Bước đầu “khoanh vùng” nguyên nhân sập cầu Cần Thơ

Vụ tai nạn lớn nhất ngành cầu nói riêng và ngành xây dựng nói chung lại diễn ra trên một công trình vượt sông vào loại hiện đại và lớn nhất nước ta, rất cần được phân tích rút ra bài học sâu sắc về nhiều mặt.

Gần một tuần sau sự cố nói trên, thời gian chưa đủ để chỉ ra chính xác nguyên nhân, nhưng qua những tìm hiểu bước đầu, các ý kiến đã hướng vào một số nguyên nhân trực tiếp nhất định…

Tiếp cận từ góc độ kỹ thuật

Khi sự cố mới xảy ra, có người đặt vấn đề do thiết kế hay do thi công,  nhưng sau đó nhiều ý kiến cho rằng sai lầm từ thiết kế kỹ thuật rất khó có thể xảy ra. Giai đoạn tiếp theo, việc xác định nguyên nhân tập trung tìm sai lầm ở khâu thi công và giám sát, qua tổng hợp của chúng tôi thấy có ba nhóm ý kiến đáng lưu ý.

Một là trụ cầu bị nghiêng: Sau sự cố, nhìn bằng mắt thường thấy trụ T14 bị nghiêng (theo số liệu quan trắc nghiêng 0,8 m) và nghe một số công nhân trực tiếp làm việc ở hiện trường cho rằng móng cọc trụ 14 chưa đạt độ sâu thiết kế, đã phán đoán trụ T14 bị lún hoặc nghiêng dẫn đến sập dầm. Nhà thầu chính đã bác bỏ tin này.

Hai là dầm cầu bị gãy, vì trước đó đã có vết nứt hoặc vì dỡ giàn giáo quá sớm nên một khối bê-tông chưa đạt cường độ cho phép. Nguyên nhân này không được nhiều chuyên gia cầu thật sự quan tâm.

Ba là mất ổn định trong hệ thống chịu tải của giàn giáo, giàn giáo cao lại bị lún hoặc xê dịch kéo dầm bê-tông sập theo. Vào thời điểm này, trong ba yếu tố trụ cầu, dầm cầu và giàn giáo, các chuyên gia nói nhiều đến yếu tố thứ ba. Song ở đây cũng đang có hai loại ý kiến khác nhau: Một số người cho rằng trụ tạm đỡ giàn giáo bị lún do chưa xác định đúng kết cấu địa chất và mưa lớn làm nền đất yếu. Nhiều chuyên gia cầu và người trong cuộc thiên về nguyên nhân do có sai sót khi lắp ráp hay trong quá trình sử dụng, giàn giáo không bảo đảm sự liên kết vững chắc như thiết kế…

Song cho đến thời điểm này, ngay cả những người nhiều kinh nghiệm cũng chưa khẳng định nguyên nhân, chủ yếu vẫn là phán đoán, vì đây là một sự cố hy hữu, rất bất ngờ đối với người trong cuộc và  cả người ngoài cuộc. Hầu hết ý kiến đều “khoanh vùng” nguyên nhân sự cố vào khâu thi công và giám sát, kể cả trường hợp tính sai sức chịu lực trong thiết kế giàn giáo hoặc sử dụng loại giàn giáo không phù hợp đều thuộc trách nhiệm của các đơn vị này.

Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự cố kỹ thuật?

Nói đến sự cố kỹ thuật thì trách nhiệm trước hết, không thể nào khác được, phải thuộc về các kỹ sư chỉ đạo kỹ thuật của nhà thầu chính, nhà thầu phụ và tư vấn giám sát kém năng lực hoặc chủ quan, tắc trách.

Ở đây ý kiến nhấn mạnh khía cạnh chủ quan, tắc trách nhiều hơn. Ngoài ra, không loại trừ một số tác nhân khác. Theo một số người am hiểu luật lệ làm thầu, việc nhà thầu chính TKN thuê nhà phụ VSL và VSL thuê nhân công của Công ty TNHH cơ khí xây dựng Vĩnh Thịnh và Công ty Thăng Long thuộc phạm vi được phép. Tuy nhiên khâu quản lý chất lượng, số lượng lao động đang có những câu hỏi được đặt ra. Những nhân công này, dù là lao động phổ thông, khi vào làm ở một công trường hiện đại đã được đào tạo, bảo hiểm, ký hợp đồng lao động ra sao, trang bị đồ bảo hộ và làm việc trong điều kiện an toàn ở mức độ nào?

Chỉ riêng sự lúng túng khi xác định số người làm việc ở hiện trường vào lúc xảy ra sự cố đã phần nào phản ánh sự lỏng lẻo trong công tác quản lý, vốn rất nghiêm ngặt đối với nhà thầu nước ngoài…

Chúng tôi đã có dịp đến một số công trường xây dựng cầu do nhà thầu nước ngoài đảm nhiệm và nhận thấy cách sử dụng thầu phụ và thuê nhân công có nét giống nhau. Họ không thuê các Tổng công ty xây dựng giao thông (CIENCO) Việt Nam thi công hẳn một hạng mục từ A đến Z, mà cắt ra nhiều công đoạn, thuê các công ty thuộc nhiều thành phần kinh tế và mỗi đơn vị làm một khâu. Nhiều khâu, chỉ thuê nhân công kỹ thuật do đốc công của nhà thầu chính điều khiển.

Có ý kiến đánh giá, với cách làm này nhà thầu chính trực tiếp kiểm tra được tất cả các công đoạn kỹ thuật, song không ít người cho rằng đây cũng là một cách tiết giảm chi phí, bởi vì thuê các CIENCO thì giá cả sẽ bao gồm cả phí quản lý và nói chung không thể rẻ như khi thuê các nhà thầu lẻ hoặc thuê nhân công.

Xét về hiện tượng, cách làm này cũng có mặt tiêu cực nhất định: Năm 2003 xảy ra sự cố gần một trăm cọc móng trụ cầu Thanh Trì bê-tông bị lẫn tạp chất mà nguyên nhân chủ yếu là do nhà thầu chính thuê một số nhà thầu nhỏ chưa đủ kinh nghiệm thi công khoan cọc nhồi, trong khi khâu kiểm tra và giám sát lơi lỏng. Phải chăng tình trạng này đang phần nào lặp lại, dù không hoàn toàn giống như thế, trong thi công cầu Cần Thơ?