Cải cách hệ thống tài chính công

Thời gian qua, nền tài chính công phải đối mặt với một số thách thức, rủi ro. Tại diễn đàn về vấn đề này vừa được Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) phối hợp Bộ Tài chính tổ chức, Bộ trưởng Tài chính Đinh Tiến Dũng thẳng thắn thừa nhận, thách thức đầu tiên được đặt ra đối với nền tài chính công là quy mô thu ngân sách so với GDP giảm nhanh, cơ cấu thu chưa hợp lý, giai đoạn 2006-2010 thu ngân sách là 26,3% GDP (trong đó thu từ thuế, phí là 22,6% GDP) và giai đoạn 2011-2015 thu ngân sách là 23,6% GDP (trong đó thu từ thuế, phí là 20,8% GDP).

Bên cạnh đó, nhu cầu chi ngân sách nhà nước (NSNN) không ngừng tăng lên, vượt khả năng cân đối nguồn lực, dẫn đến cân đối NSNN khó khăn, bội chi cao; tích lũy ngân sách cho đầu tư phát triển thấp. Cơ cấu chi ngân sách chưa hợp lý, tỷ trọng chi thường xuyên tăng cao, chi đầu tư phát triển giảm. Trong khi đó nợ công và nghĩa vụ trả nợ tăng nhanh, áp lực trả nợ trong ngắn hạn lớn, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn nhưng chưa được kiểm soát chặt chẽ; nợ đọng xây dựng cơ bản và ứng trước ngân sách còn lớn; việc quản lý, sử dụng vốn vay còn bất cập; thiếu gắn kết giữa quyết định đầu tư với cân đối nghĩa vụ trả nợ. Việc sử dụng ngân sách và vốn đầu tư công còn lãng phí, thất thoát, kém hiệu quả.

Chính vì vậy, trong các giải pháp thúc đẩy tiến trình xây dựng nền tài chính công bền vững, việc cơ cấu lại NSNN, quản lý nợ công đóng vai trò quan trọng. Để bảo đảm nền tài chính quốc gia an toàn bền vững, đến năm 2020, hệ thống chính sách thuế phải được sửa đổi theo hướng bao quát toàn bộ các nguồn thu, mở rộng cơ sở thu, nhất là các nguồn thu mới, phù hợp thông lệ quốc tế. Cần tăng tỷ trọng thu nội địa, bảo đảm tỷ trọng hợp lý giữa thuế gián thu và thuế trực thu, hạn chế thấp nhất việc lồng ghép chính sách xã hội trong các sắc thuế và chính sách miễn, giảm, giãn thuế. Không những thế, phải tiếp tục bảo đảm tính trung lập của thuế, góp phần tạo môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi, công bằng, khuyến khích đầu tư, điều tiết thu nhập hợp lý.

Bên cạnh việc cơ cấu lại nguồn thu NSNN, một nhiệm vụ rất quan trọng, có ý nghĩa quyết định là phải từng bước cơ cấu lại chi NSNN theo hướng tăng hợp lý tỷ trọng chi đầu tư, giảm dần tỷ trọng chi thường xuyên gắn với đổi mới mạnh mẽ khu vực sự nghiệp công lập. Đó còn là sự đổi mới quản lý chi NSNN phù hợp, bảo đảm sử dụng ngân sách tập trung và có hiệu quả cao; đẩy mạnh thực hiện khoán chi và tiền tệ hóa, đưa vào thu nhập một số chính sách, chế độ theo tiêu chuẩn, định mức chi.

Đồng thuận với quan điểm này, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, với các mục tiêu và nhiệm vụ đề ra, thì việc cơ cấu lại NSNN và nợ công không chỉ là tăng nguồn thu, bảo đảm nhu cầu chi, duy trì nợ công trong giới hạn quy định, mà quan trọng là phát triển bền vững hệ thống ngân sách, nợ công. Theo TSKH Nguyễn Thành Long (Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội), rõ ràng, cần phải cải cách thu ngân sách, củng cố nguồn thu bền vững. Nhưng để giảm dần bội chi ngân sách thì phải có các bước cải cách đầu tư công, trong đó xác định rõ các mục tiêu chiến lược trong chi NSNN.

Việc bắt buộc phải làm là rà soát, hoàn thiện hơn nữa cơ cấu chi, phân bổ và sử dụng vốn; tăng cường giám sát, thanh tra và phối kết hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong việc phân bổ và sử dụng vốn ngân sách, các công trình, dự án sử dụng vốn vay được Chính phủ bảo lãnh… Cùng với đó, phải nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các quy định có liên quan về thuế, phí, lệ phí, chi NSNN và quản lý nợ công như Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế tài nguyên và Luật Quản lý nợ công sao cho đồng bộ.

Việc tăng cường tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập phải gắn với đẩy mạnh xã hội hóa, phát triển thị trường dịch vụ công để nâng cao tính cạnh tranh và chất lượng dịch vụ. Để có thể cơ cấu lại NSNN, quản lý nợ công, bảo đảm nền tài chính quốc gia an toàn bền vững, điều chắc chắn là phải huy động toàn bộ hệ thống chính trị và bộ máy nhà nước tập trung thống nhất thực hiện.