Dịch vụ y tế là loại dịch vụ đặc biệt liên quan đến tính mạng con người. Thỉnh thoảng vẫn có đơn từ khiếu kiện về sự non kém trong chuyên môn gây nên cái chết không đáng có của người bệnh ở cơ sở y tế này, hoặc thái độ thiếu trách nhiệm của bác sĩ trong công tác khám, chữa bệnh ở bệnh viện kia. Rồi chuyện vòi vĩnh, "đặt giá" trong phẫu thuật, điều trị. Song vấn đề được nhiều người quan tâm nhất vẫn là mối quan hệ giao tiếp ứng xử giữa người thầy thuốc với người bệnh và người nhà của họ. Thực tế thì không ít nơi, đội ngũ thầy thuốc ý thức được đạo đức nghề nghiệp, cảm thông tình cảnh của bệnh nhân, cho nên tỏ ra niềm nở, hòa nhã từ khâu đón tiếp, khám bệnh, chẩn đoán hình ảnh, đến việc giải quyết các thủ tục điều trị,...Tuy nhiên, trước tình trạng dân số tăng nhanh, nhu cầu chăm sóc và bảo vệ sức khỏe ngày càng lớn khiến nhiều bệnh viện, nhất là bệnh viện tuyến trên, thường xuyên quá tải. Một số bệnh viện chuyên khoa, công suất giường bệnh luôn quá tải 150 - 200%. Nhà nước đã nỗ lực đầu tư về cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị y tế, nhưng vẫn còn hạn chế... Thực trạng đó làm nảy sinh các hiện tượng tiêu cực trong một bộ phận cán bộ, nhân viên y tế. Có nhân viên y tế tìm cách gây khó dễ cho bệnh nhân để "vòi vĩnh". Lại có thầy thuốc thăm, khám bệnh lý ở mức độ nhẹ nhưng lại làm "phức tạp hóa" vấn đề gây tâm lý hoang mang, lo âu cho người bệnh. Thậm chí có người không may, đêm hôm phải vào cấp cứu, muốn được chữa trị kịp thời phải chi thêm tiền bồi dưỡng cho nhân viên y tế.
Hơn mười năm qua, ngành y tế đề ra 12 điều y đức, trong đó có một số điều nhấn mạnh mối quan hệ giữa thầy thuốc với người bệnh và người nhà của họ. Vào bất cứ bệnh viện, cơ sở y tế nào từ phường, xã đến tuyến T.Ư, 12 điều y đức đều được treo trang trọng ở vị trí trung tâm của cơ quan, đơn vị. Hằng năm, dưới nhiều hình thức, không ít lớp học về y đức được tổ chức, triển khai, nhưng xem ra đây, đó vẫn chưa hết lời kêu ca, phàn nàn về đạo đức nghề y, nhất là mối quan hệ giữa cán bộ, nhân viên y tế và người bệnh. Nhằm ngăn chặn tình trạng này, không ngừng nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, năm 2008, Bộ Y tế ra Quyết định số 29/2008/QÐ-BYT về quy tắc ứng xử của cán bộ, viên chức trong các đơn vị sự nghiệp y tế. Một loạt quy định được đề ra không ngoài mục đích làm hài lòng người bệnh, khi họ có nhu cầu chăm sóc và bảo vệ sức khỏe. Nhưng có một số điều thiết thực và nhạy cảm cần tập trung xử lý có hiệu quả. Trước hết, tạo lập mối quan hệ gần gũi giữa thầy thuốc với người bệnh, bởi người bệnh bước chân vào viện mang theo nhiều nỗi lo âu. Niềm tin của họ sẽ được củng cố nếu ngay từ khi mới bước chân vào bệnh viện, được bác sĩ, nhân viên y tế đón tiếp niềm nở, hướng dẫn chu đáo quy trình khám, chữa bệnh. Những mong muốn của người bệnh là chính đáng song nhiều khi vượt quá khả năng mà bệnh viện và y sĩ, bác sĩ có thể đáp ứng. Cho nên cán bộ, nhân viên y tế cần có kỹ năng giao tiếp, giải thích có lý, có tình để người bệnh yên tâm điều trị. Theo điều tra gần đây của Hội Ðiều dưỡng Việt Nam thực hiện ở sáu bệnh viện, người bệnh khi nằm viện mang theo một số lo lắng, băn khoăn chính: bệnh không khỏi và biến chứng nặng hơn (95 - 99%), cán bộ, nhân viên y tế không nhiệt tình (62%), không đủ tiền để chữa bệnh (55%), phải chờ đợi lâu (gần 40%)... Ðiều đó cho thấy sự đồng cảm, coi người bệnh như người thân của thầy thuốc là hết sức quan trọng. Quá trình điều trị, do tính chất bệnh lý, người bệnh có thể gặp biến chứng hoặc do sự hạn chế, sơ suất của y, bác sĩ; dễ nảy sinh phản ứng của người nhà bệnh nhân. Không thể đổ vì cái này, cái nọ, người thầy thuốc cần dành thời gian gặp gỡ, giải thích cặn kẽ cho họ. Cách giải thích và sự đồng cảm của cán bộ, nhân viên y tế sẽ là liều thuốc "hạ áp" nỗi bức xúc của bệnh nhân và người nhà của họ. Không kể những trường hợp cấp cứu phải ưu tiên giải quyết ngay, người thầy thuốc cần bảo đảm tính công bằng trong khám, chữa bệnh. Tránh hiện tượng phân biệt, đối xử trong việc bố trí bác sĩ có tay nghề cao đối với người bệnh có khả năng chi trả, và xem nhẹ người bệnh bảo hiểm y tế; nhất là đối tượng người bệnh nghèo, các gia đình chính sách.
Cung cấp những thông tin thiết yếu cho người bệnh, như phương pháp điều trị, các thủ thuật can thiệp cần làm, chế độ thuốc sử dụng hằng ngày, chi phí khám, chữa bệnh, quyền và nghĩa vụ của người nằm viện... cũng là biện pháp "thu hẹp" khoảng cách giữa cán bộ, nhân viên y tế với người bệnh. Những lời tư vấn, hướng dẫn cụ thể của bác sĩ, điều dưỡng viên đối với người bệnh khi ra viện cũng tạo ấn tượng tốt đẹp ở người bệnh về người thầy thuốc và cơ sở khám, chữa bệnh.
Trung Cần
