Anh Nguyễn Đức Long, ở Đại Đồng (Thạch Thất, Hà Nội) phản ánh, cuốn truyện Bảy viên ngọc rồng, mặc dù là một trong những cuốn truyện "ăn khách" nhất của NXB Kim Đồng nhưng trong truyện có nhiều nội dung không phù hợp. Theo anh Long, trong cuốn truyện có nhiều chi tiết nhằm gây cười nhưng “không thể cười nổi” và "cảm thấy ngượng" với con trẻ. Đó là chi tiết nhân vật sư phụ rùa già mê gái, hay sàm sỡ, thậm chí có sở thích quái dị là sưu tập nội y của phụ nữ; một số nhân vật mang phụ nữ làm mồi nhử để đổi chác. Trong cuốn Cô-nan, thám tử lừng danh có rất nhiều chi tiết bạo lực; những tên sát nhân máu lạnh với những cách thức giết người tàn độc, bí mật, ghê rợn; những mối thù, ân oán đều kết thúc bằng mạng sống của con người. Trong cuốn Shin-cậu bé bút chì là những đoạn hội thoại, những hành động “không giống ai” của cậu bé với mẹ, cô giáo, bạn học. Cuốn One Piece-Đảo hải tặc là những hành động bạo lực, hành vi hút thuốc, uống rượu…Một số cuốn truyện dành cho lứa tuổi thiếu niên của các NXB khác cũng có nội dung phổ biến việc nói tục, chửi thề, bạo lực học đường, cổ súy tình yêu học trò quá sớm, những hình ảnh dung tục, thiếu tính giáo dục hoặc núp bóng giáo dục giới tính bằng những hình vẽ “người lớn”. Không chỉ có truyện dịch, nhiều cuốn truyện trong nước cũng bị “tố” phản cảm đến mức phải thu hồi như một số truyện trong tuyển tập Truyện cổ tích Việt Nam. Như cuốn Tấm Cám; Cây tre trăm đốt; Ăn khế trả vàng; Sự tích dưa hấu; Thạch Sanh…”được” biên tập nội dung rất hiện đại, hình vẽ minh họa tùy tiện khiến cuốn truyện mang ý nghĩa khác hẳn so với nguyên bản vẫn lưu hành từ trước đến nay.
Trong khoảng 20 năm trở lại đây, thời điểm mà NXB Kim Đồng đi tiên phong trong việc du nhập truyện tranh nước ngoài về Việt Nam, phải kể đến những Su-ba-sa, Thủy thủ mặt trăng, Dũng sĩ Héc-man, Đô-rê-mon, Bảy viên ngọc rồng, Chie-cô bé hạt tiêu. Cônan-thám tử lừng danh… một thời làm say mê hàng triệu độc giả nhỏ tuổi. Cho đến nay, NXB Kim Đồng vẫn là NXB chuyên sản xuất và phát hành sách, văn hóa phẩm dành cho trẻ em lớn nhất tại Việt Nam với hơn 1.000 đầu sách mỗi năm. Ngoài việc hợp tác xuất bản các tác phẩm trong nước, NXB Kim Đồng còn hợp tác với hơn 70 NXB khác trên khắp thế giới để xuất bản nhượng quyền các tác phẩm của họ. Đây có lẽ là mấu chốt của vấn đề, bởi hầu hết những cuốn truyện bị phản ánh đều là truyện tranh nước ngoài. Chính sách bản quyền cũng như thiếu sót của người biên tập khiến không ít cuốn còn giữ nguyên những nội dung phản cảm như bạn đọc đề cập ở trên.
Theo lãnh đạo NXB Kim Đồng, đến nay chưa nhận được phản ánh nào của bạn đọc về những nội dung không phù hợp trong các cuốn truyện mà NXB đã phát hành. Tuy nhiên, lãnh đạo NXB Kim Đồng cũng thừa nhận và khuyến cáo: “Có một số nội dung có hơi khác biệt với văn hóa, đạo đức, tư duy giáo dục tại Việt Nam nhưng ở bìa mỗi cuốn sách đều được NXB ghi rõ dành cho lứa tuổi nào. Phụ huynh khi mua sách, truyện cho con nên lưu ý điều đó trước khi quyết định mua”. Trao đổi thêm về nội dung các cuốn truyện dịch mua bản quyền từ đối tác nước ngoài, lãnh đạo NXB Kim Đồng cho biết mỗi cuốn truyện được dịch đều có nghiên cứu kỹ càng để phân loại cho phù hợp lứa tuổi. Hơn nữa, vì sách mua bản quyền nên mỗi thay đổi, chỉnh sửa đều phải thống nhất với đối tác. Việc này có thể tốn nhiều thời gian, làm ảnh hưởng đến thời điểm, số lượng phát hành cũng như nội dung cuốn sách… Theo thống kê của Cục Xuất bản, in và phát hành (Bộ Thông tin và Truyền thông), cả nước hiện có 63 NXB với khoảng 1.200 biên tập viên chuyên làm sách. Số lượng đầu sách bị “tuýt còi” do các vi phạm lên tới hàng trăm cuốn mỗi năm. Cao điểm như năm 2014, có tới hơn 400 ấn phẩm bị phạt. Riêng mảng truyện tranh dành cho thiếu nhi, không chỉ có NXB Kim Đồng mà còn có các NXB khác như Mỹ thuật, Giáo dục, Văn hóa thông tin… có đầu sách xuất bản. Chưa kể còn nhiều nhà sách có liên kết xuất bản với các NXB ở địa phương, ngành thỉnh thoảng lại lọt ra thị trường vài cuốn sách, truyện có nội dung không phù hợp. Điều này cho thấy những “lỗ hổng” trong hoạt động quản lý xuất bản hiện nay.
“Cần loại bỏ những chi tiết không phù hợp với văn hóa, giáo dục, đạo đức Việt Nam khỏi những cuốn truyện tranh cho thiếu nhi”, đó là nguyện vọng của hầu hết bạn đọc trước sự xuất hiện và phổ biến của làn sóng truyện tranh, nhất là truyện tranh nước ngoài. Điều này, thuộc về trách nhiệm, ý thức của người biên tập cũng như các NXB qua những cuốn sách, truyện dành cho thiếu nhi. Hơn hết, đối với trẻ em, những cuốn truyện rất bắt mắt, rất mới lại không chỉ đơn thuần mang tính giải trí, nó còn là một phần quan trọng trong quá trình hình thành tính cách, nhân cách của trẻ.
"NXB Kim Đồng có đội ngũ biên tập viên khá vững vàng, đã hoạt động lâu năm trong mảng sách, truyện dành cho lứa tuổi thiếu nhi. Mặc dù mỗi cuốn truyện khi ra mắt bạn đọc đều tuân thủ đúng quy trình xuất bản nhưng có thể không tránh khỏi sai sót. Chúng tôi sẽ kiểm tra và chỉnh sửa trong lần tái bản".
VŨ THỊ QUỲNH LIÊN
Phó Giám đốc NXB Kim Đồng "Không thể vì vấn đề bản quyền mà không biên tập cho phù hợp với văn hóa, đạo đức người Việt. Cũng không thể gắn cái mác lứa tuổi lên bìa sách như các NXB đang làm để xuất bản vô tội vạ, thiếu tính giáo dục như thế".
LÊ LAN ANH (Tổ 8, Yên Sở, Hoàng Mai, Hà Nội)
"Nhiều người dịch tác phẩm nước ngoài, nhất là thể loại truyện, sách dành cho thiếu nhi thường đưa vào ngôn ngữ chúng ta hay gọi là ngôn ngữ "tuổi tin" để tăng sự hấp dẫn. Tuy nhiên không phải vì thế mà "bỏ quên" mục đích chính của sách, truyện là tính giáo dục, là hướng người đọc tới sự tốt đẹp, nhân văn...".
HẰNG PHƯƠNG
Biên dịch viên tiếng Nhật nhà sách Minh Đức (Hà Nội)
