Theo Chi cục thủy lợi tỉnh Hậu Giang, hiện nay, trên địa bàn tỉnh xuất hiện 110 điểm nguy cơ sạt lở với tổng chiều dài hơn 6,6 km, tập trung nhiều trên các tuyến sông Cái Côn, Mái Dầm, Cái Dầu, Ngã Sáu… thuộc các huyện Châu Thành, thị xã Ngã Bảy. Riêng ở huyện Châu Thành, có đến 82 điểm có nguy cơ sạt lở rất cao, nhiều điểm xuất hiện vết nứt chiều rộng từ 3 đến 10m, chiều sâu từ 2,5 đến 5,5m có nguy cơ sạt lở bất cứ lúc nào.
Có thể nói, tình hình sạt lở ven sông ở Hậu Giang đang có chiều hướng tăng nhanh. Nếu như năm 2013 chỉ xảy ra 34 điểm sạt lở, tăng 21 điểm so với năm 2012, thì đầu năm 2014 đến nay, mặc dù chưa đến mùa mưa bão, nước lũ dâng, nhưng đã xảy ra gần 30 điểm sạt lở. Điển hình gần đây là vụ sạt lở vào sáng 19-5 tại khu vực 3, phường Lái Hiếu, thị xã Ngã Bảy, làm gần 10m kè của ông Bùi Thanh Nhàn rơi xuống sông và đe dọa nhiều hộ khác có nguy cơ mất nhà. Hay vụ sạt lở xảy ra sáng ngày 7-6, tại sông Nàng Mau, đoạn thuộc ấp Thạnh lợi A1, xã Tân Long, huyện Phụng Hiệp, làm đoạn mé sông có chiều dài hơn 35m sạt lở sâu vào nền nhà của 7 hộ dân đang sinh sống từ 3 đến 6 mét, buộc phải di dời khẩn cấp…
Những tuyến lộ giao thông nông thôn ở xã Tân Tiến bị sạt lở nghiêm trọng.
Hậu Giang là tỉnh thuần nông, vùng sông nước, người dân có tập quán thích sinh sống, xây cất nhà cửa ven sông, nhất là ở những nơi có vịnh (vàm). Đây thường là những nơi nước sâu, ghe, tàu dễ cập bến vì thuận lợi cho buôn bán, vận chuyển hàng hóa cũng như đi lại. Thế nhưng, những vị trí này lại rất dễ xảy ra sạt lở do ảnh hưởng dòng chảy thường xoáy sâu vào đất liền tạo hàm ếch. Khi người dân cất nhà ở kiên cố sẽ tạo ra áp lực lớn cho nền đất bờ sông vốn rất yếu và không ổn định nên nguy cơ sạt lở rất cao. Tình trạng xáng cạp, đặt nò, đó, đáy, lú, xây dựng nhà trên sông, kết hợp với sóng tàu thuyền lưu thông cũng là nguyên nhân làm gia tăng nạn sạt lở đất ven sông.
Ở nhiều địa phương tuy không bị ảnh hưởng lớn bởi dòng chảy, nhưng hiện nay tình trạng sạt lở cũng diễn ra khá phổ biến, mà nguyên nhân chủ yếu là do công tác quản lý trong quá trình xây dựng các công trình giao thông nông thôn. Điển hình như ở địa bàn TP Vị Thanh, mà theo thống kê của ngành chức năng, hiện có hàng nghìn mét đất ven sông bị sạt lở, tập trung nhiều nhất là xã Tân Tiến và Hỏa Tiến. Những đoạn đường bị sạt lở có chiều dài từ 20-50m, tùy theo bề ngang mặt lộ mà độ sạt lở từ mé kênh vào từ 1-1,5m.
Tuyến đường Chính Vành thuộc ấp Thạnh Hòa 2, xã tân tiến chỉ dài khoảng 2km, nhưng có ít nhất 3 điểm sạt lở, trong đó đoạn trước nhà ông Nguyễn Văn Hoàng là nhiều nhất, với chiều dài hơn 30m, chiều sâu vô khoảng 1,5m. Theo ông Hoàng cho biết: Đoạn đường trước nhà ông bị sạt lở đất hơn 3 tháng nay, ban đầu chỉ một ít nhưng ngày càng nhiều thêm. Do đây là tuyến đường mới mở theo chuẩn nông thôn mới (mặt lộ 3,5m), nên lượng người qua lại rất đông và trở thành tuyến đường chính của người dân mỗi khi muốn ra phường 7, xã Tân Tiến hay TP Vị Thanh. Từ lúc bị sạt lở đến nay, khi qua đoạn này, không chỉ người dân nơi đây, mà cả người nơi khác đến đều nơm nớp lo sợ vì con lộ có thể bị sụp xuống bất cứ lúc nào.
Ở những con lộ nông thôn bề ngang chỉ 2m cũng đang bị sạt lở khá nghiêm trọng. Như tuyến đường Hai Tường đi qua ấp Thạnh Hòa 1 và ấp Mỹ Hiệp 3, xã Tân Tiến bị sạt lở sâu gần phân nửa miếng bê tông mặt đường, để lộ thiên nhiều khoảng trống lớn, chỉ cần có một lực tác động lớn, mặt đường sẽ đổ ụp xuống sông bất cứ lúc nào. Ông Mai Văn Kiệt, ở ấp Thạnh Hòa 1, xã Tân Tiến, cảnh báo: “Tuyến đường ở đây có nhiều nơi bị bể sâu vô trong, ban đêm chạy xe không cẩn thận sẽ bị rớt xuống kênh như chơi…”.
Theo người dân địa phương, có hai nguyên nhân chính làm cho sạt lở đất: Do bà con thuê máy hút bùn từ dưới kênh lên để cải tạo đất vườn. Thứ hai có thể là do việc mở rộng các con lộ nông thôn, xáng cạp phải lấy đất nhiều từ dưới kênh để đắp ta-luy hai bên đường. Trong đó nguy hiểm nhất là các máy hút bùn. Theo Chủ tịch UBND xã Tân Tiến, Phạm Văn Mun, qua kiểm tra xã đã phát hiện trên 10 trường hợp chủ máy bơm hút bùn không có giấy tờ đăng ký kinh doanh. Địa phương đã nhắc nhở, nghiêm cấm hoạt động, nhưng do chưa có chế tài xử lý mạnh nên nhiều chủ máy vẫn chưa chấp hành.
Trưởng phòng Kinh tế thành phố Vị Thanh Hồ Hồng Lâm nhìn nhận: Việc các chủ máy bơm hút bùn chọn vị trí đặt máy đúng nơi quy định và không đúng cách dẫn đến tình trạng một số nơi bị sạt lở là điều khó tránh khỏi. Hiện nay, ngoài việc chính quyền địa phương cùng người dân đang tiến hành gia cố, khắc phục hậu quả những đoạn bị sạt lở, Phòng Kinh tế thành phố cũng đã có tờ trình gửi Chi cục Thủy lợi tỉnh tham mưu UBND tỉnh có văn bản chỉ đạo về việc xử phạt các chủ máy bơm hút bùn vi phạm và quy định cụ thể những nơi nào được phép hoạt động để các địa phương dễ dàng quản lý…
Ông Nguyễn Văn Đồng, Giám đốc Sở NN-PTNT tỉnh Hậu Giang, cho biết: hiện 110 điểm có nguy cơ sạt lở rất cao trong mùa mưa năm nay đang đe dọa hàng trăm hộ dân sống trong khu vực, các công trình dân sinh, cơ quan nhà nước, hàng chục nghìn ha đất sản xuất, hoa mùa, cây ăn trái, hệ thống đê bao, lộ giao thông nông thôn. Mặc dù lường được thiệt hại rất lớn, địa phương cũng xây dựng phương án đối phó nhưng chưa được thực hiện bởi không có vốn. Giải pháp chống sạt lở của địa phương hiện nay là các biện pháp gia cố, chắn sóng…nhưng chỉ mang tính tạm thời. Về lâu dài, tỉnh cần khoảng 800 tỷ đồng để thực hiện các công trình chống sạt lở tại các điểm trên. “Sở cũng đã có văn bản kiến nghị Bộ NN&PTNT trích từ Quỹ dự phòng thiên tai hỗ trợ cho Hậu Giang xây dựng bờ kè ở tất cả các điểm có nguy cơ sạt lở cao. Tuy nhiên đến nay vẫn chưa có văn bản trả lời” – ông Đồng cho biết thêm.
