Đến tìm hiểu thực tế tại cống số 3, cách bờ hơn 20m, đã ngửi thấy mùi hôi. Những đoạn mương không có nắp, mùi hôi bốc lên nồng nặc. Hàng trăm nhà dân ở phường Trường Thi, Bến Thuỷ bám dọc theo bờ mương, hàng ngày đối mặt ô nhiễm. Một người dân sống cạnh nhà máy nói: “Từ khi nhà máy nâng công suất lên 50 triệu lít bia/năm thì ô nhiễm càng nghiêm trọng”.
Cách đây chưa lâu, dân khối 10, phường Trường Thi không chịu nổi ô nhiễm, mấy chục hộ góp tiền mua một xe đá đổ xuống ngăn cống số 3. Ngoài nạn ô nhiễm từ nguồn nước bẩn, chiếc bể cao gần chục mét trong khuôn viên nhà máy chứa chất thải ngày ngày bốc mùi hôi tanh lan toả khắp vùng dân cư cạnh bờ tường phía tây nhà máy bia Sài Gòn - Nghệ An. Nắng nóng, thị trường “cháy” bia, nhà máy vận hành hết công suất, lượng chất thải tồn đọng càng nhiều, khiến bể chứa quá tải.
Bà Hà Thị Oanh khối 10 phàn nàn: “Dân sở tại nhiều lần gửi đơn đi khắp nơi nhưng vẫn không được xử lý triệt để. Theo bà Oanh, khu vực lân cận nhà máy bia đã có 13 người chết vì ung thư. Tại khối 13 phường Bến Thủy, càng về cuối, dòng nước càng đặc quánh, đen ngòm, mùi hôi thối bốc nồng nặc…
Tài liệu còn lưu giữ tại phòng Thanh tra của Sở Tài nguyên và Môi trường và Cảnh sát môi trường, Công an Nghệ An cho thấy nhà máy bia Sài Gòn- Nghệ An nhiều lần từng xả chất thải chưa qua xử lý ra môi trường. Đơn/ kiến nghị có chữ ký của hàng chục hộ dân sống cạnh Công ty Cổ phần Bia Sài Gòn- Nghệ Tĩnh cho biết, trong cuộc họp ngày 20-11-2007 giữa chính quyền phường Trường Thi, lãnh đạo nhà máy và nhân dân hai khối 6 và 10 thì “Công ty bia cam kết sẽ đưa vào vận hành hệ thống xử lý nước thải trước ngày 15-12-2007”.Công văn 167/STNMT-TTr ngày 18/1/2008 của Sở Tài nguyên & Môi trường Nghệ An dẫn kết luận số 3524/BVMT của Cục Bảo vệ môi trường cho thấy, Công ty Cổ phần Bia Sài Gòn- Nghệ An vi phạm xả nước thải vượt tiêu chuẩn cho phép trên 10 lần (trong trường hợp thải 50m3 đến dưới 5.000m3/ngày); Không thực hiện chương trình quan trắc môi trường định kỳ; Không lập báo cáo đánh giá tác động môi trường đối với dự án nâng công suất lên 50 triệu lít bia/năm, nhưng đã đưa vào hoạt động; Quản lý, vận chuyển, xử lý chất thải nguy hại không đúng quy định; Không lập hồ sơ đăng ký có phát sinh chất thải nguy hại… Ngày 24-1-2008, UBND Tỉnh Nghệ An ra quyết định xử phạt Công ty Cổ phần Bia Sài Gòn- Nghệ Tĩnh 42 triệu đồng.
Từ ngày 17-4 đến ngày 28-4-2008, UBND Tỉnh Nghệ An ra hai công văn số 2205, 2510 về việc xử lý ô nhiễm môi trường tại Công ty Cổ phần Bia Sài Gòn- Nghệ Tĩnh. Các văn bản dẫn nhấn mạnh: “Sở Tài nguyên&Môi trường chủ trì, phối hợp Công an tỉnh, UBND Thành phố Vinh khẩn trương kiểm tra, xử lý việc gây ô nhiễm của nhà máy bia Sài Gòn- Nghệ Tĩnh”; “Yêu cầu Công ty Cổ phần Bia Sài Gòn- Nghệ Tĩnh khắc phục triệt để ngay các vi phạm theo kết luận số 3524/BVMT của Cục Bảo vệ Môi trường”. Và cảnh báo: “Nếu Công ty Cổ phần Bia Sài Gòn- Nghệ Tĩnh không chấp hành thì xử lý nghiêm theo qui định tại điều 49 của Luật Bảo vệ môi trường …”.
Thực hiện yêu cầu của UBND Tỉnh Nghệ An, Sở Tài nguyên & Môi trường, Thanh tra, Phòng Cảnh sát Môi trường Công an Nghệ An cùng các Sở Công nghiệp, Xây dựng, đại diện UBND Thành phố Vinh đã làm việc với Công ty Cổ phần Bia Sài Gòn- Nghệ Tĩnh. Tại biên bản lập lúc 8 h ngày 7- 4- 2008, Phó Giám đốc Nguyễn Bá Lân thừa nhận Việc ô nhiễm môi trường diễn ra nhiều năm gây bức xúc khu dân cư là có thật, Công ty chưa làm tròn trách nhiệm xử lý ô nhiễm triệt để. Biên bản lập lúc 14h ngày 19-5-2008, Giám đốc Đặng Duy Đông nói, Công ty đã nỗ lực và cố gắng khắc phục ô nhiễm môi trường. Hiện nay mùi hôi đã được xử lý. Ông Đông hứa sẽ cố gắng khắc phục nhiều hơn nữa, đảm bảo đạt tiêu chuẩn môi trường!... Nhưng ngày 4-6-2009, Đoàn kiểm tra liên ngành gồm Sở TN-MT và Cảnh sát môi trường lại phát hiện phát hiện Nhà máy bia Sài gòn - Nghệ An, đang xả hàng chục nghìn lít nước thải chưa qua xử lý ra môi trường chủ yếu là khu dân cư.
Nói về những vi phạm này, Phòng Cảnh sát Môi trường, Công an tỉnh Nghệ An cho biết, Công ty Cổ phần Bia Sài Gòn - Nghệ Tĩnh có sáu vi phạm. Trong số đó, nổi lên vấn đề nước thải vượt quá tiêu chuẩn cho phép, chưa qua xử lý thải ra ngoài, gây ô nhiễm khu dân cư. Nhà máy bia xây dựng cuối những năm 70. Năm 1991, hoạt động ổn định, công suất đạt 15 triệu lít bia/năm. Đến 2005, nâng công suất lên 50 triệu lít/năm. Dù chưa hoàn thiện báo cáo đánh giá tác động môi trường với công suất này nhưng hệ thống dây chuyền vẫn đưa vào hoạt động. Vậy nên, ô nhiễm là điều đương nhiên. Gần đây, đoàn kiểm tra liên ngành phát hiện nhà máy bia thải chất thải chưa qua xử lý ra môi trường. Sở Tài nguyên & Môi trường và Phòng Cảnh sát Môi trường, Công an tỉnh Nghệ An lại kiến nghị nhà máy Bia Sài Gòn - Nghệ Tĩnh khắc phục ngay vi phạm, nước thải khi thoát ra ngoài theo mương phải đạt tiêu chuẩn cho phép. Đến 15-7, nếu ô nhiễm không được xử lý, kiến nghị nhà máy ngưng hoạt động.
Khi đang thực hiện bài viết này, chúng tôi lại nhận tin, chiều ngày 7-7, Phòng Cảnh sát Môi trường Công an tỉnh Nghệ An bắt quả tang chiếc xe mang BKS 37...5952 đang đổ chất thải ra môi trường. Xe tải do Võ Trung Thành, trú phường Hà Huy Tập, TP Vinh điều khiển, đang đổ trộm hơn 3m3 bùn, nước độc hại của Nhà máy bia Sài Gòn - Nghệ An vào nhà một người dân ở xóm 9, xã Nghi Trường, huyện Nghi Lộc, Nghệ An. Tại cơ quan điều tra, Thành khai nhận được nhà máy bia thuê để chở số lượng bùn, nước thải độc chưa được xử lý đi đổ.
Những hành vi vi phạm luật bảo vệ môi trường nhiều năm qua của nhà máy bia chưa được cấp chính quyền và ngành chức năng xử lý dứt điểm, nghiêm minh đang như thách thức, gây bức xúc trong dư luận ở thành phố Vinh và cán bộ, nhân dân Nghệ An.
