Bao giờ đô thị có không khí sạch ?

Chương trình không khí sạch Việt Nam - Thụy Sĩ mới đây cảnh báo rằng, Hà Nội là một trong những điểm ô nhiễm không khí nặng! Số liệu được công bố khiến chúng ta phải giật mình:  Nồng độ bụi tại các nút giao thông và mặt phố đã vượt tiêu chuẩn cho phép từ 4,1 đến 11 lần vào mùa nóng, 3 đến 8 lần vào mùa lạnh.

Chẳng trách người đi đường cảm thấy nghẹt thở mỗi khi xe cộ bị ùn tắc tại các nút giao thông dưới trời hè đổ lửa, bụi đường và khói xe khét lẹt thi nhau xả mù mịt. Còn các  quán ăn ven đường, nhất là quán ăn uống vỉa hè, thức ăn đồ uống khá là đậm đà "gia vị"... bụi. 

Các nhà dân  ở mặt tiền các phố cũng bị vạ lây, ngày đêm hứng bụi, bàn ghế, đồ đạc trong nhà phải lau chùi luôn tay vẫn không hết bụi. Bụi nồng luồn vào đường thở đi liền với tiếng ồn làm nhức óc. Tiếng ồn ban ngày vượt tiêu chuẩn cho phép từ 3,2 đến 9,5 dBA (đề-xi-ben), ban đêm còn cao hơn rất nhiều, từ 25,6 đến 26,5 dBA. Bụi và tiếng ồn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người dân. Tỷ lệ mắc bệnh đường hô hấp ở dân cư sống bên các đường, các nút giao thông hiện đã khá cao: 34,6% số người được khảo sát mắc các bệnh viêm họng; 31,7%  mắc ho khan; 49,7% mắc bệnh nhức đầu; 78,7% mắc bệnh khó ngủ, mất ngủ...

Bụi và khói ở đâu ra lắm thế? Bụi, đất, cát lưu cữu trên đường, trên vỉa hè hằng ngày chỉ được quét dọn sơ sài hoặc không quét dọn, gió trời và gió cuốn từ xe cộ tung chúng vào không khí. Bụi từ các công trình xây dựng nhà cửa, đào đường... hầu như quanh năm suốt tháng phố nào cũng lắm. Ðất cát rơi vãi từ các xe tải lớn, xe tải nhỏ, từ xe đạp thồ chở đất, cát, rác thải, nhất là rác thải xây dựng không che kín, nghễu nghện diễu phố, nhất là vào ban đêm và sáng sớm vắng người kiểm soát. Xe cộ  bánh xe dính đất, bụi, bẩn nhất là vào ngày mưa, từ các ngả nườm nượp vào ra các phố. Lắm người dân ven đường không ngần ngại bổ sung thêm vào vệ đường những đống đất cát, rác thải từ nhà đem ra đổ lén, v.v.

Còn khói thì  trước hết và triền miên từ ống xả ô-tô, xe máy mật độ mỗi ngày một dày tuôn vào không khí. Hà Nội vừa làm cuộc khám xe máy, thấy rằng tới 59% số xe được khám xả khói vượt quá tiêu chuẩn khí thải. Hẳn là khí thải quá mức cho phép ở ô- tô còn nặng nề hơn. Tính ra, chừng 1,5 triệu xe máy nội thành, cộng chừng 40 vạn xe máy ngoại thành thường xuyên vào thành phố, thì hơn một triệu cái ống xả ngày ngày thi nhau tuôn ra lượng khí thải lớn  quá tiêu chuẩn cho phép. Rồi nữa là khói từ các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ ở các phố, từ các đống đốt rác tùy tiện trên vỉa hè, đôi khi cả trong sân vườn công sở, cộng với khói bếp than tổ ong tuôn ra, mà nhiều nhất ở những đoạn vỉa hè đông hàng quán...

Dân ta có lòng kiên nhẫn cao, cố quen chung sống với khói bụi, hy vọng thành phố có biện pháp cải thiện tình hình.  Nhưng sự thể đến mức này thì dẫu buồn lòng đi nữa cũng vẫn phải  báo động rằng đến ngay thủ đô ta lúc này cũng đã gây cho khách du lịch, khách làm ăn tứ xứ ấn tượng một "thành phố của khói bụi".

Khói bụi nồng làm xấu đi, thậm chí làm biến dạng đến mức phải rầu lòng, về mỹ quan đô thị. Người đô thị, người Hà Nội ưa làm đẹp, nhất là những khi ra đường ra phố.  Nhưng buồn thay, dẫu có tốn công trang điểm đến mấy, nay ra đường thì hầu như tất cả phụ nữ đều phải che kín mặt bằng khẩu trang, thậm chí bằng khăn và mũ trùm kín cả đầu, chỉ trừ đôi mắt cũng lờ mờ sau lớp kính chống nắng. Trẻ con tươi như hoa bố mẹ chở xe đi đường thì cũng bịt mặt. Khói bụi vậy là gây hậu quả kép, vừa làm hại sức khỏe, gây bệnh tật, vừa gây ra tổn thất văn hóa nữa.

Thiết nghĩ, thực trạng và hậu quả ô nhiễm môi trường đã đến mức nặng nề, rất nên coi giảm thiểu hậu quả, giữ gìn an toàn môi trường trước hết ở các đô thị và các nơi ô nhiễm nặng, cũng cấp thiết nóng bỏng như an toàn giao thông vậy. Do đó việc  tăng cường lực lượng, phương tiện và tổ chức điều hành tốt lực lượng chức năng, nhất là cảnh sát môi trường, sao cho lực lượng này kiểm soát, ngăn chặn, xử lý thường xuyên, hiệu quả tất cả các nguồn gây ô nhiễm, đã trở nên cấp thiết. Các chế tài của Luật Bảo vệ môi trường nên được xem xét, điều chỉnh sao cho chặt chẽ hơn, nghiêm hơn, mức phạt cao hơn để tăng tính răn đe và gia tăng quỹ khắc phục hậu quả ô nhiễm.