Làm giàu từ cam
Đúng mùa thu hoạch, khi chỉ còn một tháng nữa là đến Tết Kỷ Sửu, chúng tôi ngược vùng tả ngạn sông Lô, qua cầu Tân Thành để tới thăm xã Phù Lưu, nơi được coi là “rốn” của vùng cam sành Hàm Yên. Nơi đây với địa hình đồi núi cao, có đất đá vôi, nhờ có nhiều mỏ nước từ các hang đá cao đổ về, nên cam ở vùng này luôn xanh tốt, sai quả, và chất lượng thơm ngon hơn các nơi khác.
Vừa giới thiệu với chúng tôi về nguồn gốc của quả cam sành, anh Phạm Quốc Hùng – Cán bộ Trung tâm cây ăn quả huyện Hàm Yên, vừa vui vẻ bộc bạch: “Nếu anh chị đến đây vào thời điểm này năm ngoái, sẽ được chứng kiến sự tấp nập hối hả của từng đoàn người, đoàn xe chở cam qua lại. Năm nay không khí có trầm lắng hơn, nhưng lại là tín hiệu vui cho bà con trồng cam. Bởi do đợt rét đầu năm, cam năm nay chín muộn hơn một tháng, và không chín ồ ạt như mọi năm. Bà con hy vọng vụ mùa năm nay cùng với sản lượng tăng hơn năm ngoái, giả cả cũng sẽ nhích cao hơn”.
Tại Hàm Yên, cam được trồng thành từng trang trại vừa và nhỏ trên đồi với quy mô hộ ít là vài trăm cây, hộ nhiều nhất tới hơn 3.000 cây (tương đương gần 10 ha), mỗi năm cho thu lãi từ vài chục triệu tới gần 400 triệu đồng.
Chúng tôi tới thôn Kẽm, xã Phù Lưu, ghé thăm trang trại cam của gia đình ông Ma Văn Điệp. Đồi cam của ông một nửa đã chín vàng rực, đang cho thu hoạch. Ngay dưới chân đồi, từng “núi” cam đang được thương lái phân loại đóng hộp, chuyển lên ôtô để vận chuyển tiêu thụ.
Chị Vũ Thị Thảo, vừa thoăn thoắt chọn cam, đóng hộp, vừa vui vẻ cho biết, chị đã làm công việc thu mua cam ở đây được gần 20 năm. Trước đây, khi cam Hàm Yên chưa có thương hiệu nên số lượng tiêu thụ còn ít. Từ khi cam Hàm Yên có thương hiệu và tìm được chỗ đứng trên thị trường, lượng tiêu thụ cam đã tăng lên đáng kể. Bên cạnh thị trường tiêu thụ chính là Hà Nội, chị đã đưa cam Hàm Yên tiêu thụ ở nhiều tỉnh lân cận khác như Hưng Yên, Hải Phòng. Năm nay cam được mùa, mỗi ngày chị thu mua được gần 20 tấn cam, với giá trung bình từ 1.500 đến 3.000 đồng/kg, loại ngon đặc biệt có thể lên tới 4.000 đồng/kg.
Ông Điệp phấn khởi cho biết, vườn nhà ông có hơn một nghìn cây cam, cho thu hoạch trung bình mỗi vụ gần 45 tấn quả. Riêng năm nay cam được mùa, vườn nhà ông cho sản lượng ước tính từ 50 đến 55 tấn. Ông Điệp nhẩm tính với sản lượng này, vườn cam nhà ông sẽ cho thu nhập khoảng 150 triệu, trừ chi phí sản xuất, ông thu lãi gần 100 triệu đồng.
Rời nhà ông Điệp, chúng tôi tới trang trại cam nhà anh Trình Ngọc Huynh, thôn 65, xã Yên Lâm. Anh Huynh được biết đến như một điển hình làm giàu từ cam của huyện Hàm Yên. Gia đình anh hiện có gần 10 ha cam, cho thu hoạch trung bình mỗi năm 150 tấn quả. Năm 2007, riêng thu nhập từ cam, gia đình anh đã đạt 370 triệu đồng tiền lãi. Năm nay, vườn cam nhà anh được mùa, sản lượng ước đạt 200 tấn. Anh nhẩm tính, năm nay, trừ chi phí, vườn cam nhà anh cũng cho lãi gần 400 triệu đồng.
Anh Huynh cho biết thêm, riêng thôn 65 nơi anh sinh sống, có 70 hộ thì đã có tới 45 hộ trồng cam, với sản lượng trung bình đạt từ 2.000 đến 3.000 tấn quả/vụ.
Như vậy, không riêng gia đình ông Điệp, anh Huynh, rất nhiều hộ gia đình tại huyện Hàm Yên đã trở thành triệu phú từ cam. Những căn nhà tranh vách đất nay đã được thay thế bằng những ngôi nhà ngói, nhà 1-2 tầng khang trang. Những con đường đất đá dần thay thế bằng những con đường trải nhựa, bêtông thẳng tắp. Cây cam đã thực sự trở thành cây có giá trị kinh tế cao, không chỉ xóa đói giảm nghèo, mà còn làm giàu cho người dân nơi đây.
Anh Huynh bên vườn cam trĩu quả.
Vùng trái ngọt
Theo đánh giá của ông Lê Tiến Thắng, Chủ tịch UBND huyện Hàm Yên, cam sành Hàm Yên được huyện chỉ đạo trồng tập trung tại 9 xã phía bắc của huyện. Trước năm 1995, diện tích cây cam, quýt Hàm Yên chỉ có 970 ha. Sản xuất mang tính tự phát, kỹ thuật canh tác lạc hậu, nên năng suất thấp, chỉ đạt 5-6 tấn/ha. Từ năm 2000 đến nay, xác định cây cam là loại cây chủ lực trong phát triển kinh tế, huyện đã đẩy mạnh chỉ đạo, hỗ trợ cho vay vốn để sản xuất, nên diện tích cam ngày càng được mở rộng, hình thành những vùng trồng cam tập trung.
Cũng theo ông Thắng, thời gian gần đây, huyện đã chú trọng lồng ghép các chương trình tập huấn hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc và bảo quản tới từng hộ trồng cam. Người dân cũng từng bước áp dụng kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất, do đó đã cải thiện được mẫu mã, chất lượng sản phẩm. Năng suất cam từ 5-6 tấn/ha năm 1995 đã tăng lên 11-12 tấn quả/ha năm 2008. Tổng diện tích trồng cam của toàn huyện năm 2008 là 2528 ha, trong đó diện tích cho thu hoạch 2172 ha, tăng so năm 2007 là 65 ha. Năm 2007, sản lượng cam toàn huyện đạt 22 nghìn tấn, năm nay ước đạt từ 23-25 nghìn tấn quả, giá trị thu nhập ước đạt khoảng 50-60 tỷ đồng.
Theo ông Nguyễn Văn Tạo, Chủ tịch Hội cam sành Hàm Yên, toàn huyện hiện có hơn 2500 hộ trồng cam, trong đó có 2255 hộ có diện tích trồng dưới 2 ha, 240 hộ có diện tích từ 2-3 ha, 43 hộ có diện tích từ 3-5 ha và 10 hộ có diện tích hơn 5ha. Các xã có diện tích cam nhiều là: Phù Lưu 826 ha, Minh Khương 434 ha, Yên Thuận 369 ha, Yên Lâm 353 ha,…
Khẳng định thương hiệu
Xác định được tầm quan trọng của việc bảo hộ và quảng bá thương hiệu sản phẩm tới người tiêu dùng, ngay từ năm 2006 huyện Hàm Yên đã tập trung xúc tiến xây dựng thương hiệu. Tháng 12-2007, thương hiệu Cam sành Hàm Yên chính thức xuất hiện và được công bố rộng rãi trên thị trường. Kể từ khi có thương hiệu, hầu hết các chủ vườn cam lớn tại huyện đều đã đăng kí chất lượng theo nhãn hiệu sản phẩm Cam sành Hàm Yên. Cùng với việc dán tem trên từng quả cam, một trang thông tin điện tử cũng được xây dựng với địa chỉ truy cập là www.hamyen.org.vn nhằm quảng bá thương hiệu.
Ông Lê Tiến Thắng cho biết, sau khi có thương hiệu, đồng thời với việc tuyên truyền quảng bá sản phẩm, huyện cũng đẩy mạnh xúc tiến thương mại. Huyện Hàm Yên hiện đang chú trọng giữ gìn chất lượng, bảo đảm thương hiệu Cam sành Hàm Yên thông qua việc lồng ghép các chương trình hướng dẫn quy trình sản xuất cam sạch sao cho vừa đạt mẫu mã đẹp, vừa đạt chất lượng tốt.
Huyện đã phối hợp Viện Nghiên cứu cây ăn quả triển khai dự án bảo vệ cây cam. Theo anh Phạm Quốc Hùng, đợt vừa rồi do xác định được bệnh lở cổ rễ và vàng lá là nguyên nhân chính dẫn tới cây chết, Trung tâm đã phối hợp người dân tập trung khoanh vùng xử lý, nên đã hạn chế được thiệt hại, góp phần tăng năng suất cây trồng. Ngoài ra, huyện cũng đã thành lập Trung tâm sản xuất nhân giống cam sạch bệnh, mỗi năm cung cấp hàng trăm nghìn cành cam giống bảo đảm tiêu chuẩn cho bà con.
Huyện cũng tập trung tuyển chọn những vườn cam chất lượng tốt để đem sản phẩm đi giới thiệu, tiêu thụ tại hệ thống các siêu thị, đại lý lớn. Hiện nay, sản phẩm Cam sành Hàm Yên đã có mặt tại 11 tỉnh, thành phố trong cả nước. Đặc biệt, năm nay bắt đầu có đầu mối tiêu thụ tại TP Hồ Chí Minh.
Chia tay chúng tôi, ông Chủ tịch UBND huyện Hàm Yên tự hào nói: “Chúng tôi muốn những quả cam sành Hàm Yên đến tay người tiêu dùng một cách tự nhiên, không qua khâu sử dụng thuốc bảo quản. Sắp tới, chúng tôi sẽ công bố một bản quy trình chất lượng của cam sành Hàm Yên, qua đó, người tiêu dùng có thể đối chiếu, phân biệt Cam sành Hàm Yên với các loại cam khác trên thị trường”.
Cam sành Hàm Yên đã có thương hiệu, thực sự tìm được chỗ đứng trên thương trường. Trong xu thế hội nhập, hy vọng thương hiệu Cam sành Hàm Yên sẽ tiến xa hơn nữa, không chỉ nổi tiếng ở thị trường trong nước mà còn có thể xuất khẩu ra nước ngoài, đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho bà con Hàm Yên nói riêng, quê hương cách mạng Tuyên Quang nói chung.
| Theo truyền thuyết xưa để lại, cây cam sành Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang là nguốn gốc của giống cam sành được trồng tại Tuyên Quang và các tỉnh miền núi phía bắc như Hà Giang, Yên Bái,… do hai người dân tộc là Hà Văn Cắm và Quản Sổ tìm thấy. Hai ông này trong khi rủ nhau đi thăm bẫy thú rừng tại núi Quan Tiên, bản Mương, xã Phong Lưu nhìn thấy một loại cây mọc tự nhiên có gai nhọn, lá rất thơm và có một số quả đã chín, hái ăn thử thấy mùi vị ngon và thơm mát bèn đem hạt về trồng tại vườn nhà ở xã Phong Lưu và Phù Loan (nay là xã Phù Lưu). Bởi vậy cam sành Hàm Yên còn được gọi là cam Mường. |
