Kẻ lừa đảo “giấu mặt”
8 giờ sáng 10-6-2015, chị N.T.H.D ở quận Hoàn Kiếm (Hà Nội) nhận được điện thoại gọi vào số cố định tại nhà riêng thông báo, chị có liên quan đến một vụ án chưa thụ lý tại Tòa án nhân dân TP Hồ Chí Minh. Chị D thắc mắc thì được hướng dẫn ấn phím số 0 hoặc 9 để được giải đáp. Làm theo hướng dẫn, ở đầu dây bên kia, một người đàn ông xưng danh là Nguyễn Văn Hùng, thiếu úy công an, thuộc Cơ quan cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội (Công an TP Hồ Chí Minh) tiếp chuyện. Hùng cho biết, chị có một thẻ tín dụng mở tại Ngân hàng Sacombank chi nhánh TP Hồ Chí Minh. Chị D khẳng định, chị chưa bao giờ làm thẻ và sử dụng thẻ của Ngân hàng Sacombank. Hùng đề nghị chị D kiểm tra số điện thoại liên lạc là 08087200 qua tổng đài 08.1080 để yên tâm là chị đang làm việc với cơ quan công an. Sau đó, Hùng cho biết, lực lượng công an đã phát hiện có nhiều tài khoản cá nhân mang tên chị D và đúng số CMND của chị. Cơ quan điều tra nghi ngờ chị tham gia vào đường dây rửa tiền do buôn bán ma túy, yêu cầu chị phải kết hợp cơ quan điều tra để xác minh, làm rõ sự việc. Hùng nói, sẽ kết nối điện thoại để chị D nói chuyện trực tiếp với lãnh đạo. Sau đó, ở đầu dây bên kia, một người đàn ông khác tự xưng là trung tá Trần Trung Kiên. Người này nói rằng, họ có bằng chứng về việc chị D đã bán tài khoản của mình với giá 100 triệu đồng cho một đối tượng để đối tượng này sử dụng vào mục đích rửa tiền trong các ngân hàng. Vì vậy, chị D phải khai báo thành khẩn số tài khoản đang sử dụng và có trách nhiệm rút toàn bộ số tiền đã gửi ở các ngân hàng rồi chuyển vào tài khoản của cán bộ thanh tra ngân hàng để xác minh nguồn gốc số tiền của chị. Quá bất ngờ và hoàn toàn tin tưởng những điều chúng nói, chỉ trong một ngày (10-6-2015), chị D đã mười lần chuyển tiền vào nhiều tài khoản khác nhau của bọn chúng, với tổng số tiền lên đến 5 tỷ 400 triệu đồng.
Thượng tá Hà Thị Hằng, Phó Trưởng phòng cảnh sát phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao PC50 (Công an TP Hà Nội) cho biết: Từ đầu năm 2015 đến nay, Phòng PC50 đã tiếp nhận 45 đơn của người dân trình báo bị các đối tượng gọi điện thoại giả danh cán bộ các cơ quan công an, viện kiểm sát nhân dân, tòa án nhân dân lừa đảo chiếm đoạt hơn 30 tỷ đồng. Các đối tượng này thường điện thoại đến máy cố định của người dân, giả làm nhân viên của tổng đài Tập đoàn Bưu chính viễn thông Việt Nam (VNPT), thông báo cho họ biết đang nợ tiền cước điện thoại. Khi người dân thắc mắc việc nợ cước thì yêu cầu ấn phím để được khiếu nại theo hướng dẫn. Làm theo hướng dẫn, người dân được thông báo, họ đang đứng tên một thuê bao điện thoại khác ở một tỉnh, thành phố khác, hiện chưa thanh toán tiền cước, đồng thời yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân (tên tuổi, địa chỉ, số chứng minh nhân dân) để đối chiếu. Khi có thông tin cá nhân, đối tượng này chuyển máy cho đối tượng khác nói chuyện. Đối tượng này tự giới thiệu (giả danh) là cán bộ các cơ quan công an, viện kiểm sát nhân dân, tòa án nhân dân ở các tỉnh, thành phố khác, thông báo cho người dân biết là họ đã bị kẻ gian ăn cắp thông tin cá nhân để sử dụng vào mục đích vi phạm pháp luật như: buôn bán ma túy, rửa tiền, tham nhũng... Vì vậy, người dân phải hợp tác với bọn chúng (mạo danh cơ quan điều tra) để xác minh, làm rõ, nếu không sẽ bị bắt giam, khởi tố, bỏ tù. Tiếp theo, đối tượng yêu cầu người dân phải rút toàn bộ số tiền đã gửi tại các ngân hàng, rồi gửi vào tài khoản mà đối tượng cho sẵn để phục vụ công tác điều tra, xác minh, giám định, nếu không liên quan thì sẽ hoàn trả tiền trong khoảng 1 đến 2 ngày. Trong quá trình thực hiện, đối tượng yêu cầu người dân phải giữ liên lạc liên tục, không được tắt máy điện thoại và không được thông báo cho người khác biết. Sau khi chuyển tiền, đến thời hạn như đã hẹn, người dân không được trả lại tiền, mới biết bị kẻ gian lừa đảo và đến công an trình báo.
Theo Phòng PC50 (Công an TP Hà Nội), kịch bản mà ổ nhóm tội phạm này thực hiện phải do một đối tượng “lão luyện” về tâm lý tội phạm dàn dựng. Từ cách đối tượng tiếp cận nạn nhân, đến cách dẫn dắt, cuốn hút vào “mê hồn trận”, khiến các nạn nhân hoảng loạn, không còn tỉnh táo, chỉ biết làm theo những gì chúng yêu cầu. Nhóm tội phạm này hoạt động có tổ chức, quy mô lớn, có tính chất quốc tế và thường xuyên thay đổi địa điểm hoạt động. Khi chúng hoạt động lừa đảo ở Việt Nam thì đặt hệ thống tổng đài ở nước ngoài. Chúng sử dụng công nghệ cao giả lập số điện thoại của một số đơn vị công an, viện kiểm sát nhân dân, tòa án nhân dân các tỉnh, thành phố để người bị hại dễ dàng tin chúng. Nếu người bị hại ở Hà Nội thì chúng mạo danh là cán bộ các cơ quan pháp luật ở TP Hồ Chí Minh và ngược lại. Mục đích là để người bị hại khó tiếp xúc người giả danh, chỉ liên lạc trực tuyến qua điện thoại. Những cuộc gọi trên đều có liên quan đến các tổng đài từ nước ngoài về Việt Nam qua kết nối VoIP (một công nghệ cho phép truyền âm thanh thời gian thực qua băng thông in-tơ-nét và các kết nối IP).
Cần sự phối hợp kịp thời của các cơ quan chức năng
Ngày 4-4-2015, chị Trần Thị Hải L, ở quận Long Biên (Hà Nội) đến cơ quan công an trình báo, bị đối tượng giả danh công an lừa đảo qua điện thoại. Ngay sau đó, Công an TP Hà Nội có văn bản đề nghị ngân hàng liên quan phong tỏa tài khoản mà chị L chuyển tiền cho đối tượng nhưng ngân hàng này không thực hiện với lý do phải có quyết định của thủ trưởng cơ quan cảnh sát điều tra. Sau đó, đối tượng lừa đảo đã rút mất 172 triệu 967 nghìn đồng của chị L. Ngày 18-5-2015, chị Nguyễn Thị Lê H, ở quận Hoàng Mai (Hà Nội) trình báo bị đối tượng lừa đảo qua điện thoại và cùng cán bộ của cơ quan công an trực tiếp ra Phòng giao dịch Ngân hàng Vietcombank, số 199 Bà Triệu (Hà Nội) đề nghị phong tỏa tạm thời tài khoản chị H đã chuyển tiền cho đối tượng để ngăn chặn đối tượng rút tiền. Tuy nhiên, cán bộ ngân hàng này vẫn không thực hiện đề nghị kể trên cũng với lý do phải có công văn của cơ quan cảnh sát điều tra. Sau đó, chị Hương đã bị kẻ gian chiếm đoạt 100 triệu đồng.
Trung tá Đặng Hồng Minh, Đội phó Đội 2, Phòng PC50 cho rằng: Việc một số người bị hại đã trình báo cơ quan công an và cùng cán bộ công an đến ngân hàng đề nghị phong tỏa tạm thời tài khoản để không cho đối tượng lừa đảo rút tiền, nhưng một số ngân hàng không thực hiện và yêu cầu phải có công văn của cơ quan cảnh sát điều tra mới được phong tỏa tài khoản. Căn cứ Điều 17 Thông tư số 23/2014 của Ngân hàng Nhà nước; Điều 12 Nghị định số 101/2012; Điều 10 Nghị định số 25/2014 của Chính phủ thì: Khi cơ quan công an phát hiện hành vi vi phạm pháp luật có liên quan thì có quyền thông báo cho ngân hàng biết và đề nghị ngân hàng phong tỏa tài khoản phục vụ điều tra, xác minh, không cần văn bản của cơ quan điều tra. Cũng trong thời gian qua, Công an TP Hà Nội đã hai lần đề nghị Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các ngân hàng thực hiện việc dán thông báo, phổ biến phương thức, thủ đoạn của các đối tượng lừa đảo tại các điểm giao dịch để nhân dân biết khi đến giao dịch, từ đó phòng tránh không mắc lừa kẻ gian. Tuy nhiên, đến nay, vẫn có ngân hàng chưa thực hiện việc này, nhiều nhân viên giao dịch tại các ngân hàng còn chưa nắm được phương thức, thủ đoạn của các đối tượng phạm tội để hướng dẫn người dân và người dân thì vẫn bị mắc lừa tội phạm.
Để giúp người dân chủ động phòng ngừa, không “mắc bẫy” lừa đảo của ổ nhóm tội phạm kể trên, Phòng PC50 (Công an TP Hà Nội) hướng dẫn cách nhận biết như sau: Khi đối tượng yêu cầu người dân cung cấp số điện thoại di động để liên lạc thì số của đối tượng gọi đến thường có các đầu số +838387200; +838387344 là những số trùng với điện thoại của Công an TP Hồ Chí Minh để tạo sự tin tưởng. Tuy nhiên, vì đây là những số giả lập được thực hiện qua in-tơ-nét cho nên có thêm dấu (+) trước dãy số. Khi điện thoại, đối tượng thường yêu cầu người dân gọi điện thoại đến tổng đài 1080 để kiểm tra số điện thoại gọi đến xem có phải là số của công an hay không. Sau đó, đối tượng yêu cầu người dân chuyển tiền vào nhiều tài khoản cá nhân chứ không phải là tài khoản của cơ quan công an. Để tránh bị lừa đảo, đề nghị người dân không chuyển tiền vào tài khoản theo yêu cầu của chúng. Cơ quan điều tra hay cơ quan công an không bao giờ có tài khoản mang tên cá nhân, cũng không bao giờ yêu cầu đương sự phải chuyển tiền để chứng minh mình vô tội.
Người dân cần nâng cao cảnh giác khi nghe điện thoại của người lạ yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, số tài khoản, thẻ tín dụng. Trường hợp có người tự xưng là công an thì người dân cần đề nghị trực tiếp liên hệ cùng công an địa phương gửi giấy mời hoặc giấy triệu tập đến trụ sở làm việc, không làm việc qua điện thoại; không cung cấp số điện thoại riêng, thông tin cá nhân cho bất kỳ ai khi chưa biết rõ họ là ai và sử dụng vào mục đích gì; không mua bán, cho mượn giấy chứng minh nhân dân và không nên đưa thông tin đời tư, ảnh, vi-đê-ô… lên các trang mạng xã hội. Cơ quan công an khuyến cáo người dân, khi nhận được các cuộc gọi lạ, có dấu hiệu nghi vấn, cần bình tĩnh, không làm theo yêu cầu hoặc làm theo dẫn dụ bấm các phím số trên máy điện thoại; cần thông báo ngay đến cơ quan công an, không nên tự giải quyết vì sẽ sập bẫy hành vi lừa đảo của tội phạm.
