Kiểm tra đâu sai phạm đó
Ðêm 10-10, Phòng Cảnh sát môi trường TP Hồ Chí Minh bất ngờ kiểm tra và bắt quả tang Công ty cổ phần thuộc da Hào Dương, Khu công nghiệp Hiệp Phước, huyện Nhà Bè lén xả trực tiếp hàng nghìn mét khối nước thải chưa qua xử lý vào sông Ðồng Ðiền. Ngày 20-10, cảnh sát môi trường phát hiện chợ đầu mối thủy sản Bình Ðiền xả hàng nghìn mét khối nước thải chưa qua xử lý vào sông chợ Ðệm.
Ngày 23-10, Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường kiểm tra và phát hiện Cơ sở nhuộm Phú Thịnh, quận 12 xả trực tiếp nước thải chưa qua xử lý vào kênh Tham Lương. Cùng ngày, đoàn kiểm tra phát hiện Công ty TNHH Giấy và Bao bì Thăng Long (quận 9) cũng xả nước thải chưa qua xử lý ra con rạch sau công ty.
Ngày 30-10, lần thứ ba trong năm 2008, đoàn kiểm tra của Ủy ban Nhân dân thành phố đã phát hiện Khu công nghiệp Lê Minh Xuân (huyện Bình Chánh) mặc dù Khu công nghiệp có hồ xử lý nước thải công nghiệp với công suất 4.000 m3/ngày đêm đang hoạt động, nhưng nước từ hồ khi xả ra có mầu đen kịt, ô nhiễm chẳng khác gì nước ngoài dòng kênh số 8. Ngoài ra, còn nhiều doanh nghiệp chưa đấu nối với hệ thống xử lý nước thải tập trung của khu công nghiệp mà xả thẳng ra kênh.
Ngày 4-11, Ðội 2, Phòng Cảnh sát môi trường và Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường lại phát hiện và bắt quả tang Công ty Cổ phần Giấy Xuân Ðức (quận 9) xả nước thải chưa qua xử lý ra sông Rạch Chiếc. Theo ước tính ban đầu, lượng nước thải của Công ty Xuân Ðức khoảng 600 m3/ngày.
Gần đây hơn, ngày 7-11, Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường phát hiện nước thải của Công ty xi-măng Hà Tiên 1 có chỉ tiêu PH vượt tiêu chuẩn cho phép nhiều lần và công ty cũng chưa có giấy phép xả thải. Cùng ngày, các cơ quan chức năng trên kiểm tra đột xuất và phát hiện Nhà máy bia Fan Sài Gòn (quận 7) không có hệ thống xử lý nước thải, để nước thải chảy tràn trên nền, theo cống rãnh thoát ra kênh Cầu Trắng, đổ vào sông Sài Gòn.
Theo thống kê mới nhất của Sở Tài nguyên và Môi trường, trong 15 khu công nghiệp, khu chế xuất trên địa bàn thành phố chỉ sáu khu công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung, chín khu công nghiệp còn lại không có hệ thống xử lý nước thải. Tại khu công nghiệp Tân Phú Trung còn 17/45 doanh nghiệp chưa xây dựng hệ thống nước thải mà xả thẳng vào kênh Thầy Cai. Không ít doanh nghiệp, nhà máy đã xây dựng hệ thống nước thải, nhưng chất lượng không đạt tiêu chuẩn theo quy định và việc vận hành trạm xử lý nước thải chỉ mang tính đối phó, có đoàn kiểm tra thì mới vận hành, còn không thì để đó vì sợ tốn kém.
Ngoài các khu công nghiệp, công ty, cơ sở sản xuất bị phát hiện và chưa bị phát hiện xả nước thải gây ô nhiễm môi trường, thì nhiều bệnh viện và trung tâm y tế trên địa bàn thành phố cũng trực tiếp xả hàng chục nghìn mét khối nước thải vào đường cống chung hoặc vào kênh, rạch. Kiểm tra của Chi cục Bảo vệ môi trường, mới đây cho thấy: Trong tổng số 109 bệnh viện và trung tâm y tế của thành phố chỉ có 35 bệnh viện và trung tâm y tế có hệ thống xử lý nước thải và cũng chỉ xử lý được hơn 3.000 m3 nước thải/ngày, so với tổng lượng nước thải khoảng 17.000 m3/ngày.
Tại các quận nội thành, tình hình xả trực tiếp nước thải chưa qua xử lý vào môi trường cũng mang tính phổ biến. Hàng trăm công ty, cơ sở sản xuất gây ô nhiễm chưa di dời nằm xen kẽ trong các khu dân cư đang ngày đêm xả nước thải vào hệ thống cống chung gây ô nhiễm môi trường trầm trọng. Theo ông Ngô Ngọc Cát, Viện Khoa học và Công nghiệp Việt Nam, khoảng 30 nghìn doanh nghiệp vừa và nhỏ tại thành phố Hồ Chí Minh chưa có hệ thống xử lý nước thải.
Ðiều đáng nói là số nước thải chưa qua xử lý tại các khu công nghiệp, công ty và các cơ sở sản xuất đều xả thẳng vào cống chung, kênh, rạch và cuối cùng đổ vào sông Sài Gòn, nơi cung cấp nước sạch cho hàng triệu cư dân thành phố. Giáo sư Tiến sĩ Lâm Minh Triết, Viện trưởng Viện Nước và Công nghệ môi trường cho biết, trước tình hình sông Sài Gòn ô nhiễm nặng, để xử lý nước đạt chất lượng các nhà máy nước phải tăng chi phí đầu tư thiết bị, chỉ tính riêng Nhà máy nước Tân Hiệp đã phải cải tiến công nghệ, tăng chi phí đầu tư, vận hành ước tính bình quân mỗi năm hơn 50 tỷ đồng.
Giải pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường
Tình trạng xả nước thải chưa qua xử lý vào kênh, rạch gây ô nhiễm môi trường tại thành phố thời gian qua chủ yếu do việc quản lý nhà nước còn yếu kém; khi áp dụng Luật Bảo vệ môi trường vào xử lý các tổ chức, cá nhân gây ô nhiễm môi trường hiện nay còn nhẹ, chưa thường xuyên và chưa đủ tính răn đe.
Vì mục đích lợi nhuận trước mắt, các khu công nghiệp, công ty và cơ sở sản xuất đã cố tình không đầu tư hệ thống xử lý nước thải, nếu có cũng sơ sài, không đạt chất lượng. Bên cạnh đó, bộ phận thanh tra môi trường của thành phố còn mỏng, lực lượng cảnh sát môi trường mới được thành lập chưa có đủ quyền hạn để xử phạt, cưỡng chế các vi phạm gây ô nhiễm.
Trước tình hình vi phạm xả nước thải chưa qua xử lý gây ô nhiễm môi trường diễn ra khá phổ biến và phức tạp, thành phố đã đề ra nhiều biện pháp, giải pháp nhằm hạn chế và khắc phục nạn ô nhiễm môi trường.
Thành phố yêu cầu đến cuối tháng 11-2008, Công ty Cổ phần phát triển đô thị Sài Gòn Tây Bắc phải buộc các doanh nghiệp trong khu công nghiệp hoàn tất việc xây dựng xử lý nước thải. Ðồng thời đưa vào vận hành nhà máy xử lý nước thải có công suất 4.000 m3/ngày. Thành phố cũng yêu cầu các công ty, cơ sở sản xuất gây ô nhiễm môi trường trong các quận nội thành khẩn trương di dời đúng thời hạn.
Ngoài ra thành phố cần có những quy định cụ thể về việc xả nước thải vào môi trường. Quy định rõ, nếu tổ chức, cá nhân nào gây ô nhiễm môi trường đến mức nào thì phải trả tiền, mức nào thì phải chịu phạt và khắc phục môi trường.
Từng bước có chính sách và chế độ thu phí nước thải từ các khu công nghiệp, công ty, cơ sở sản xuất hợp lý để vừa phát triển kinh tế vừa bảo vệ, tái tạo môi trường một cách bền vững.
Xử lý nghiêm những công ty, cơ sở sản xuất có hành vi cố ý xả nước thải chưa qua xử lý vào môi trường, nếu vi phạm nghiêm trọng thì có thể rút giấy phép và đình chỉ hoạt động, thậm chí truy tố trước pháp luật.
Củng cố, kiện toàn mô hình tổ chức, thẩm quyền, số lượng và chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác bảo vệ môi trường một cách chuyên nghiệp, có trách nhiệm, có đủ quyền hạn để có thể thi hành nhiệm vụ một cách hiệu quả. Tránh tình trạng nghịch lý là các khu công nghiệp, công ty, cơ sở sản xuất vì lợi nhuận không đầu tư hệ thống xử lý nước thải mà "vô tư" hoặc lén lút xả nước thải gây ô nhiễm môi trường, người dân phải gánh hậu quả là bệnh tật, mất mùa, còn Nhà nước phải bỏ tiền để làm sạch môi trường.
