Xác định an cư làm nền tảng và năng lực nội sinh làm động lực, đây chính là “chìa khóa” để xóa bỏ nguy cơ tái nghèo, rút ngắn khoảng cách phát triển và bảo đảm an sinh lâu dài cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Tập trung nguồn lực hỗ trợ vùng khó khăn
Sau gần 5 năm tăng tốc thực hiện các chính sách dân tộc, trọng tâm là Quyết định số 1719/QĐ-TTg ngày 14/10/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, giai đoạn I từ năm 2021 đến 2025, bộ mặt nông thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền trung và Tây Nguyên đã khởi sắc mạnh mẽ. Tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao rõ rệt, kết cấu hạ tầng thiết yếu cơ bản được hoàn thiện đồng bộ.
Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi Quảng Trị chủ yếu là dân tộc Bru-Vân Kiều (Vân Kiều, Khùa, Ma Coong, Trì), dân tộc Chứt (Sách, Mày, Rục, Arem, Mã Liềng) và dân tộc Tà Ôi-Pa Kô; còn lại là các dân tộc thiểu số khác với số dân không nhiều. Ông Nguyễn Trí Kiên, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Quảng Trị cho biết: Thông qua nguồn vốn phân bổ 366,6 tỷ đồng, địa phương đã hỗ trợ nhà ở cho 3.048 hộ, giải quyết đất ở, đất sản xuất và chuyển đổi nghề cho hơn 1.300 hộ, đồng thời nâng cấp 62 công trình nước sạch tập trung. Cùng với mục tiêu an cư, địa phương phân bổ nguồn vốn sự nghiệp hơn 202,8 tỷ đồng, tập trung giải ngân cho 36 dự án sản xuất cộng đồng và 10 dự án liên kết chuỗi giá trị, sự kết hợp này đã tạo đòn bẩy quan trọng để khơi thông nội lực, thúc đẩy kinh tế-xã hội phát triển tại các địa bàn khó khăn.
Ghi nhận tại xã A Dơi, nơi đồng bào dân tộc thiểu số Bru-Vân Kiều, Pa Kô chiếm 90,35%, mặc dù còn nhiều khó khăn, tuy nhiên cấp ủy, chính quyền địa phương đã tập trung chỉ đạo, xây dựng kế hoạch và triển khai những chính sách cụ thể nhằm nâng cao đời sống đồng bào dân tộc. Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Nguyễn Đăng Thái cho biết, địa phương đã nâng cao hiệu quả phong trào “Dân vận khéo” với 6 chi bộ đăng ký thực hiện 7 lĩnh vực trọng tâm. Nhờ bám sát thực tiễn, kiên quyết loại bỏ các mô hình hình thức, thiếu bền vững, những giải pháp này đã đóng góp trực tiếp vào mục tiêu giảm nghèo, giữ vững an ninh, trật tự và xây dựng nông thôn mới vùng biên.
Thành phố Huế thực hiện chính sách dân tộc đã tạo ra những tác động tích cực, trực tiếp đến điều kiện sống của người dân, nhất là các hộ nghèo, hộ cận nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Giai đoạn 2021-2025, thành phố đã hỗ trợ xây mới 1.890 căn nhà ở cho hộ dân, hỗ trợ nước sinh hoạt phân tán cho 1.350 hộ, triển khai các khu tái định cư và hỗ trợ chuyển đổi nghề cho 2.550 hộ dân, đây là những chính sách có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần giải quyết những nhu cầu thiết yếu của đời sống dân sinh. Cách tiếp cận chính sách có sự chuyển biến tích cực, từ hỗ trợ đơn thuần sang hỗ trợ phát triển sinh kế. Nhờ nguồn lực hơn 760 tỷ đồng giai đoạn 2021-2025, thành phố Huế đã tăng cường đầu tư hạ tầng và sinh kế, kéo giảm số hộ nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số từ 7.214 xuống còn 1.828 hộ.
Tuy nhiên, theo bà Hồ Thị Tùy, Phó Trưởng phòng Dân tộc (Ban Dân tộc-Tôn giáo), Sở Nội vụ thành phố Huế, bước sang giai đoạn 2026-2030, địa phương vẫn đối mặt với những thách thức lớn tại 94 thôn đặc biệt khó khăn và 6/9 xã khu vực III. Rào cản cốt lõi nằm ở chất lượng nguồn nhân lực thấp và năng lực thích ứng kinh tế yếu, dễ dẫn đến nguy cơ tái nghèo cùng tâm lý trông chờ vào Nhà nước.
Đồng bộ chính sách trong không gian phát triển mới
Sau sáp nhập, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của thành phố Đà Nẵng chiếm 65,4% diện tích tự nhiên toàn thành phố, tương đương 7.761,12 km². Địa bàn bao gồm 37 xã, trong đó có 28 xã khu vực III và 420 thôn, có 230 thôn đặc biệt khó khăn; là nơi sinh sống của khoảng 164.095 người thuộc hơn 39 dân tộc thiểu số, chủ yếu là Cơ Tu, Xơ Đăng, Gié Triêng, Co.
Ông Đặng Tấn Phương, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo thành phố Đà Nẵng cho biết: Từ kết quả huy động nguồn lực đầu tư, thu nhập bình quân của người dân khu vực này đến cuối năm 2025 đạt 27,84 triệu đồng/người, tăng gấp hai lần so với năm 2020. Tỷ lệ nghèo đa chiều của 9 huyện miền núi Quảng Nam (cũ) giảm từ 30,95% năm 2021 xuống còn 15,73% năm 2025, bình quân mỗi năm giảm 3,81%. Tỷ lệ lao động trong độ tuổi được đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu, điều kiện đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đạt bình quân 51,4%. Những kết quả nêu trên đã tạo được niềm tin trong đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo ông Phương, dù đã đạt chỉ tiêu giảm nghèo hơn 3%/năm, nhưng bài toán nghèo đa chiều đầu kỳ năm 2026 vẫn là thách thức lớn khi toàn vùng còn 25.515 hộ nghèo và cận nghèo, chiếm 27,85%. Đây vẫn là khu vực “5 nhất” của Đà Nẵng, đó là điều kiện khó khăn nhất, chất lượng nguồn nhân lực thấp nhất, kinh tế phát triển chậm nhất, khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản thấp nhất và tỷ lệ hộ nghèo cao nhất. Vì vậy, cần thay đổi căn cơ tư duy tiếp cận: Giảm dần bao cấp, chuyển mạnh từ hỗ trợ “cho không” sang hỗ trợ có điều kiện và đầu tư cho cộng đồng. Trọng tâm là nâng cao năng lực nội sinh, phát triển kinh tế tập thể, chuỗi liên kết sản xuất và kinh tế hộ gia đình, gắn kết nguồn vốn tín dụng ưu đãi với hướng dẫn phương thức làm ăn hiệu quả.
Tiến sĩ Phạm Huy Thành, Trường đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng nhìn nhận, “chìa khóa” cho chặng đường tới là đẩy mạnh liên kết vùng, mở rộng không gian phát triển và chuyển từ tư duy quản lý sang quản trị kiến tạo. Việc quy hoạch kinh tế hàng hóa phải xuất phát từ lợi thế tự nhiên và điều kiện thực tế để tránh đầu tư dàn trải, lãng phí. Khôi phục các làng nghề truyền thống, phát triển sản phẩm gắn liền với rừng và thổ nhưỡng miền núi chính là giải pháp gốc rễ để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.
