môi trường mỹ quan của thành phố được cải thiện? Do đó, tôi luôn trăn trở, chỉ có bài toán kinh tế cho người dân thì mới tạo sự đồng thuận cao, không cách nào khác là thông qua giải pháp giống cây trồng mới.

Và cây siêu quả Magic-S, với những ưu điểm vượt trội nêu trên, sẽ mang lại nhiều triển vọng cho nền nông nghiệp Lâm Đồng nói riêng và của Việt Nam nói chung, góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp với bảo vệ mỹ quan đô thị và bảo đảm môi trường sinh thái.

Trân trọng cảm ơn TS Phạm S, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng về cuộc trao đổi này.

TS Phạm S nhận bằng Kỷ lục gia “Nhà khoa học có đề tài ứng dụng thực tiễn được cấp nhiều bằng Lao động sáng tạo và văn bằng Sở hữu trí tuệ nhất Việt Nam”.

TS Phạm S là tác giả một sáng kiến cải tiến kỹ thuật, một giải pháp hữu ích, hai giống chè cao sản, một giống hoa, một giống dâu tây; bảy Bằng Lao động sáng tạo, một bằng giải pháp độc quyền, 42 văn bằng sở hữu trí tuệ; sở hữu 50 nguồn gien quý hiếm trong và ngoài nước; xuất bản tám cuốn sách, một giáo trình đại học; công bố 80 công trình khoa học và bài báo khoa học đăng ở các tạp chí khoa học, kỷ yếu hội thảo khoa học trong và ngoài nước; giải nhì Khoa học công nghệ Sáng tạo Việt Nam năm 2007; Kỷ lục gia khoa học năm 2014. Được Viện Hàn lâm Khoa học Sáng tạo thế giới trao tặng Biểu tượng Đĩa vàng về đóng góp KHCN năm 2014; Chứng nhận và “Sách vàng Sáng tạo Việt Nam năm 2016”.