“Bà mẹ trợ giảng” giúp các em học tốt hơn

Một mô hình tốt đã được thực nghiệm

Với trẻ em dân tộc thiểu số, tiếng Việt được coi là ngôn ngữ thứ hai. Những năm đầu tiên đến trường (các năm học mẫu giáo và đặc biệt là đầu năm học lớp 1), các em nhỏ dân tộc thiểu số vừa phải tiếp thu kiến thức mới vừa phải làm quen với tiếng Việt. Do các thày cô giáo người Kinh không biết các tiếng dân tộc như Dao, Mông, Thái, Tày… nên trẻ em dân tộc tới trường không thể giao tiếp nhiều với các cô. Cả khi học sinh có thể giao tiếp đơn giản bằng tiếng Việt khi vào lớp 1, cô giáo vẫn không thể giải thích rõ hơn về nội dung bài giảng do những hạn chế về các từ ngữ có mức chuyên sâu hơn. Rào cản ngôn ngữ đến nay vẫn là trở ngại lớn nhất cho việc tiếp thu kiến thức của học sinh vùng dân tộc thiểu số, gây lực cản lớn đến nỗ lực của ngành giáo dục giảm bớt khoảng cách về trình độ giữa học sinh các dân tộc với các bạn bè cùng trang lứa ở vùng đồng bằng.

Học sinh ở các trường vùng cao là người thuộc nhiều dân tộc, chưa nói thạo tiếng Việt.

Mô hình giáo dục có sự tham gia của các Bà mẹ trợ giảng ở Việt Nam bắt đầu được tổ chức Tầm nhìn thế giới (World Vision) thực hiện từ năm 2009 ở hai huyện Tủa Chùa và Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên. Hiện nay, mô hình đã được nhân rộng ra tám trường mầm non của hai huyện này với 26 bà mẹ trợ giảng và 698 trong số 3.159 (22%) trẻ em dân tộc thiểu số được hưởng lợi trực tiếp từ mô hình. Một dự án Bà mẹ trợ giảng khác của Tổ chức Cứu trợ trẻ em (Save the Chirldren) cũng được thực hiện từ năm 2013 tại hai huyện khó khăn, có đông học sinh dân tộc thiểu số là Điện Biên Đông (Điện Biên) và Văn Chấn (Yên Bái).

Tham gia thực hiện trực tiếp chương trình này có các Bà mẹ trợ giảng được lựa chọn trong cộng đồng dân tộc thiểu số, thông thạo cả tiếng Việt và tiếng dân tộc, có lòng yêu trẻ và muốn được góp sức giáo dục con em mình. Công việc của những Bà mẹ trợ giảng giản dị nhưng đòi hỏi sự kiên trì và một tấm lòng tâm huyết, tình nguyện giúp các con em mình, đặc biệt là các em lứa tuổi mầm non vượt qua rào cản ngôn ngữ, giúp các em học tốt ngôn ngữ phổ thông trên nền tảng những tri thức bản địa và tiếng mẹ đẻ

Chị Lý Thị Dinh là Bà mẹ trợ giảng tại Trường Mầm non xã Xá Nhè (huyện Tùa Chùa, Điện Biên) đã năm năm từ khi chị mới 15 tuổi. Công việc hằng ngày của chị là đến sớm đón trẻ ở lớp mầm non, trò chuyện với trẻ bằng tiếng mẹ đẻ. Khi cô giáo “chính” giảng bài, chị Dinh quan sát để hỗ trợ giáo viên trong những tình huống học sinh không hiểu tiếng Việt còn cô giáo không thể giải thích cho học sinh bằng tiếng địa phương.

Một “bà mẹ” đặc biệt khác là anh Lý Hữu Ngân đã trợ giảng hơn một năm tại Trường tiểu học bán trú Nậm Lành (huyện Văn Chấn, Yên Bái). Anh Ngân tham gia việc đứng lớp như giáo viên và được học sinh gọi là thầy. Với những từ khó, anh Ngân hỗ trợ giáo viên về tiếng Việt và giải thích bằng tiếng mẹ đẻ cho học sinh dân tộc. Khi lên lớp thấy vắng học sinh, anh còn thay cô giáo đến tận nhà hỏi thăm động viên rồi chở học sinh đến lớp.

Bà mẹ trợ giảng Lý Thị Dinh.

Trẻ em dân tộc thiểu số trên những địa bàn thực hiện Dự án đã được tiếp cận tốt hơn với giáo dục và có được các kết quả học tập cao hơn. Theo nghiên cứu (năm 2013) của các tổ chức Sống trẻ (Young Live) và Cứu trợ trẻ em thì trẻ mầm non có sự phát triển hơn hẳn về ngôn ngữ sau khi được tham gia chương trình có Bà mẹ trợ giảng. Bà mẹ trợ giảng đã giúp rút ngắn khoảng cách ngôn ngữ giữa cô và trò - giúp các em hứng thú hơn khi đến trường, nâng cao chất lượng học tập của các em trong những chặng đường sau này.

Cần thêm những cô giáo không chuyên

Tại cuộc tọa đàm Vai trò tiếng mẹ đẻ trong giáo dục trẻ em dân tộc thiểu số trong sự kiện “Ngày hội Tiếng mẹ đẻ”, do các tổ chức Cứu trợ trẻ em và Tầm nhìn thế giới tại Việt Nam phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Yên Bái đồng tổ chức ngày 1-11 tại Trường tiểu học Sơn Thịnh (huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái), các ý kiến của những nhà quản lý và những người trực tiếp thực hiện đã thống nhất rằng: “Giáo dục song ngữ, tăng cường tiếng Việt dựa trên tiếng mẹ đẻ là một cách tiếp cận hiệu quả đối với chất lượng giáo dục cho trẻ em dân tộc thiểu số”.

Các tổ chức Cứu trợ trẻ em, Tầm nhìn thế giới ở Việt Nam đang cùng với các Phòng và Sở giáo dục địa phương, các Vụ của Bộ Giáo dục và Đào tạo thảo luận phương án để mở rộng phạm vi của mô hình giáo dục đa ngôn ngữ, duy trì và phát triển đội ngũ trợ giảng cả sau khi dự án kết thúc. Điều này còn cần sự phối hợp giữa các ban, ngành liên quan và đặc biệt là sự hỗ trợ từ phía cộng đồng và chính quyền sở tại.