Cần Thơ nâng cao chất lượng dân số

Từ khó khăn

Thành phố Cần Thơ có chín đơn vị hành chính cấp quận, huyện trong đó gồm: năm quận (Ninh Kiều, Bình Thủy, Cái Răng, Ô Môn, Thốt Nốt); bốn huyện (Phong Điền, Cờ Đỏ, Vĩnh Thạnh, Thới Lai) với 85 xã, phường, thị trấn trong đó có 49 phường, thị trấn và 36 xã. Cộng đồng dân cư gồm nhiều dân tộc, dân tộc Kinh chiếm 82,1%, dân tộc Khmer chiếm 6,9%, dân tộc Hoa chiếm 11%.

Do bộ máy làm công tác dân số đã hai lần thay đổi, phải sắp xếp lại theo yêu cầu chung, từ đó công tác dân số và kế hoạch hóa gia đình (DS-KHHGĐ) cũng bị tác động theo chiều hướng tiêu cực, dẫn đến một bộ phận cán bộ đảm nhận công tác này thiếu an tâm trong công tác. Nguồn lực đầu tư của trung ương cho chương trình DS-KHHGĐ còn hạn chế chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế đặt ra; nguồn lực chưa đủ và việc giám sát đánh giá thực chất kết quả của chương trình còn hạn chế.

Trước bối cảnh phức tạp do nhiều dân tộc khác nhau dẫn đến sự chuyển biến nhận thức về vấn đề dân số của người dân và sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy đảng, chính quyền ở một số địa phương đối với công tác DS-KHHGĐ vẫn còn nhiều bất cập; Chính sách, chế độ đối với đội ngũ cán bộ làm công tác dân số, nhất là đối với cán bộ làm công tác dân số ở cơ sở còn chưa phù hợp; Việc lồng ghép các yếu tố dân số vào quá trình lập kế hoạch và xây dựng chính sách kinh tế - xã hội của địa phương chưa chú trọng đầu tư. Bên cạnh đó, quan niệm “trọng nam khinh nữ”, phải có con trai để “nối dõi” đã ăn sâu trong tiềm thức từ bao đời nay của người dân Việt Nam, nhất là trong suy nghĩ của một số gia đình ở nông thôn. Ngoài ra, một số gia đình có kinh tế lại có quan niệm “thêm con, thêm lộc” nên trong muốn sinh thêm con thứ ba, thứ tư.

Giám đốc Trung tâm DS-KHHGĐ thị trấn Phong Điền, chị Nguyễn Thị Kim Tuyết cho biết: Tỷ lệ sinh con thứ ba giảm nhưng chưa thực sự bền vững do nhận thức của cộng đồng chưa cao. Quan niệm phải có con trai vẫn còn trong suy nghĩ của một số gia đình ở nông thôn. Ở khu vực thành thị, một số gia đình khá giả về kinh tế lại muốn sinh thêm con. Trong Pháp lệnh Dân số không quy định cụ thể về số con nên cũng có người hiểu sai là "được sinh con thoải mái".

.... đến kết quả đạt được

Trước những khó khăn của công tác dân số, UBND TP Cần Thơ đã từng bước xây dựng kế hoạch, tổ chức triển khai phổ biến những nội dung cơ bản của Pháp lệnh Dân số đến các cơ quan, ban ngành, đoàn thể thành phố, lãnh đạo UBND phường, xã, đội ngũ báo cáo viên cấp thành phố và tuyên truyền viên cấp phường, xã,... Trong những năm gần đây, do công tác tuyên truyền được đẩy mạnh, các biện pháp tránh thai hiện đại mới được đưa vào sử dụng ngày càng nhiều, tỷ lệ người sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại tăng và số người sử dụng biện pháp tránh thai truyền thống giảm. Do đó, chất lượng kế hoạch hóa gia đình cũng tăng lên. Sự chuyển biến về nhận thức đã làm thay đổi lớn về hành vi thực hiện KHHGĐ trong nhân dân; theo niên giám thống kê DS-KHHGĐ 2001 - 2010, tỷ lệ các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại tăng dần và giữ ổn định ở mức cao từ 77,89% (01-4-2006) lên 78,18% (năm 2010)… Sau 10 năm thực hiện công tác dân số thành phố Cần Thơ: Tỷ suất sinh từ 15,3‰ năm 2003 giảm xuống còn 12,45‰ năm 2012; số con trung bình của phụ nữ từ 1,7 con năm 2003 giảm xuống còn 1,59 con năm 2012. Tốc độ gia tăng dân số về cơ bản đã được kiểm soát và khống chế, nhờ đó áp lực của quy mô dân số đối với sự phát triển kinh tế - xã hội đã được giảm nhẹ.

Thông qua các mô hình truyền thông như mô hình xã, phường, thị trấn không có người sinh con thứ ba trở lên, mô hình xã, phường, thị trấn đạt chuẩn cộng đồng toàn diện về dân số; lồng ghép thực hiện các mục tiêu dân số với cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” với phong trào “Nông dân sản xuất giỏi”, “Câu lạc bộ gia đình trẻ”, “Nhóm phụ nữ tiết kiệm”, mô hình “đăng ký kết hôn lồng ghép tư vấn SKSS/SKTD/KHHGĐ cho đối tượng chuẩn bị kết hôn” , xây dựng “Gia đình và đơn vị không sinh con thứ ba trở lên”… của Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Mặt trận tổ quốc Việt Nam, Đoàn Thanh niên….để tuyên truyền, vận động, cung cấp các thông tin về Pháp lệnh Dân số, khuyến khích các thành viên thực hiện tốt chính sách dân số...

Gia đình anh Nguyễn Văn Tư, 56 tuổi ở ấp Nhơn Lộc 1 (Phong Điền -TP Cần Thơ) có hai con gái nhưng họ đã tự nguyện thực hiện KHHGĐ từ khá sớm. Vì theo họ, ngày đó không thực hiện KHHGĐ có lẽ bây giờ con đông, cuộc sống sẽ rất khó khăn. Hiện nay, cuộc sống gia đình anh Văn Tư khá ổn định, hai cô con gái đều thành đạt. Người con lớnđang làm tại Trạm xá huyện Phong Điền, cô thứ hai năm thứ hai Đại học Công nghệ sinh học. Ngoài việc đồng áng, anh chị còn chăn nuôi heo cho thu nhập khá ổn định.

Chị Nguyễn Thị Hồng, cộng tác viên đã gắn bó với chương trình dân số từ những năm 1996 - khẳng định với chúng tôi, nhờ có chương trình dân số, đời sống của bà con trong ấp mới thay đổi được như bây giờ, nhiều gia đình thoát nghèo. Để có được kết quả ấy chúng tôi hiểu được những đóng góp không nhỏ của đội ngũ cộng tác viên chương trình dân số. Chị kể: “Mới đầu bà con không tín nhiệm đâu, đi vận động không ai nghe, bà con nói nếu KHHGĐ sẽ bị bệnh. Tuy nhiên, sau đó một vài chị em trong ấp đặt vòng, đình sản khỏe mạnh, làm ăn kinh tế phát triển thì từ từ tuyên truyền vận động bà con cũng nghe theo”.

Cấp ủy, chính quyền từ thành phố đến cơ sở đã coi công tác DS-KHHGĐ là một trong những công tác quan trọng của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Sự tham gia phối hợp hành động của các ban, ngành, đoàn thể ngày càng chặt chẽ và mở rộng.

Cần có chính sách hợp lý

Trong bất kỳ công việc gì, đội ngũ cán bộ cũng là người quyết định sự thành công hay thất bại. Mức độ tăng dân số trong những năm qua đạt được chỉ tiêu đề ra là nhờ sự tích cực của đội ngũ cán bộ chuyên trách dân số xã, phường, thị trấn và cộng tác viên dân số ở các khóm, ấp trong việc tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước về DS- KHHGĐ. Đội ngũ công tác viên dân số và cán bộ chuyên trách dân số là một thành tố không thể thiếu trong công tác dân số. Họ chính là những người trực tiếp vận động quần chúng nhân dân thực hiện các qui định của pháp luật về dân số đồng thời thống kê sát, đúng tình trạng dân số trong từng thời điểm cụ thể (hàng tháng, hàng quí) giúp chính quyền các cấp hiểu rõ mức độ tăng dân số ở địa phương mình.

Chị Nguyễn Thị Hồng, cộng tác viên dân số Trung tâm DS-KHHGĐ thị trấn Phong Điền có gần 20 năm là cán bộ dân số cho biết, những ngày đầu, để vận động các gia đình tham gia sinh hoạt nhóm, tư vấn KHHGĐ gặp rất nhiều khó khăn. Không quản ngại, hàng tháng trời, cán bộ chuyên trách dân số, cộng tác viên dân số, các tổ chức đoàn thể "đi từng ngõ, gõ từng nhà" thuyết phục, có nhiều người dân không chịu tiếp xúc, thậm chí có khi còn bị gia đình của họ phản đối, nặng lời. Nếu không có đức tính kiên trì và nhẫn nại. Ngày nắng cũng hay mưa vẫn tranh thủ thời gian đến tận nhà người dân thăm hỏi, tiếp xúc thì khó có thể theo được nghề. Chưa kể đến chế độ chính sách tiền lương “gầy còm” nên toàn “ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng”,...

Chị Lê Thị Thanh Toàn, cán bộ dân số, Chi cục DS-KHHGĐ TP Cần Thơ cho biết, những chính sách đối với đội ngũ cán bộ dân số trong những năm qua có sửa đổi nhưng mức độ còn chậm so với công sức cống hiến của họ. Từ trước đến nay chế độ hỗ trợ của trung ương cho những người làm công tác cộng tác viên dân số chỉ có 50.000 đồng/người/tháng. Đầu năm 2013, mới có quyết định tăng lên 100.000đồng/người/ tháng. Nên để vận động được những cộng tác viên làm về DS-KHHGĐ là rất khó khăn, nhất là những người có trình độ. Điều mong muốn của những người làm cộng tác viên dân số là được sự quan tâm hơn nữa của Đảng, Nhà nước về các chế độ như: mua hoặc hỗ trợ một phần chế độ bảo hiểm,...

Việt Nam hiện đang trong giai đoạn “cơ cấu dân số vàng”, thực tế đạt được mức sinh thay thế vì thế cần phải duy trì được chỉ tiêu này trong dài hạn đáp ứng tốt nhất cho mục tiêu cất cánh của đất nước. Đội ngũ cán bộ dân số từ xã tới ấp là một thành tố tác động trực tiếp tới việc ổn định quy mô dân số và góp phần nâng cao chất lượng dân số nên TP Cần Thơ cũng nhanh chóng xây dựng chiến lược dân số giai đoạn 2011-2020 tạo cơ chế pháp lý cho công tác dân số và đề xuất các chính sách cụ thể, hợp lý đối với đội ngũ cán bộ làm công tác dân số.

Thực hiện công tác DS - KHHGĐ phải là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân, lực lượng nòng cốt là đội ngũ cán bộ dân số các cấp. TP Cần Thơ đã và đang đạt được một số kết quả nhất định, mặc dù thời gian gần đây có biểu hiện chững lại trong hoạt động. Để công tác DS-KHHGĐ trong thời gian tới đạt kết quả tốt, TP Cần Thơ cần đồng bộ, tập trung thực hiện tốt các nhiệm vụ củng cố, nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác DS-KHHGĐ. Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động; kiện toàn tổ chức bộ máy từ tỉnh đến cơ sở, thúc đẩy các hoạt động chuyên môn; có những giải pháp tích cực để giải quyết tình trạng mất cân bằng giới tính.

* Phó Giám đốc Sở Y tế TP Cần Thơ, bác sĩ Huỳnh Văn Nhanh: Trong thời gian tới, TP Cần Thơ tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền Pháp lệnh Dân số, các chính sách về dân số, kế hoạch hóa gia đình, tập trung vào những phường, xã có tỷ lệ sinh cao, đối tượng có nguy cơ sinh con thứ ba trở lên cao; cung cấp kịp thời dịch vụ kế hoạch hóa gia đình về cơ sở; quan tâm xây dựng, củng cố bộ máy làm công tác dân số; kịp thời tuyên dương, khen thưởng những người thực hiện tốt công tác DS-KHHGĐ.